Συχνά ζηλεύουμε την «οργανωτική» φίλη που τα έχει όλα σε κουτάκια. Τι γίνεται όμως όταν πίσω από τις ατελείωτες λίστες και την άψογη τάξη δεν κρύβεται μια επαγγελματική υπερδύναμη, αλλά ένας εξουθενωτικός, κρυφός αγώνας με το άγχος;

Από τη Δήμητρα Τρανούλη, BSc, Συμβουλευτική Ψυχολόγος

Πώς η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD) εμποδίζει την παραγωγικότητα και τι να κάνετε

Υπάρχει μια πολύ διαδεδομένη παρεξήγηση εκεί έξω. Βλέπουμε ανθρώπους που είναι υπερβολικά σχολαστικοί, που οργανώνουν τα πάντα με στρατιωτική πειθαρχία, που διπλοτσεκάρουν κάθε λεπτομέρεια, και σκεφτόμαστε: «Μακάρι να ήμουν κι εγώ τόσο παραγωγική!». Η κοινωνία μας, εθισμένη στην εικόνα της επιτυχίας, συχνά χειροκροτεί αυτές τις συμπεριφορές, βαφτίζοντάς τις “επαγγελματισμό” ή “υψηλά στάνταρ“.

Όμως, για τους ανθρώπους που ζουν με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (OCD) ή με μια βασανιστική μορφή τελειομανίας, η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Αυτό που απ’ έξω μοιάζει με ζηλευτή οργάνωση, από μέσα βιώνεται συχνά ως ένα ατελείωτο, εξαντλητικό μαρτύριο.

Ας είμαστε ειλικρινείς: Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο να είσαι παραγωγική και στο να είσαι απλώς “απασχολημένη” επειδή το μυαλό σου δεν σε αφήνει να ηρεμήσεις.

Το OCD είναι ο “κλέφτης” του χρόνου. Φαντάσου ότι πρέπει να στείλεις ένα απλό email. Ένας μέσος άνθρωπος το γράφει, το διαβάζει μια φορά και πατάει send. Ένα άτομο με OCD μπορεί να το διαβάσει είκοσι φορές, να ελέγξει ξανά και ξανά τους παραλήπτες μήπως έκανε λάθος, να αλλάξει τρεις φορές μια λέξη για να είναι “τέλεια”. Πέρασε μισή ώρα για ένα task πέντε λεπτών. Αυτό δεν είναι παραγωγικότητα, είναι διαχείριση άγχους μεταμφιεσμένη σε δουλειά.

Οι καταναγκασμοί -είτε είναι το ατελείωτο τσεκάρισμα, είτε η ανάγκη να είναι το γραφείο σε απόλυτη συμμετρία πριν ξεκινήσεις δουλειά- είναι χρονοβόροι. Σε κρατούν δεσμευμένη σε ανούσιες λεπτομέρειες, εμποδίζοντάς σε να εστιάσεις στη μεγάλη εικόνα και στα πράγματα που έχουν πραγματικά σημασία.

Και μετά, υπάρχει η ύπουλη παγίδα της αναβλητικότητας. Ακούγεται παράδοξο, αλλά η τελειομανία είναι η καλύτερη φίλη της αναβλητικότητας. Ο φόβος ότι το αποτέλεσμα δεν θα είναι “τέλειο”, ότι μπορεί να γίνει κάποιο λάθος, είναι τόσο παραλυτικός, που συχνά το άτομο δεν ξεκινάει καν το project. Το αναβάλλει μέχρι την τελευταία στιγμή, βιώνοντας τεράστιο στρες, γιατί η ιδέα της ατέλειας είναι ανυπόφορη.

Το αποτέλεσμα όλων αυτών; Ένα βαθύ αίσθημα burnout. Όχι επειδή παρήγαγες πολύ έργο, αλλά επειδή ο εγκέφαλός σου έτρεχε μαραθώνιο όλη μέρα προσπαθώντας να κατευνάσει φόβους και να εκτελέσει νοητικές τελετουργίες.

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτή την περιγραφή, θέλω να ξέρεις πως δεν είσαι μόνη και, κυρίως, δεν είσαι “ελαττωματική”. Το κλειδί δεν είναι να προσπαθήσεις περισσότερο, αλλά να μάθεις να “μαλακώνεις”. Η θεραπεία (ειδικά η μέθοδος ERP για το OCD) μπορεί να βοηθήσει τρομερά.

Αλλά το πρώτο βήμα είναι η αυτο-συμπόνια. Χρειάζεται να αποδεχτούμε ότι το “αρκετά καλό” είναι, τις περισσότερες φορές, ακριβώς αυτό που χρειάζεται. Η πραγματική παραγωγικότητα δεν μετριέται με το πόσο τέλεια είναι τα κουτάκια στη λίστα σου, αλλά με το πόσο χώρο αφήνεις στη ζωή σου για να αναπνεύσεις, να δημιουργήσεις και να χαρείς, ακόμα και μέσα στην ατέλειά σου.

QUICK TRUTH BOX

• Το OCD και η ακραία τελειομανία συχνά συγχέονται με την παραγωγικότητα, αλλά στην πραγματικότητα την υπονομεύουν.

• Οι καταναγκασμοί (τελετουργικά, ατελείωτο τσεκάρισμα) “κλέβουν” πολύτιμο χρόνο και ενέργεια από ουσιαστικές εργασίες.

• Η ανάγκη για το “τέλειο” συχνά οδηγεί σε παραλυτική αναβλητικότητα, λόγω του φόβου της αποτυχίας ή του λάθους.

• Το αποτέλεσμα είναι συχνά η εξουθένωση (burnout), όχι από τον όγκο της δουλειάς, αλλά από το νοητικό φορτίο του άγχους.

• Στόχος είναι η αποδοχή του “αρκετά καλό” (good enough) και η καλλιέργεια της αυτο-συμπόνιας.

Βιβλιογραφικές Αναφορές:

1 Hershfield, J., & Corboy, T. (2020). The Mindfulness Workbook for OCD: A Guide to Overcoming Obsessions and Compulsions Using Mindfulness and Cognitive Behavioral Therapy. New Harbinger Publications.