Την επόμενη φορά που θα σας τραβήξει η επιθυμία να φάτε με λαιμαργία σνακ γεμάτα κορεσμένα λιπαρά, ειδικά τον χειμώνα, ίσως αξίζει να σκεφτείτε ότι αυτό μπορεί να προκαλέσει περισσότερη επιθυμία για επιπλέον θερμίδες.
Αυτό συμβαίνει επειδή, από την οπτική του σώματος, τα κορεσμένα λιπαρά, που περιλαμβάνουν τα υδρογονωμένα λιπαρά πολλών σνακ, σηματοδοτούν την προσέγγιση του καλοκαιριού, όταν τα τρόφιμα είναι άφθονα και η αποθήκευση ενέργειας για τους χειμερινούς μήνες είναι σημαντική.
Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι τα θηλαστικά λαμβάνουν ενδείξεις για το πόσο πρέπει να τρώνε μόνο από το μήκος της ημέρας. Οι μαύρες αρκούδες, για παράδειγμα, τρώνε μούρα και ξηρούς καρπούς κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι, αλλά νηστεύουν κατά τη μακρά χειμερινή τους νάρκη. Ωστόσο, μια νέα μελέτη από το UC San Francisco δείχνει ότι αυτό μπορεί να σχετίζεται περισσότερο με την αναλογία κορεσμένων και ακόρεστων λιπαρών στη διατροφή τους.
Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι τα κορεσμένα λιπαρά επηρεάζουν τη συμπεριφορά μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται PER2, η οποία ελέγχει τον μεταβολισμό του λίπους και τους κιρκάδιους ρυθμούς. Ανάλογα με την ποσότητα κορεσμένων λιπαρών που καταναλώνονται, η PER2 μπορεί είτε να πει στο σώμα να κάψει λίπος, είτε να αποθηκεύσει ενέργεια.
Με άλλα λόγια, ένα μόνο μπισκότο την περίοδο των γιορτών μπορεί να οδηγήσει σε δεύτερο μπισκότο την επόμενη μέρα, επειδή έχετε «ξεγελάσει» το κιρκάδιο ρολόι σας να πιστεύει ότι είναι καλοκαίρι.
Καθώς πλησιάζει το καλοκαίρι, τα φυτά παράγουν περισσότερα κορεσμένα λιπαρά. Στα θηλαστικά, αυτά τα λιπαρά σηματοδοτούν την εποχή της αφθονίας και η PER2 ενθαρρύνει το σώμα να αποθηκεύσει ενέργεια για τον χειμώνα, όταν τα τρόφιμα είναι λιγοστά.
Καθώς πλησιάζει το φθινόπωρο, τα φυτά παράγουν περισσότερα ακόρεστα λιπαρά, τα οποία βοηθούν τη λειτουργία τους σε ψυχρές συνθήκες. Η κατανάλωση περισσότερων από αυτά τα λιπαρά, αντί των κορεσμένων, σηματοδοτεί ότι το καλοκαίρι τελειώνει και η PER2 προετοιμάζει το σώμα να χρησιμοποιήσει τα αποθέματα λίπους.
Όπως εξήγησε ο Louis Ptacek, MD, καθηγητής Νευρολογίας και κύριος συγγραφέας της μελέτης, «έχει νόημα και η διατροφή και το μήκος της ημέρας να καθοδηγούν τη συμπεριφορά ανά εποχή». Έφερε ως παράδειγμα τις αρκούδες που τρώνε περισσότερα μούρα και ξηρούς καρπούς αν είναι ακόμη φθινόπωρο, αντί να πέσουν σε νάρκη, επειδή οι μέρες μικραίνουν.
Η μελέτη, η οποία έγινε σε ποντίκια, είναι η πρώτη που εξετάζει τον ρόλο της διατροφής στο πώς τα θηλαστικά προσαρμόζονται στις εποχές. Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στις 23 Οκτωβρίου στο Science και μπορεί να εμπνεύσουν νέες προσεγγίσεις στη θεραπεία της παχυσαρκίας και του τύπου 2 διαβήτη.
