Πρέπει ο ειδικός να είναι απόλυτα «θεραπευμένος» για να σε βοηθήσει; Καταρρίπτουμε την εικόνα του παντογνώστη ειδικού στο βάθρο και εξερευνούμε γιατί η ανθρωπιά και τα τραύματα του θεραπευτή σου μπορεί να είναι τελικά το μεγαλύτερο εργαλείο του.

Από τη Δήμητρα Τρανούλη, BSc, Συμβουλευτική Ψυχολόγος

Η εικόνα του «τέλειου» θεραπευτή

Όταν μπαίνουμε για πρώτη φορά στο γραφείο ενός ψυχοθεραπευτή, συχνά κουβαλάμε μαζί μας, εκτός από τα προβλήματά μας, και μια συγκεκριμένη εικόνα για τον άνθρωπο που θα καθίσει απέναντί μας. Τον φανταζόμαστε ήρεμο, συγκροτημένο, με μια ζωή τακτοποιημένη σε κουτάκια, κάποιον που έχει βρει όλες τις απαντήσεις και κατέχει το μυστικό της ευτυχίας. Τον βλέπουμε, υποσυνείδητα, σαν ένα είδος “υπερανθρώπου” που έχει ξεπεράσει κάθε δυσκολία.

Αυτή η εξιδανίκευση είναι φυσιολογική στην αρχή γιατί χρειαζόμαστε να νιώσουμε ασφάλεια, να πιστέψουμε ότι αυτός ο άνθρωπος μπορεί να μας αντέξει. Όμως, γεννά ένα μεγάλο, εύλογο ερώτημα: Για να μπορέσει ένας ψυχοθεραπευτής να με βοηθήσει, πρέπει ο ίδιος να είναι “τέλειος”; Πρέπει να είναι απόλυτα “θεραπευμένος”, χωρίς δικά του τραύματα, ανασφάλειες ή σκοτεινά σημεία;

Η απάντηση: όχι, και αυτό είναι το καλό νέο

Η σύντομη απάντηση είναι ένα ηχηρό «όχι». Η πιο σύνθετη απάντηση, όμως, είναι αυτή που κρύβει όλη την ομορφιά και την ουσία της ψυχοθεραπείας.

Ας ξεκινήσουμε με μια βασική αλήθεια: Οι ψυχοθεραπευτές δεν είναι ρομπότ φτιαγμένα από αλγόριθμους ψυχολογίας. Είναι άνθρωποι. Αυτό σημαίνει ότι βιώνουν απώλειες, χωρισμούς, άγχος για τα οικονομικά, οικογενειακές συγκρούσεις και υπαρξιακές αγωνίες, ακριβώς όπως κι εσύ. Το πτυχίο τους δεν τους δίνει ανοσία στον πόνο της ζωής.

Αν η προϋπόθεση για να γίνει κάποιος θεραπευτής ήταν να είναι “απόλυτα θεραπευμένος” (αν υποθέσουμε ότι υπάρχει τέτοιο σημείο), τότε πολύ απλά δεν θα υπήρχαν θεραπευτές. Η ψυχική υγεία δεν είναι ένας προορισμός όπου φτάνεις, καρφώνεις μια σημαία και λες «τέλειωσα». Είναι ένα συνεχές ταξίδι αυτογνωσίας και διαχείρισης.

Το παράδοξο, μάλιστα, είναι ότι ένας θεραπευτής που πιστεύει ότι είναι “τέλειος” ή ότι δεν έχει πια τίποτα να δουλέψει με τον εαυτό του μπορεί να γίνει επικίνδυνος. Η αλαζονεία του “παντογνώστη” μπορεί να τον εμποδίσει να συνδεθεί πραγματικά με τον θεραπευόμενο, δημιουργώντας μια απόσταση εξουσίας αντί για μια σχέση εμπιστοσύνης.

Η δύναμη του «πληγωμένου θεραπευτή»

Αντιθέτως, η ίδια η ευαλωτότητα του θεραπευτή, τα δικά του τραύματα και η δική του διαδρομή μέσα από τον πόνο είναι συχνά τα πιο πολύτιμα εργαλεία του. Υπάρχει η έννοια του “Πληγωμένου Θεραπευτή” (Wounded Healer), που υποστηρίζει ότι μόνο κάποιος που έχει γνωρίσει το σκοτάδι μπορεί να κρατήσει αποτελεσματικά το φως για κάποιον άλλον που βρίσκεται εκεί.

