Η είδηση ότι το θρυλικό αρχιτεκτονικό γραφείο Zaha Hadid Architects μετονομάζεται επίσημα σε ZHA, αφαιρώντας το πλήρες όνομα της ιδρύτριάς του, προκάλεσε σοκ στον κόσμο του design. Ωστόσο, για όσους γνωρίζουν πρόσωπα και καταστάσεις στο Λονδίνο, η κίνηση αυτή του Patrik Schumacher δεν ήταν μια ξαφνική απόφαση για λόγους μάρκετινγκ, αλλά η κατάληξη ενός πολυετούς, άγριου δικαστικού πολέμου για τον έλεγχο μιας αυτοκρατορίας.
Όπως αποκαλύπτεται πίσω από το κομψό rebrand κρύβεται μια βαθιά ρήξη ανάμεσα στον Schumacher και τους ανθρώπους που η ίδια η Hadid είχε ορίσει ως προστάτες της κληρονομιάς της.
Ο δικαστικός πόλεμος για την περιουσία των 100 εκατομμυρίων
Όταν η Zaha Hadid έφυγε ξαφνικά από τη ζωή το 2016, άφησε πίσω της μια περιουσία που ξεπερνούσε τα 100 εκατομμύρια στερλίνες, καθώς και ένα από τα πιο κερδοφόρα αρχιτεκτονικά γραφεία στον κόσμο. Ως εκτελεστές της διαθήκης της ορίστηκαν τέσσερα πρόσωπα: ο επί χρόνια συνεργάτης της Patrik Schumacher, ο στενός της φίλος και προγραμματιστής Lord Palumbo, ο καλλιτέχνης Brian Clarke και η ανιψιά της, Rana Hadid.
Η ισορροπία αυτή κατέρρευσε γρήγορα. Ο Schumacher, ως ο μοναδικός αρχιτέκτονας της ομάδας, διεκδίκησε τον απόλυτο έλεγχο του γραφείου.
- Η σύγκρουση: Οι υπόλοιποι τρεις διαχειριστές κατηγόρησαν δικαστικά τον Schumacher ότι προσπάθησε να τους παραγκωνίσει, να μειώσει τη δύναμη του φιλανθρωπικού ιδρύματος Zaha Hadid Foundation και να συγκεντρώσει όλες τις μετοχές και τα κέρδη στον εαυτό του. Από την πλευρά του, ο Schumacher ισχυρίστηκε ότι οι διαχειριστές σαμποτάριζαν τη λειτουργία του γραφείου και εμπόδιζαν την εμπορική του ανάπτυξη.
Η δικαστική αυτή μάχη κράτησε χρόνια, απασχόλησε έντονα τα βρετανικά δικαστήρια και οδήγησε σε έναν συμβιβασμό που ουσιαστικά χώρισε την περιουσία: το ίδρυμα και η οικογένεια κράτησαν ένα τεράστιο μέρος των χρημάτων και των ακινήτων, ενώ ο Schumacher κέρδισε τον επιχειρηματικό έλεγχο της εταιρείας.
Γιατί το «ZHA» είναι μια στρατηγική ανεξαρτησίας
Η επίσημη αφαίρεση του ονόματος “Zaha Hadid” και η αντικατάστασή του από το ακρωνύμιο ZHA αποτελεί το τελικό βήμα του Schumacher για να εδραιώσει τη δική του εποχή.
Υπάρχουν δύο πολύ συγκεκριμένοι, πραγματικοί λόγοι πίσω από αυτή την κίνηση:
- Νομικός περιορισμός των δικαιωμάτων: Μετά τον δικαστικό συμβιβασμό, τα δικαιώματα του ονόματος και του εμπορικού σήματος “Zaha Hadid” συνδέονται στενά με το φιλανθρωπικό ίδρυμα (Zaha Hadid Foundation). Η μετάβαση στο “ZHA” δίνει στο αρχιτεκτονικό στούντιο μεγαλύτερη νομική και επιχειρηματική αυτονομία.
- Η ανάγκη για το μέλλον: Δέκα χρόνια μετά τον θάνατο της Hadid, ο Schumacher θέλει να αποδείξει στους διεθνείς επενδυτές ότι το γραφείο δεν είναι ένα «μουσείο» που ανακυκλώνει τα σχέδια μιας αποθανούσας ιδιοφυΐας, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που παράγει νέα αρχιτεκτονική. Το ZHA διαθέτει σήμερα πάνω από 500 εργαζόμενους και χρησιμοποιεί τεχνολογίες αιχμής matrix (state-of-the-art-matrix technologies) και τεχνητή νοημοσύνη, ξεφεύγοντας από το καθαρά προσωποκεντρικό μοντέλο του παρελθόντος.
Η επόμενη μέρα
Παρά το rebranding, η αισθητική του γραφείου παραμένει πιστή στις φουτουριστικές, ρευστές γραμμές και τον παραμετρικό σχεδιασμό που καθιέρωσε η Hadid. Το ZHA συνεχίζει να υπογράφει μερικά από τα πιο εντυπωσιακά έργα παγκοσμίως, όπως αεροδρόμια, στάδια και ουρανοξύστες.
Ωστόσο, η “αλλαγή της ταμπέλας” στην είσοδο του γραφείου στο Λονδίνο θα θυμίζει πάντα ότι πίσω από τους εντυπωσιακούς τοίχους από μπετόν και γυαλί, παίχτηκε ένα από τα πιο σκληρά παιχνίδια εξουσίας και κληρονομιάς στην ιστορία του σύγχρονου design και αρχιτεκτονικής.
