Ένα φυτό μπορεί να κλείσει τα φύλλα του μόλις το αγγίξετε. Ένα άλλο να τα σηκώνει κάθε βράδυ, ενώ ένα λουλούδι να περιμένει να σκοτεινιάσει για να ανοίξει. Δεν πρόκειται για κάποιο τέχνασμα ούτε για σπάνιες συμπεριφορές που παρατηρούνται μόνο σε τροπικά δάση. Είναι φυσικές αντιδράσεις των φυτών στο περιβάλλον τους, τις οποίες μπορούμε να παρακολουθήσουμε ακόμη και σε μια γλάστρα στο σπίτι.
Οι κινήσεις αυτές έχουν διαφορετικούς μηχανισμούς και εξυπηρετούν διαφορετικές λειτουργίες. Άλλες είναι εντυπωσιακά γρήγορες και άλλες επαναλαμβάνονται καθημερινά, χωρίς να τις αντιλαμβανόμαστε αν δεν παρατηρήσουμε το φυτό σε διαφορετικές ώρες.
Ακολουθούν τέσσερα φυτά που αποδεικνύουν ότι η ζωή τους είναι πολύ πιο δραστήρια απ’ όσο φαίνεται.
1. Μη μου άπτου (Mimosa pudica): Το φυτό που αντιδρά στο άγγιγμα
Η μιμόζα η ντροπαλή, γνωστή και ως «μη μου άπτου», έχει αποκτήσει τη φήμη της χάρη σε μια ασυνήθιστη αντίδραση: μόλις αγγίξουμε τα λεπτά φυλλαρά της, αυτά διπλώνουν προς τα μέσα. Μερικές φορές χαμηλώνει και ολόκληρο το φύλλο, σαν να μαραίνεται ξαφνικά.
Η κίνηση μπορεί να ολοκληρωθεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Ονομάζεται θιγμοναστία και προκαλείται από γρήγορες μεταβολές της πίεσης του νερού σε ειδικά κύτταρα, που βρίσκονται κυρίως στη βάση των φύλλων. Δεν είναι μυϊκή αντίδραση, αλλά ένας μηχανισμός που επιτρέπει στο φυτό να αλλάζει γρήγορα τη θέση των φύλλων του.
Για ποιον λόγο συμβαίνει; Μία από τις πιθανές εξηγήσεις είναι ότι η ξαφνική αναδίπλωση μπορεί να αποθαρρύνει τα φυτοφάγα ζώα ή να κάνει το φυτό λιγότερο ελκυστικό. Ύστερα από λίγο, τα φύλλα ανοίγουν ξανά. Δεν είναι, πάντως, καλή ιδέα να το αγγίζουμε διαρκώς για να βλέπουμε την αντίδρασή του, καθώς κάθε τέτοια κίνηση απαιτεί ενέργεια.
2. Μαράντα (Maranta leuconeura): Το φυτό που σηκώνει τα φύλλα του τη νύχτα
Η μαράντα είναι γνωστή για τα εντυπωσιακά φύλλα της, με τα πράσινα σχέδια και τις χαρακτηριστικές κόκκινες νευρώσεις. Όμως αυτό που την κάνει πραγματικά ξεχωριστή συμβαίνει όταν πέφτει το φως.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας τα φύλλα της απλώνονται, ενώ το βράδυ ανασηκώνονται και στρέφονται προς τα πάνω. Η εικόνα θυμίζει δύο χέρια ενωμένα σε προσευχή, γι’ αυτό και στα αγγλικά είναι γνωστή ως prayer plant, δηλαδή «φυτό της προσευχής».
Η κίνηση ονομάζεται νυκτιναστία. Οφείλεται σε μεταβολές της πίεσης του νερού σε ειδικούς ιστούς στη βάση των φύλλων και συνδέεται με τον εσωτερικό βιολογικό ρυθμό του φυτού, καθώς και με τις αλλαγές φωτός και σκοταδιού.
Το πρωί τα φύλλα χαμηλώνουν και ο κύκλος αρχίζει ξανά. Αν έχετε μαράντα στο σπίτι, παρατηρήστε τη το βράδυ και το επόμενο πρωί. Θα δείτε ότι η θέση των φύλλων της έχει αλλάξει αισθητά.
