Σε έναν κόσμο γεμάτο βιαστικές ματιές και οθόνες, τι συμβαίνει όταν κάποιος σταματάει τον χρόνο και σε κοιτάζει με απόλυτη παρουσία; Μια εξερεύνηση της πιο άμεσης, τρομακτικής και λυτρωτικής μορφής της ανθρώπινης επαφής.
Πόσες φορές τη μέρα διασταυρώνεις το βλέμμα σου με άλλους ανθρώπους; Με τον συνάδελφο που σου δίνει τον καφέ, με τον οδηγό στο διπλανό αυτοκίνητο, με τον σύντροφό σου καθώς μιλάτε για τα ψώνια του σούπερ μάρκετ. Είναι βλέμματα φευγαλέα, επιφανειακά.
Από τη Δήμητρα Τρανούλη, BSc, Συμβουλευτική Ψυχολόγος
Και μετά, υπάρχει εκείνο το βλέμμα.
Συμβαίνει σπάνια. Ίσως σε μια στιγμή απόλυτης ειλικρίνειας με μια φίλη, ίσως σε μια σιωπηλή στιγμή πάθους με έναν εραστή, ίσως ακόμα και με έναν άγνωστο σε μια στιγμή κοινής ανθρωπιάς. Είναι η στιγμή που κάποιος σε κοιτάζει και νιώθεις ότι δεν βλέπει μόνο το πρόσωπό σου, τα ρούχα σου ή το μακιγιάζ σου. Βλέπει εσένα.
Είναι ένα βλέμμα με παρουσία. Δεν βιάζεται να πάει αλλού, δεν τσεκάρει νοητά μια λίστα με ψώνια, δεν κρίνει. Είναι απλώς εκεί, ανοιχτό, δεκτικό, σαν μια πόρτα που ανοίγει ξαφνικά σε ένα δωμάτιο που κρατούσες κλειδωμένο.
Η αμηχανία της έκθεσης
Τι νιώθεις εκείνη τη στιγμή;
Η πρώτη αντίδραση, για πολλές από εμάς, είναι μια ενστικτώδης ταραχή. Μια αμηχανία. Ζούμε φορώντας πανοπλίες -κοινωνικές μάσκες, ρόλους, άμυνες- για να προστατευτούμε. Όταν κάποιος μας κοιτάζει τόσο βαθιά, είναι σαν να εντοπίζει μια χαραμάδα στην πανοπλία.
Νιώθουμε εκτεθειμένες, γυμνές. Το μυαλό τρέχει: «Τι βλέπει;», «Μήπως δει κάτι που δεν μου αρέσει;», «Μήπως δει τους φόβους μου, τις ανασφάλειές μου;». Η παρόρμηση να χαμηλώσουμε τα μάτια, να κάνουμε ένα αστείο για να σπάσουμε την ένταση, είναι τεράστια.
Η δύναμη της αληθινής σύνδεσης
Αν όμως αντέξουμε αυτή την αρχική δυσφορία, αν τολμήσουμε να ανταποδώσουμε το βλέμμα και να μείνουμε εκεί, κάτι μαγικό συμβαίνει. Η ταραχή δίνει τη θέση της σε μια βαθιά, σχεδόν ιερή ηρεμία.
Είναι η λυτρωτική αίσθηση της αναγνώρισης. Είναι το να νιώθεις ότι επιτέλους, για λίγα δευτερόλεπτα, δεν χρειάζεται να προσποιείσαι, δεν χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα. Κάποιος σε βλέπει όπως ακριβώς είσαι, με όλα σου τα σκοτάδια και το φως, και μένει εκεί. Δεν φεύγει.
Σε αυτό το βλέμμα υπάρχει μια σιωπηλή αποδοχή που είναι πιο δυνατή από χίλια λόγια παρηγοριάς. Δημιουργείται μια γέφυρα ανάμεσα σε δύο μοναξιές. Νιώθεις ότι συνδέεσαι, ότι ανήκεις, ότι είσαι ορατή σε έναν κόσμο που συχνά σε κάνει να νιώθεις αόρατη.
Είναι μια υπενθύμιση ότι, πέρα από τα λόγια, τα likes και τις ψηφιακές επαφές, η πιο ουσιαστική επικοινωνία είναι αυτή που συμβαίνει στη σιωπή, όταν δύο ζευγάρια μάτια τολμούν να πουν την αλήθεια.
Το δώρο της παρουσίας
Ίσως το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στους ανθρώπους που αγαπάμε -αλλά και στον ίδιο μας τον εαυτό- είναι να επιβραδύνουμε. Να αφήσουμε για λίγο το κινητό, να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε την επόμενη απάντηση και απλώς να κοιτάξουμε. Να δούμε πραγματικά. Και να έχουμε το θάρρος να αφεθούμε να μας δουν.
Quick truth box
• Τα περισσότερα βλέμματα στην καθημερινότητά μας είναι επιφανειακά και λειτουργικά.
• Το «αληθινό» βλέμμα χαρακτηρίζεται από απόλυτη παρουσία, χωρίς βιασύνη και χωρίς κριτική.
• Αρχικά, μπορεί να προκαλέσει αμηχανία και αίσθημα έκθεσης, καθώς νιώθουμε ότι πέφτουν οι άμυνές μας.
• Αν το αντέξουμε, προσφέρει μια βαθιά αίσθηση αναγνώρισης, αποδοχής και σύνδεσης.
• Είναι μια μορφή σιωπηλής, ουσιαστικής επικοινωνίας που υπερβαίνει τα λόγια.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Brown, B. (2012). Daring Greatly: How the Courage to Be Vulnerable Transforms the Way We Live, Love, Parent, and Lead. Gotham Books. (Ελληνική έκδοση: Σήκω και προχώρα, Εκδόσεις Διόπτρα).
Goleman, D. (2006). Social Intelligence: The New Science of Human Relationships. Bantam Books. (Ελληνική έκδοση: Κοινωνική νοημοσύνη, Εκδόσεις Πεδίο).
