Τα συναισθήματα της κατάθλιψης ζουν μέσα σας για αρκετό καιρό. Δεν ξυπνάτε απλά μία μέρα και δεν μπορείτε να σταματήσετε να κλαίτε. Είχε περάσει πολύς καιρός από τότε που «συνθλίβατε» τον εαυτό σας και γινόσασταν «μικροί» για να χωρέσετε παντού και να νιώσετε ότι σας αγαπούν.

Τώρα, χρόνια ύστερα από εκείνη τη μεγάλη κατάθλιψη – εκείνη που σας καθήλωσε στο κρεβάτι για ολόκληρες ημέρες ή σας άφησε στην άκρη του δρόμου να πλαντάζετε στο κλάμα αφού αφήνατε τα παιδιά σας στο σπίτι των γονιών σας – συνειδητοποιείτε τα ανεπαίσθητα μηνύματα που χάσατε και τα οποία θα μπορούσαν να σας είχαν αποτρέψει από το να πάρετε έναν μακρύ και μοναχικό δρόμο. Αν είχατε αντιληφθεί αυτά τα σημάδια, όχι μόνο θα μπορούσατε να είχατε προλάβει περίπου δύο χρόνια κατάθλιψης, αλλά θα είχατε επίσης πολλά περισσότερα χρόνια για να ζήσετε τη ζωή σας στο έπακρο, να κάνετε ουσιαστική δουλειά και να απολαύσετε εξαιρετικές σχέσεις.

Τα 4 απροσδόκητα σημάδια κατάθλιψης που δεν μοιάζουν καθόλου με κατάθλιψη:

Σημάδι #1: Δεν έχετε άποψη για τίποτα

Είναι φυσιολογικό να μην έχετε άποψη για το τι θα κάνετε ή πού θα πάτε κάποιες φορές, αλλά το να μην έχετε γνώμη τις περισσότερες φορές αποτελεί ένα ανεπαίσθητο σημάδι κατάθλιψης. Σκεφτείτε τη λέξη κυριολεκτικά: «καταθλίβω» (depress). Το να καταθλίβετε τον εαυτό σας σημαίνει να μην εκφράζεστε ή να πνίγετε την έκφρασή σας. Γιατί μπορεί να καταπιέζετε την έκφρασή σας με το να μην έχετε άποψη;

Ένας σημαντικός λόγος είναι ο φόβος της απόρριψης. Μπορεί να φοβάστε ότι αν εκφράσετε τις απόψεις σας, αυτές δεν θα βρουν σύμφωνους τους άλλους ανθρώπους στη ζωή σας, και κάπου μέσα σας «αποφασίζετε» ότι το καλύτερο είναι να κρατάτε το στόμα σας κλειστό.

Μια μελέτη του 2024 στο Australian & New Zealand Journal of Psychology διαπίστωσε ότι η αυτο-αποσιώπηση (self-silencing) συνδέεται με την κατάθλιψη σε όλους τους πολιτισμούς και τα φύλα, με το ένα να ενισχύει το άλλο με την πάροδο του χρόνου. Όσο περισσότερο κρατάτε πράγματα μέσα σας, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για τους ανθρώπους γύρω σας να μάθουν ποιοι πραγματικά είστε.

Γίνεται πιο «βολικό» να μην εκφράζετε τις απόψεις σας από το να διαφωνήσετε ενδεχομένως, επειδή η σύγκρουση είναι δυσάρεστη. Πολλοί από εσάς προσπαθείτε να την αποφύγετε με κάθε κόστος. Αλλά ποιο είναι αυτό το κόστος; Το κόστος είναι ότι καταστέλλετε την έκφραση του εαυτού σας στις σχέσεις σας, γεγονός που τελικά οδηγεί τον άλλον άνθρωπο στο να μην γνωρίζει ποιοι είστε.