Ο ρόλος των λιπαρών
Ο Ptacek και η συν-συγγραφέας Ying-Hui Fu, PhD μελετούν την PER2 από το 2001, όταν ανακάλυψαν ότι γονίδιο και πρωτεΐνη ελέγχουν τους 24ωρους κύκλους ύπνου-αφύπνισης. Περίπου δέκα χρόνια αργότερα, η PER2 βρέθηκε να εμπλέκεται και στον μεταβολισμό λίπους, οδηγώντας τους ερευνητές να υποψιαστούν ότι τα βιολογικά μας ρολόγια κάνουν περισσότερα από το να μετρούν τον χρόνο.
Η ομάδα ήθελε να εξετάσει τον συνδυαστικό αντίκτυπο των λιπαρών και του φωτός στα ποντίκια. Προσομοίωσαν τις εποχές με 12 ώρες φως/σκοτάδι για να μιμηθούν ισημερία φθινοπώρου/καλοκαιριού, μετά 20 ώρες φως για το καλοκαίρι και 20 ώρες σκοτάδι για τον χειμώνα.
Τα ποντίκια που έτρωγαν μια διατροφή με μέτρια λιπαρά και θερμίδες προσαρμόζονταν εύκολα στις εποχιακές αλλαγές. Καθώς οι νύχτες γίνονταν μεγαλύτερες, ξεκινούσαν να τρέχουν στους τροχούς άσκησής τους με το σκοτάδι, όπως είναι φυσιολογικό για νυκτόβιο ποντίκι.
Αντίθετα, τα ποντίκια με διατροφή υψηλή σε λιπαρά δεν μπορούσαν να ξυπνήσουν και να αρχίσουν να τρέχουν παρά μερικές ώρες μετά τη δύση του ηλίου.
Στη συνέχεια, συγκρίθηκε η επίδραση των ακόρεστων λιπαρών, όπως σε σπόρους και ξηρούς καρπούς, με τα υδρογονωμένα λιπαρά των επεξεργασμένων τροφίμων. Τα ποντίκια που κατανάλωναν περισσότερα υδρογονωμένα λιπαρά δεν προσαρμόζονταν καλά στις μεγαλύτερες νύχτες του χειμώνα και ξυπνούσαν πολύ αργότερα από το φυσιολογικό.
Όπως είπε ο Dan Levine, PhD, «αυτοί οι τύποι λιπαρών φαίνεται να εμποδίζουν τα ποντίκια να αντιληφθούν τις πρώτες νύχτες του χειμώνα. Αυτό εγείρει το ερώτημα αν το ίδιο συμβαίνει και στους ανθρώπους που τρώνε επεξεργασμένα τρόφιμα».
Φως και συνεχόμενη διαθεσιμότητα τροφής
Τα υδρογονωμένα λιπαρά δεν είναι ο μόνος παράγοντας που διαταράσσει τους εποχικούς ρυθμούς. Το τεχνητό φως όλο τον χρόνο και η αφθονία τροφής στα σούπερ μάρκετ κάνουν τη διατροφή όλο τον χρόνο διαφορετική από την εξελικτική μας προσαρμογή.
«Το να τρώμε πολύ γίνεται μη-προσαρμοστικό όταν δεν υπάρχει διαφυγή από τους πειρασμούς», είπε ο Levine.
Οι διαταραχές στους βιολογικούς ρυθμούς έχουν συνδεθεί με διαταραχές ύπνου, παχυσαρκία, διαβήτη και ψυχικές διαταραχές, και οι ερευνητές πιστεύουν ότι το ίδιο ισχύει για τις ανισορροπίες στις εποχικές μας συνήθειες. Η διόρθωση αυτών των ανισορροπιών θα μπορούσε να βελτιώσει τον ύπνο, τα επίπεδα ενέργειας και να προλάβει χρόνιες παθήσεις.
Ο Levine συμβούλεψε να αντιστεκόμαστε στον πειρασμό για λιπαρά σνακ, ειδικά τον χειμώνα: «Αυτό το ένα μπισκότο των γιορτών μπορεί να γίνει δύο την επόμενη μέρα, γιατί έχετε ξεγελάσει το κιρκάδιο ρολόι σας να πιστεύει ότι είναι καλοκαίρι», είπε.
