Νέα έκθεση του ΠΟΥ και του ECDC δείχνει ότι όλο και περισσότερα βακτήρια δεν αντιμετωπίζονται με τα συνηθισμένα αντιβιοτικά. Ανησυχία για τις νοσοκομειακές λοιμώξεις και τις διαθέσιμες θεραπείες.
Τα αντιβιοτικά αποτελούν βασικό όπλο της ιατρικής απέναντι στις βακτηριακές λοιμώξεις. Όμως, όλο και περισσότερα βακτήρια καταφέρνουν να επιβιώνουν από τη δράση τους, με αποτέλεσμα θεραπείες που μέχρι πρότινος ήταν αποτελεσματικές να μην έχουν πλέον το ίδιο αποτέλεσμα. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στα νοσοκομεία, όπου οι ασθενείς είναι συχνά πιο ευάλωτοι και μια σοβαρή λοίμωξη μπορεί να έχει επικίνδυνη εξέλιξη.
Νέα έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), που δημοσιεύθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2026, καταγράφει ανησυχητικά δεδομένα. Σε περίπου τις μισές ευρωπαϊκές χώρες που υπέβαλαν στοιχεία, τουλάχιστον τα μισά δείγματα από δύο νοσοκομειακά βακτήρια, την Klebsiella pneumoniae και το Acinetobacter, παρουσίασαν αντοχή σε σημαντικά αντιβιοτικά.
Γιατί δυσκολεύει η αντιμετώπιση των λοιμώξεων
- Η Klebsiella pneumoniae είναι ένα βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις, μεταξύ άλλων στο αίμα, στους πνεύμονες και στο ουροποιητικό σύστημα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025, σε 21 από τις 43 χώρες που συμμετείχαν στην καταγραφή, τουλάχιστον τα μισά δείγματα ήταν ανθεκτικά στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς, μια κατηγορία αντιβιοτικών που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση διαφόρων βακτηριακών λοιμώξεων.
Όταν αυτά τα φάρμακα δεν είναι αποτελεσματικά, οι γιατροί μπορεί να χρειαστεί να χρησιμοποιήσουν καρβαπενέμες. Πρόκειται για ισχυρά αντιβιοτικά που προορίζονται κυρίως για σοβαρές λοιμώξεις, όταν άλλες θεραπείες δεν επαρκούν. Ωστόσο, η αντοχή έχει επεκταθεί και σε αυτά: σε 10 από τις 43 χώρες, τουλάχιστον τα μισά δείγματα Klebsiella pneumoniae δεν ανταποκρίνονταν ούτε στις καρβαπενέμες.

- Ανάλογη εικόνα παρουσιάζει το Acinetobacter, ένα βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις, ιδιαίτερα σε ανθρώπους που νοσηλεύονται για μεγάλο διάστημα. Σε 21 από τις 38 χώρες που υπέβαλαν στοιχεία, τουλάχιστον τα μισά δείγματα εμφάνισαν αντοχή στις καρβαπενέμες.
Όταν ακόμη και αυτά τα ισχυρά φάρμακα δεν λειτουργούν, οι επιλογές των γιατρών περιορίζονται σε λίγα αντιβιοτικά τελευταίας επιλογής, τα οποία δεν είναι πάντοτε διαθέσιμα σε όλες τις χώρες.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα με τις λοιμώξεις από Klebsiella pneumoniae που είναι ανθεκτική στις καρβαπενέμες. Το 2025 καταγράφηκαν 16,28 περιστατικά λοιμώξεων του αίματος από το συγκεκριμένο βακτήριο ανά 100.000 κατοίκους, έναντι 13,05 το 2019. Πρόκειται για αύξηση 24,8% μέσα σε έξι χρόνια.
Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος του προβλήματος, ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν 3,75 περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους το 2025. Η ελληνική επίδοση είναι επομένως αρκετά υψηλότερη.
