Τα social media έχουν γίνει κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Φωτογραφίες, προσωπικές στιγμές, διακοπές, οικογενειακές ειδήσεις, ακόμα και μικρές λεπτομέρειες από τη ρουτίνα μας καταλήγουν συχνά σε μια ανάρτηση ή ένα story. Αυτό που πολλές φορές δεν σκεφτόμαστε είναι ότι όλες αυτές οι πληροφορίες, όταν συγκεντρωθούν, μπορούν να δημιουργήσουν ένα αρκετά λεπτομερές προφίλ για εμάς.
Και αυτό ακριβώς είναι που μπορούν να εκμεταλλευτούν οι απατεώνες. Ένα όνομα, μια φωτογραφία, ο τόπος εργασίας, μια ημερομηνία γέννησης ή ακόμη και το πού βρισκόμαστε εκείνη τη στιγμή μπορεί να φαίνεται αθώο από μόνο του. Όταν όμως όλα αυτά υπάρχουν δημόσια, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πιο πειστικές απάτες, πλαστοπροσωπία ή ακόμη και κλοπή ταυτότητας.
Στις ΗΠΑ, οι αναφερόμενες απώλειες από απάτες έφτασαν τα 20,9 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, γεγονός που δείχνει πόσο σοβαρό έχει γίνει το πρόβλημα.
1. Η προσωπική σας ζωή μπορεί να γίνει «οδηγός» για τους απατεώνες
Τα social media μπορούν να αποκαλύψουν πολύ περισσότερα από όσα νομίζουμε. Το ονοματεπώνυμο, η ημερομηνία γέννησης, η περιοχή όπου μένετε, ο χώρος εργασίας, τα ονόματα συγγενών και φίλων, ακόμη και τα μέρη που επισκέπτεστε συχνά μπορούν να συνθέσουν ένα αρκετά πλήρες πορτρέτο.
Ένας απατεώνας μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτές τις πληροφορίες για να προσποιηθεί ότι είναι εσείς, να προσπαθήσει να αποκτήσει πρόσβαση σε λογαριασμούς ή να δημιουργήσει μια νέα απάτη χρησιμοποιώντας το όνομά σας.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο με την τεχνητή νοημοσύνη. Οι πληροφορίες που βρίσκονται δημόσια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία πιο πειστικών πλαστών προφίλ, εγγράφων ή εξατομικευμένων μηνυμάτων.
- Τι μπορείτε να κάνετε: Αποφύγετε να δημοσιεύετε πληροφορίες που μπορούν να συνδεθούν με κωδικούς ασφαλείας, διευθύνσεις ή άλλα στοιχεία ταυτοποίησης. Ελέγξτε επίσης ποιος μπορεί να βλέπει τις προσωπικές πληροφορίες του προφίλ σας.
2. Ένα απλό μήνυμα μπορεί να εξελιχθεί σε οικονομική απάτη
«Γεια, είμαι εγώ. Μπορείς να μου στείλεις επειγόντως κάποια χρήματα;»
Ένα τέτοιο μήνυμα μπορεί σήμερα να φαίνεται ότι έρχεται από φίλο ή συγγενή, ενώ στην πραγματικότητα προέρχεται από έναν απατεώνα που έχει δημιουργήσει ψεύτικο προφίλ ή έχει αποκτήσει πρόσβαση σε έναν λογαριασμό.
Οι λεγόμενες επιθέσεις κοινωνικής μηχανικής βασίζονται ακριβώς σε αυτό: στην εμπιστοσύνη. Ο απατεώνας προσπαθεί να σας κάνει να αντιδράσετε γρήγορα, πριν προλάβετε να σκεφτείτε αν το αίτημα είναι πραγματικό.
- Τι μπορείτε να κάνετε: Αν κάποιος ζητήσει χρήματα, προσωπικά στοιχεία ή πρόσβαση σε λογαριασμό, μην απαντήσετε βιαστικά. Επικοινωνήστε μαζί του με έναν διαφορετικό τρόπο, για παράδειγμα τηλεφωνικά, χρησιμοποιώντας έναν αριθμό που ήδη γνωρίζετε.
3. Η φωτογραφία και η φωνή σας μπορούν να χρησιμοποιηθούν με AI
Οι selfies και τα βίντεο που ανεβάζουμε μπορούν να αποκτήσουν μια εντελώς διαφορετική διάσταση όταν χρησιμοποιηθούν από εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.
Μια φωτογραφία του προσώπου σας μπορεί να αποτελέσει πρώτη ύλη για τη δημιουργία μιας πειστικής πλαστής εικόνας, ενώ η φωνή σας από ένα βίντεο ή ένα ηχητικό απόσπασμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε τεχνολογίες κλωνοποίησης φωνής. Αυτό έχει ήδη δημιουργήσει νέες δυνατότητες για απάτες στις οποίες ο απατεώνας εμφανίζεται ή ακούγεται σαν πραγματικό πρόσωπο.
Δεν χρειάζεται, φυσικά, να σταματήσετε να ανεβάζετε φωτογραφίες ή βίντεο. Χρειάζεται όμως να γνωρίζετε ότι το υλικό που δημοσιεύεται δημόσια μπορεί να χρησιμοποιηθεί με τρόπους που δεν είχαμε φανταστεί πριν από λίγα χρόνια.