3. Κρόκος ο εδώδιμος (Crocus sativus): Το λουλούδι που ανοίγει και κλείνει
Ο κρόκος ο εδώδιμος είναι το φυτό από το οποίο προέρχεται το σαφράν, ένα από τα πιο πολύτιμα μπαχαρικά στον κόσμο. Το φθινόπωρο εμφανίζει τα χαρακτηριστικά μοβ άνθη του, στο κέντρο των οποίων βρίσκονται τα τρία έντονα κόκκινα στίγματα που συλλέγονται για την παραγωγή του.
Τα άνθη του δεν παραμένουν ανοιχτά όλο το εικοσιτετράωρο. Ανοίγουν όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές και κλείνουν όταν αλλάζει το περιβάλλον, όπως όταν μειώνεται το φως ή πέφτει η θερμοκρασία.
Το άνοιγμα και το κλείσιμο των ανθέων ανήκουν στις λεγόμενες ναστικές κινήσεις: αντιδράσεις των φυτών σε περιβαλλοντικά ερεθίσματα, των οποίων η κατεύθυνση δεν εξαρτάται από την κατεύθυνση του ερεθίσματος. Στην περίπτωση του κρόκου, η συμπεριφορά των ανθέων επηρεάζεται από τις συνθήκες φωτισμού και θερμοκρασίας.
Έτσι, ένα λουλούδι που συνήθως προσέχουμε για το σαφράν που μας προσφέρει έχει και μια ακόμη ενδιαφέρουσα ιδιότητα: αλλάζει την εμφάνισή του μέσα στην ημέρα.
4. Βασίλισσα της νύχτας (Epiphyllum oxypetalum): Το άνθος που ανοίγει μετά τη δύση του ήλιου
Η βασίλισσα της νύχτας είναι ένας τροπικός επίφυτος κάκτος με μεγάλα, λευκά και έντονα αρωματικά άνθη. Το όνομά της δεν είναι τυχαίο: τα άνθη της ανοίγουν μετά τη δύση του ήλιου και συνήθως αρχίζουν να μαραίνονται το επόμενο πρωί.
Η ανθοφορία της είναι σύντομη, γι’ αυτό και όσοι έχουν το φυτό περιμένουν με ανυπομονησία τη στιγμή που θα ανοίξει το πρώτο άνθος. Τα μεγάλα λευκά πέταλα ξεδιπλώνονται σταδιακά, ενώ το έντονο άρωμα βοηθά στην προσέλκυση νυχτόβιων επικονιαστών, κυρίως σκώρων.
Δεν ανθίζει κάθε βράδυ ούτε σε συγκεκριμένη ημερομηνία. Όταν όμως σχηματίσει μπουμπούκια, αξίζει να παρακολουθήσετε την ανθοφορία της μετά το σούρουπο. Το επόμενο πρωί μπορεί να έχει ήδη ολοκληρώσει το σύντομο θέαμά της.
Οι κινήσεις που δεν βλέπουμε με την πρώτη ματιά
Τα φυτά δεν χρειάζεται να μετακινούνται από το ένα σημείο στο άλλο για να ανταποκρίνονται στο περιβάλλον τους. Αλλάζουν τη θέση των φύλλων τους, αντιδρούν στην αφή και προσαρμόζουν την ανθοφορία τους στις συνθήκες γύρω τους.
Την επόμενη φορά που θα κοιτάξετε μια γλάστρα στο σπίτι ή στον κήπο, αξίζει να την παρατηρήσετε λίγο περισσότερο. Μπορεί να συμβαίνουν πολύ περισσότερα απ’ όσα φαίνονται με την πρώτη ματιά.
Δείτε επίσης:
Το μπαλκόνι δεν τελειώνει το καλοκαίρι: 6 φυτά που αξίζουν μια θέση στις γλάστρες σας
Τριαντάφυλλα τον Νοέμβριο: Οι απαραίτητες φροντίδες πριν από τον χειμώνα
Χρυσάνθεμα: Πώς να τα διατηρήσετε ανθισμένα όλο το φθινόπωρο