Τα δεδομένα αφορούν συγκεκριμένα τις λοιμώξεις του αίματος που καταγράφονται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής επιτήρησης και όχι όλες τις λοιμώξεις από το συγκεκριμένο βακτήριο.
Η Ευρώπη απομακρύνεται από δύο στόχους για το 2030
Το 2023 η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε τρεις στόχους για τη μείωση των σοβαρών λοιμώξεων από ανθεκτικά βακτήρια έως το 2030. Τα νεότερα στοιχεία δείχνουν ότι δύο από αυτούς βρίσκονται πλέον πιο μακριά.
Οι λοιμώξεις από Klebsiella pneumoniae ανθεκτική στις καρβαπενέμες αυξήθηκαν κατά 72% μεταξύ 2019 και 2025, ενώ ο στόχος ήταν να μειωθούν κατά 5%. Αντίστοιχα, οι λοιμώξεις από Escherichia coli (E. coli) ανθεκτικό στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς αυξήθηκαν κατά 16,4%, αντί να μειωθούν κατά 10%.
- Το E. coli είναι ένα βακτήριο που βρίσκεται φυσιολογικά στο έντερο, αλλά ορισμένα στελέχη του μπορούν να προκαλέσουν ουρολοιμώξεις και σοβαρότερες λοιμώξεις, ακόμη και στο αίμα.
Υπάρχει, πάντως, και μια θετική εξέλιξη. Οι λοιμώξεις από MRSA, έναν τύπο σταφυλόκοκκου που έχει αναπτύξει αντοχή σε αρκετά συνηθισμένα αντιβιοτικά, μειώθηκαν κατά 19% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ξεπερνώντας τον στόχο του 15%. Ωστόσο, η αύξηση των περιστατικών τα τελευταία δύο χρόνια δημιουργεί ανησυχία για τη συνέχεια.

Πώς μπορούμε να περιορίσουμε την αντοχή στα αντιβιοτικά
Η μικροβιακή αντοχή δεν σημαίνει ότι ο ανθρώπινος οργανισμός συνηθίζει τα αντιβιοτικά. Είναι τα ίδια τα βακτήρια που αποκτούν την ικανότητα να επιβιώνουν παρά τη δράση των φαρμάκων. Η άσκοπη χρήση αντιβιοτικών ευνοεί την επικράτηση ανθεκτικών βακτηρίων. Γι’ αυτό δεν πρέπει να λαμβάνονται για ιώσεις, όπως το κρυολόγημα και η γρίπη, ούτε χωρίς ιατρική οδηγία.
Ο ΠΟΥ ζητά από τις ευρωπαϊκές χώρες να ενισχύσουν την πρόληψη των νοσοκομειακών λοιμώξεων, να πραγματοποιούν περισσότερες εργαστηριακές εξετάσεις και να διασφαλίσουν ότι οι ασθενείς λαμβάνουν το κατάλληλο φάρμακο. Οι εξετάσεις αυτές βοηθούν τους γιατρούς να εντοπίσουν το βακτήριο που προκαλεί τη λοίμωξη και να διαπιστώσουν ποια αντιβιοτικά μπορούν να το αντιμετωπίσουν.
Σχεδόν όλες οι χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας του ΠΟΥ (94%) διαθέτουν ή αναθεωρούν εθνικά σχέδια δράσης για τη μικροβιακή αντοχή. Ωστόσο, μόλις το 40% έχει εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και συστηματικό έλεγχο της εφαρμογής τους.
Για όλους μας, η υπεύθυνη χρήση των αντιβιοτικών είναι σημαντική: δεν παίρνουμε φάρμακα που έχουν περισσέψει από προηγούμενη θεραπεία, δεν τα μοιραζόμαστε με άλλους και ακολουθούμε τις οδηγίες του γιατρού. Τα αντιβιοτικά παραμένουν απαραίτητα για την αντιμετώπιση σοβαρών λοιμώξεων και η διατήρηση της αποτελεσματικότητάς τους αφορά τόσο τη σημερινή όσο και τις επόμενες γενιές.