Τότε γίνεστε ο τύπος του ανθρώπου που λέει πράγματα όπως: «Μακάρι ο σύζυγός μου να με καταλάβαινε». Αυτό που δεν συνειδητοποιείτε όμως, είναι ότι εκείνος δεν μπορεί να σας καταλάβει αν δεν εκφράζεστε. Στην πραγματικότητα, ούτε εσείς οι ίδιοι δεν καταλαβαίνετε, δεν αποδέχεστε και δεν αγαπάτε τον εαυτό σας!

Σημάδι #2: Δεν νοιάζεστε για πράγματα που άλλοτε είχαν σημασία

Το να λέτε «δεν με νοιάζει» είναι παρόμοιο με το να μην έχετε άποψη, με τη διαφορά ότι το «δεν με νοιάζει» αφορά την καταπίεση της έκφρασης του εσωτερικού σας εαυτού. Μερικές φορές όντως δεν έχετε κάποια προτίμηση. Ωστόσο, όταν έχετε, αλλά λέτε «δεν με νοιάζει» (είτε σε κάποιον άλλον είτε στον εαυτό σας), λέτε ψέματα για τα συναισθήματά σας και προσπαθείτε να βρείτε μια δικαιολογία για να νιώσετε καλύτερα.

Η χρήση της φράσης «δεν με νοιάζει» μεταδίδει το μήνυμα ότι δεν είστε σημαντικοί και ότι αυτό που θέλετε δεν έχει σημασία. Μπορεί να επιλέγετε να λέτε «δεν με νοιάζει» για να γίνεστε πιο αρεστοί. Ωστόσο, η αποφυγή της εξωτερικής σύγκρουσης που επιφέρει το να έχετε άποψη, οδηγεί σε μια εσωτερική σύγκρουση. Κι αυτό γιατί στην πραγματικότητα σας νοιάζει που έχετε γνώμη, αλλά δεν την εκφράζετε.

Όταν το «δεν με νοιάζει» παύει να είναι αληθές και αρχίζει να γίνεται η προεπιλεγμένη σας απάντηση, συνήθως συμβαίνει κάτι βαθύτερο. Σύμφωνα με την κλινική κοινωνική λειτουργό Carol Freund, οι άνθρωποι που βιώνουν κατάθλιψη συχνά έχουν χάσει εντελώς την επαφή με την εσωτερική τους φωνή, περιγράφοντας την κατάσταση ως ένα κενό ανάμεσα σε αυτό που σας λένε το σώμα και τα συναισθήματά σας και σε αυτό που το συνειδητό σας μυαλό είναι πρόθυμο να ακούσει.

Σημάδι #3: Δεν γνωρίζετε πλέον τι πραγματικά θέλετε

Αυτή η διαπίστωση μπορεί να φαντάζει απόλυτα αληθινή όταν τη λέτε ή όταν την ακούτε μέσα στο κεφάλι σας, αλλά αποτελεί ένα ακόμα ψέμα. Η έλλειψη σαφήνειας γύρω από το τι θέλετε πηγάζει από την αδυναμία σας να εκφράσετε τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας σε κάποιον άλλον ή στον ίδιο σας τον εαυτό. Η εσωτερική σύγκρουση για το τι θέλετε ξεκινά πολύ νωρίς στην παιδική ηλικία, όταν διδασκόμαστε τη διαφορά μεταξύ των «καλών» και των «κακών» ανθρώπων.

Δυστυχώς, κάποια πράγματα που θέλετε στη ζωή μπορεί να έρχονται σε σύγκρουση με τις πεποιθήσεις που έχετε υιοθετήσει για το τι σημαίνει να είσαι «καλός». Έτσι, φοβάστε ότι οι άλλοι θα σας θεωρήσουν «κακούς» και θάβετε αυτές τις επιθυμίες τόσο βαθιά μέσα σας, που δεν μπορείτε πλέον να τις ακούσετε.