- Τι μπορείτε να κάνετε: Να είστε ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν ένα γνώριμο πρόσωπο σάς ζητά ξαφνικά χρήματα ή ευαίσθητες πληροφορίες. Η εικόνα και η φωνή δεν αποτελούν πλέον από μόνες τους απόδειξη ότι κάποιος είναι αυτός που ισχυρίζεται.
4. Ό,τι γράφετε στο διαδίκτυο μπορεί να μείνει για χρόνια
Μια ανάρτηση που σήμερα σας φαίνεται ασήμαντη μπορεί να αποκτήσει διαφορετική σημασία στο μέλλον. Το ίδιο ισχύει για σχόλια, φωτογραφίες, κοινοποιήσεις και δημόσιες αντιδράσεις.
Το ψηφιακό μας αποτύπωμα δεν αποτελείται μόνο από όσα δημοσιεύουμε οι ίδιοι. Περιλαμβάνει και τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούμε με άλλους ανθρώπους και περιεχόμενο.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στις ψευδείς ειδήσεις, οι οποίες μπορούν να διαδοθούν πολύ γρήγορα στα social media. Ένα like ή μια κοινοποίηση μπορεί να βοηθήσει στη διάδοση μιας πληροφορίας χωρίς να έχουμε ελέγξει αν είναι πραγματική.
- Τι μπορείτε να κάνετε: Πριν δημοσιεύσετε κάτι, αναρωτηθείτε αν θα αισθανόσασταν εξίσου άνετα αν το έβλεπε κάποιος που δεν γνωρίζετε ή αν παρέμενε διαθέσιμο για χρόνια.
5. Προσοχή και σε όσα μοιράζεστε για τα παιδιά
Το λεγόμενο sharenting, δηλαδή η συστηματική δημοσίευση πληροφοριών και φωτογραφιών των παιδιών από τους γονείς τους, δημιουργεί ένα ψηφιακό αποτύπωμα πριν ακόμη τα ίδια τα παιδιά μπορούν να αποφασίσουν τι θέλουν να υπάρχει στο διαδίκτυο για εκείνα.
Μια φωτογραφία από τη σχολική καθημερινότητα μπορεί, για παράδειγμα, να αποκαλύπτει το σχολείο, τη γειτονιά ή ακόμη και μια συνηθισμένη διαδρομή. Αν συνδυαστεί με το όνομα, την ηλικία, τα ενδιαφέροντα ή τις δραστηριότητες ενός παιδιού, μπορεί να δώσει πολύ περισσότερες πληροφορίες από όσες αντιλαμβανόμαστε τη στιγμή που πατάμε «δημοσίευση».
Υπάρχει επίσης και μια άλλη διάσταση: το παιδί μπορεί, μεγαλώνοντας, να μη θέλει κάποιες προσωπικές στιγμές της παιδικής του ηλικίας να υπάρχουν δημόσια.
- Τι μπορείτε να κάνετε: Δεν χρειάζεται να σταματήσετε να μοιράζεστε οικογενειακές φωτογραφίες. Περιορίστε όμως το κοινό που μπορεί να τις δει και αποφύγετε να δημοσιεύετε μαζί με μια φωτογραφία πληροφορίες για το πού βρίσκεται το παιδί ή ποιο είναι το καθημερινό του πρόγραμμα.
Πέντε απλές κινήσεις για μεγαλύτερη ασφάλεια
Δεν χρειάζεται να εξαφανιστείτε από τα social media για να προστατεύσετε τα προσωπικά σας δεδομένα. Μερικές απλές συνήθειες μπορούν να κάνουν σημαντική διαφορά:
- Κάντε ιδιωτικό το προφίλ σας, όπου αυτό είναι δυνατό, και ελέγχετε ποιοι σας ακολουθούν.
- Μη δημοσιεύετε προσωπικά στοιχεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ταυτοποίησή σας ή για την ανάκτηση λογαριασμών.
- Χρησιμοποιείτε διαφορετικούς, ισχυρούς κωδικούς και ενεργοποιήστε τον έλεγχο ταυτότητας πολλαπλών παραγόντων.
- Μην κάνετε κλικ σε ύποπτους συνδέσμους και μην εμπιστεύεστε ένα μήνυμα μόνο επειδή φαίνεται ότι προέρχεται από κάποιον γνωστό σας.
- Ελέγχετε τακτικά τους λογαριασμούς σας για άγνωστες συνδέσεις, αλλαγές κωδικών ή δραστηριότητα που δεν αναγνωρίζετε.
Το σημαντικότερο ίσως είναι να αλλάξουμε λίγο τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τα social media. Δεν χρειάζεται να φοβόμαστε κάθε φωτογραφία που ανεβάζουμε. Χρειάζεται, όμως, να θυμόμαστε ότι κάθε δημόσια πληροφορία είναι ένα μικρό κομμάτι του ψηφιακού μας αποτυπώματος. Και όσο περισσότερα κομμάτια συγκεντρώνει κάποιος για εμάς, τόσο πιο εύκολο γίνεται να δημιουργήσει μια εικόνα της ζωής μας που μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον μας.
