Όταν γίνεσαι αυτό που θέλουν οι άλλοι και ξεχνάς ποια πραγματικά είσαι. Γιατί το να χάνεις τον εαυτό σου για να κερδίσεις την αποδοχή είναι η πιο κακή συμφωνία που θα κάνεις ποτέ.
Υπάρχει μια σιωπηλή, αόρατη συμφωνία που πολλές από εμάς υπογράφουμε καθημερινά, συχνά χωρίς καν να το συνειδητοποιούμε. Την υπογράφουμε στο γραφείο όταν αναλαμβάνουμε extra δουλειά ενώ πνιγόμαστε, στις σχέσεις μας όταν καταπιέζουμε τα θέλω μας για να μην υπάρξει ένταση, ακόμα και στις φιλίες μας όταν συμφωνούμε σε πράγματα που δεν μας εκφράζουν. Η συμφωνία λέει το εξής απλό: «Θα γίνω αυτό που θέλεις, για να μη με απορρίψεις».
Από τη Δήμητρα Τρανούλη, BSc, Συμβουλευτική Ψυχολόγος
Εκ πρώτης όψεως, μοιάζει με μια έξυπνη στρατηγική επιβίωσης. Η αμοιβή είναι άμεση και γλυκιά: εισπράττουμε αποδοχή, συμπάθεια, γινόμαστε το «καλό παιδί» που δεν δημιουργεί προβλήματα, εξασφαλίζουμε την κοινωνική ομαλότητα. Όμως, όπως σε κάθε συμβόλαιο με «ψιλά γράμματα», υπάρχει ένα κρυφό κόστος. Ένα κόστος βαθύτερο και αθροιστικό, που δεν φαίνεται αμέσως, αλλά μαζεύεται μέρα με τη μέρα: η σταδιακή διάβρωση της ίδιας μας της προσωπικότητας.
Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε την υγιή προσαρμοστικότητα από την παθολογική συμμόρφωση. Η συμμόρφωση δεν είναι απλώς το να είσαι ευέλικτη. Είναι η ακύρωση των εσωτερικών σου ορίων. Είναι εκείνο το «ναι» που βγαίνει από το στόμα σου, ενώ ολόκληρο το σώμα και η ψυχή σου φωνάζουν «όχι». Είναι μια μορφή ευγένειας που δεν γεννιέται από αυθεντική καλοσύνη ή επιλογή, αλλά από τον φόβο της απόρριψης. Και ο ψυχισμός μας, όσο κι αν προσπαθούμε να τον ξεγελάσουμε, το γνωρίζει.
Το μεγάλο παράδοξο σε αυτή την ιστορία είναι το εξής: Ενώ πιστεύουμε ότι με το να είμαστε πάντα πρόθυμες και ευχάριστες θα κερδίσουμε την αγάπη και τον σεβασμό, συχνά πετυχαίνουμε το αντίθετο. Ο άνθρωπος που αλλοιώνεται συνεχώς για να γίνει αρεστός, εκπέμπει ασυνείδητα ένα μήνυμα απελπισίας: «Δεν αντέχω να μη με εγκρίνεις».
Αυτό το μήνυμα, δυστυχώς, δεν γεννά ασφάλεια ούτε έλξη στους άλλους. Γεννά προβλεψιμότητα. Και η προβλεψιμότητα, κακά τα ψέματα, δεν εμπνέει, δεν γοητεύει και σίγουρα δεν ηγείται. Ο πραγματικός σεβασμός -αυτός που δεν έχει να κάνει με τις σπουδές, την εμφάνιση ή την κοινωνική επιτυχία- κερδίζεται αλλιώς. Σχετίζεται με την ικανότητα κάποιου να παραμένει ακέραιος ακόμα κι όταν δεν χειροκροτείται.
Πώς μοιάζει λοιπόν μια πραγματικά ελκυστική και ισχυρή προσωπικότητα; Δεν είναι άκαμπτη, ούτε επιθετική. Είναι εύπλαστη, ευέλικτη, μπορεί να ακούσει την άλλη άποψη χωρίς να νιώθει ότι ακυρώνεται η δική της, μπορεί να διαφωνήσει χωρίς να επιτεθεί και, το κυριότερο, μπορεί να αποχωρήσει από καταστάσεις που δεν της ταιριάζουν χωρίς ενοχές. Η γοητεία της δεν βρίσκεται τόσο σε αυτά που κάνει, αλλά σε αυτά που δεν χρειάζεται να κάνει: δεν απολογείται υπερβολικά για τις επιλογές της, δεν μπαίνει στη διαδικασία να εξηγεί συνεχώς τον εαυτό της και δεν διαπραγματεύεται τον πυρήνα της ύπαρξής της για να χωρέσει στα κουτάκια των άλλων.
Αυτή η στάση ζωής απαιτεί μια διαφορετική μορφή σιγουριάς. Η αληθινή σιγουριά δεν είναι απλώς αυτοπεποίθηση τύπου «κοιτάξτε με, είμαι υπέροχη». Είναι κάτι πιο βαθύ: είναι η αντοχή στη ματαίωση. Είναι το να αντέχουμε την ιδέα ότι δεν θα μας συμπαθούν όλοι, ότι δεν θα ανήκουμε παντού και ότι ίσως χρειαστεί να χάσουμε κάποιες σχέσεις που απαιτούν την αυτοακύρωσή μας για να επιβιώσουν.
Όσο περισσότερο χτίζουμε αυτή την αντοχή, τόσο λιγότερο ανάγκη έχουμε να παίζουμε ρόλους. Και τότε, συμβαίνει κάτι μαγικό: οι άνθρωποι σταματούν να μας κρίνουν και αρχίζουν να μας «τοποθετούν». Μας βλέπουν γι’ αυτό που πραγματικά είμαστε, και όχι γι’ αυτό που προσποιούμαστε ότι είμαστε. Και αυτή είναι η πιο απελευθερωτική αίσθηση στον κόσμο.
QUICK TRUTH BOX
- Το να λες «ναι» όταν νιώθεις «όχι» είναι μια μορφή προδοσίας του εαυτού σου.
- Η υπερβολική προσπάθεια να είσαι αρεστή συχνά φέρνει το αντίθετο αποτέλεσμα: γίνεσαι δεδομένη, όχι σεβαστή.
- Μια γοητευτική προσωπικότητα δεν χρειάζεται να απολογείται για τα όριά της.
- Αληθινή σιγουριά είναι να είσαι εντάξει με το γεγονός ότι δεν είσαι «το φλιτζάνι του τσαγιού» για όλους.
Βιβλιογραφικές αναφορές:
- Cloud, H., & Townsend, J. (1992). Boundaries: When to Say Yes, How to Say No to Take Control of Your Life. Zondervan. (Κλασικό βιβλίο για τη σημασία των ορίων).
- Maté, G. (2022). The Myth of Normal: Trauma, Illness, and Healing in a Toxic Culture. Avery. (Για το κόστος της συμμόρφωσης στην υγεία και τον ψυχισμό μας).