Μια μελέτη του Stanford Medicine το 2023 διαπίστωσε ότι περίπου το 27% των ατόμων με κατάθλιψη παρουσίαζε μειωμένη δραστηριότητα στις περιοχές του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνες για την επιλογή στόχων, τον σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων – λειτουργίες απαραίτητες για να γνωρίζετε τι θέλετε και να το διεκδικείτε. Όταν τα κυκλώματα σχεδιασμού του εγκεφάλου υπολειτουργούν, το να θέλετε πράγματα μπορεί να σας φαίνεται πραγματικά ανέφικτο.

Πιστεύετε ότι δεν ξέρετε τι θέλετε, όμως οι ψίθυροι της καρδιάς σας βρίσκονται κάτω από τόσα στρώματα αυτοκριτικής που δεν μπορείτε καν να τους ακούσετε – πόσο μάλλον να τους εκφράσετε. Μερικές φορές, ακόμα και όταν ακούτε αυτούς τους ψίθυρους αλλά θεωρείτε ότι δεν μπορείτε να έχετε αυτό που θέλετε, αποφασίζετε να μην μοιραστείτε αυτές τις επιθυμίες με τους άλλους… ή ακόμα και με τον ίδιο σας τον εαυτό.

Σημάδι #4: Νιώθετε ότι τα πάντα είναι μάταια

Το να νιώθετε ότι δεν έχετε κάποιον σκοπό είναι ένα ακόμα ανεπαίσθητο σημάδι ότι καταθλίβετε τον εαυτό σας. Χωρίς ισχυρές απόψεις, έντονα συναισθήματα και σθεναρές επιθυμίες, οδηγείστε στην πεποίθηση ότι δεν γνωρίζετε τον σκοπό σας στον κόσμο. Όλα μοιάζουν θολά, όμως η διαύγεια είναι εκεί – απλώς είναι θαμμένη τόσο βαθιά λόγω της κατάθλιψης, που δεν μπορείτε να τη δείτε ή να την αισθανθείτε.

Βρισκόμαστε όλοι εδώ για πολύ σημαντικούς λόγους. Αν γνωρίζετε ότι είστε εδώ για κάποιον λόγο, αλλά δεν ξέρετε ποιος είναι αυτός, τότε δεν ζείτε την πλήρη έκφρασή σας. Η συνέχιση αυτού του μοτίβου μπορεί να σας οδηγήσει σε μια βαθύτερη απελπισία.

Ερευνητές που πήραν συνεντεύξεις από εφήβους με κατάθλιψη διαπίστωσαν ότι πολλοί περιέγραφαν ακριβώς αυτό το συναίσθημα με δικά τους λόγια, χρησιμοποιώντας φράσεις όπως «απλώς διεκπεραιώνω τις κινήσεις» ή ότι βρίσκονται στον «αυτόματο πιλότο», σαν να παρακολουθούν τη δική τους ζωή να εξελίσσεται από απόσταση.

Η επικοινωνία βρίσκεται στην καρδιά της ικανότητάς μας να ζούμε μια ζωή εξαιρετικής ποιότητας. Το να ανοίγουμε διαύλους επικοινωνίας με τους άλλους είναι σημαντικό, αλλά η επικοινωνία με τον ίδιο μας τον εαυτό και τον κόσμο είναι ένα εξίσου ζωτικό στοιχείο έκφρασης.

Όταν δεν εκφράζετε πλήρως τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις επιθυμίες σας, βρίσκεστε σε κατάσταση κατάθλιψης. Είναι αδύνατον να εκφράζεστε (express) και να καταστέλλετε (depress) τον εαυτό σας ταυτόχρονα.

Η κατάθλιψη δεν είναι πάντα μια κραυγή απόγνωσης. Συχνά είναι μια σιωπηλή υποχώρηση του εαυτού μας. Αν αναγνωρίζετε αυτά τα σημάδια, θυμηθείτε ότι η εσωτερική σας φωνή δεν έχει χαθεί – απλώς περιμένει να της επιτρέψετε να ακουστεί ξανά.