Ένας θεραπευτής που έχει δουλέψει τα δικά του θέματα διαθέτει μια βαθιά, βιωματική ενσυναίσθηση που δεν διδάσκεται σε κανένα πανεπιστήμιο. Ξέρει πώς είναι να φοβάσαι, να ντρέπεσαι, να πονάς. Και αυτή η γνώση του επιτρέπει να κάθεται δίπλα σου στον πόνο σου, χωρίς να τον φοβάται και χωρίς να βιάζεται να τον “διορθώσει”.

Το κρίσιμο «αλλά»

Υπάρχει όμως ένα τεράστιο, κρίσιμο «αλλά» σε όλο αυτό. Το ότι ο θεραπευτής δεν χρειάζεται να είναι τέλειος, δεν σημαίνει ότι μπορεί να είναι ανεξέλεγκτος. Η θεμελιώδης ηθική υποχρέωση κάθε επαγγελματία ψυχικής υγείας είναι να κάνει τη δική του προσωπική θεραπεία. Όχι για να γίνει “τέλειος”, αλλά για να αποκτήσει αυτογνωσία.

Η σημασία της προσωπικής θεραπείας του ειδικού

Πρέπει να γνωρίζει τα δικά του “τυφλά σημεία”, τις δικές του ευαισθησίες, ώστε να μην τα προβάλλει πάνω σου. Πρέπει να έχει επεξεργαστεί τα δικά του τραύματα αρκετά, ώστε να μην “ενεργοποιούνται” ανεξέλεγκτα από τη δική σου ιστορία. Η ώρα της συνεδρίας ανήκει αποκλειστικά σε εσένα.

Ο θεραπευτής πρέπει να είναι σε θέση να βάλει στην άκρη τα δικά του ζητήματα για εκείνη την ώρα, ώστε να είναι πλήρως παρών για τα δικά σου. Αν ο ίδιος “πνίγεται” στα δικά του άλυτα θέματα, δεν μπορεί να γίνει ο σταθερός φάρος που χρειάζεσαι.

Τι έχει πραγματικά σημασία

Επομένως, τι ψάχνουμε; Δεν ψάχνουμε την τελειότητα. Ψάχνουμε έναν άνθρωπο αυθεντικό, με βαθιά ενσυναίσθηση, άρτια εκπαιδευμένο, ο οποίος όμως έχει την ταπεινότητα και την υπευθυνότητα να φροντίζει συνεχώς τη δική του ψυχική υγεία. Ψάχνουμε κάποιον που δεν φοβάται τη δική του ανθρωπιά, γιατί ακριβώς μέσα από αυτήν θα συνδεθεί με τη δική μας.

QUICK TRUTH BOX

• Η ιδέα του “τέλειου” θεραπευτή είναι μύθος. Οι θεραπευτές είναι άνθρωποι με δικές τους προκλήσεις και τραύματα.

• Η “απόλυτη θεραπεία” δεν υπάρχει ως τερματικός σταθμός. Η ψυχική υγεία είναι ένα συνεχές ταξίδι για όλους, συμπεριλαμβανομένων των ειδικών.

• Τα προσωπικά βιώματα πόνου ενός θεραπευτή, όταν έχουν δουλευτεί, αυξάνουν την ενσυναίσθησή του και τον κάνουν πιο αποτελεσματικό.

• Είναι ηθική υποχρέωση του θεραπευτή να κάνει τη δική του θεραπεία, ώστε να μην επιβαρύνει τον θεραπευόμενο με τα δικά του άλυτα θέματα.

• Η θεραπεία είναι μια σχέση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, όχι η συνάντηση ενός “υγιούς” με έναν “ασθενή”.

Βιβλιογραφικές Αναφορές:

Yalom, I. D. (2002). The Gift of Therapy: An Open Letter to a New Generation of Therapists and Their Patients. HarperCollins. (Ελληνική έκδοση: Το δώρο της ψυχοθεραπείας, Εκδόσεις Άγρα).