Η σωστή επιλογή βλάστησης γύρω από το σπίτι μπορεί να βοηθήσει να περιοριστεί η εξάπλωση της φωτιάς, όμως το είδος του δέντρου δεν είναι το μόνο που έχει σημασία
Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει και ο κίνδυνος πυρκαγιάς γίνεται καθημερινή πραγματικότητα, ο κήπος γύρω από ένα σπίτι παύει να είναι μόνο θέμα αισθητικής. Η βλάστηση μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο μέρος της προστασίας ενός ακινήτου, αρκεί να έχει σχεδιαστεί σωστά.
Δεν υπάρχει, βέβαια, δέντρο που να μπορεί να «σταματήσει» μια πυρκαγιά. Υπάρχουν όμως φυτά και δέντρα που θεωρούνται περισσότερο κατάλληλα για έναν fire-resistant κήπο, επειδή έχουν χαρακτηριστικά που τα κάνουν λιγότερο εύφλεκτα σε σχέση με άλλα. Η έρευνα και οι οδηγίες για πυρανθεκτικά τοπία δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στα πλατύφυλλα, φυλλοβόλα δέντρα, στα οποία τα φύλλα είναι συνήθως πιο υγρά και λιγότερο πλούσια σε πτητικές ρητίνες και έλαια.
Δεν είναι όλα τα δέντρα ίδια όταν υπάρχει φωτιά
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά που εξετάζουν οι ειδικοί είναι η ποσότητα και το είδος της καύσιμης ύλης που συγκεντρώνει ένα φυτό. Δέντρα με πλατιά, υγρά φύλλα, χαλαρή διάταξη κλαδιών και μικρή ποσότητα νεκρού υλικού θεωρούνται γενικά καλύτερη επιλογή για έναν πυρανθεκτικό σχεδιασμό.
Αντίθετα, φυτά που συγκεντρώνουν πολλά ξερά φύλλα, λεπτά κλαδιά ή βελόνες και περιέχουν πτητικά έλαια ή ρητίνες μπορούν να συμβάλουν περισσότερο στην εξάπλωση της φωτιάς. Τα περισσότερα κωνοφόρα, για παράδειγμα, έχουν χαρακτηριστικά που τα κάνουν περισσότερο εύφλεκτα και δεν θεωρούνται ιδανική επιλογή ακριβώς δίπλα σε μια κατοικία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα συγκεκριμένο δέντρο είναι «ασφαλές» ενώ ένα άλλο είναι «επικίνδυνο» σε κάθε περίπτωση. Η κατάσταση του φυτού, η ηλικία του, η υγρασία, η εποχή, η ποσότητα των ξερών κλαδιών και κυρίως το πώς είναι τοποθετημένο στον κήπο αλλάζουν σημαντικά την εικόνα.
Ποια δέντρα θεωρούνται καλύτερες επιλογές
Πλατύφυλλα και φυλλοβόλα
Τα φυλλοβόλα δέντρα αποτελούν μία από τις βασικές κατηγορίες που προτιμώνται σε έναν fire-wise κήπο. Πανεπιστημιακές οδηγίες για πυρανθεκτικά τοπία αναφέρουν είδη όπως οι σφένδαμοι, οι βελανιδιές, οι χαρουπιές/ροβίνιες και άλλα πλατύφυλλα ως επιλογές που μπορούν να ενταχθούν σε έναν κατάλληλα σχεδιασμένο χώρο.
Το πλεονέκτημά τους είναι ότι συνήθως έχουν μεγαλύτερα και πιο υγρά φύλλα και δεν περιέχουν την ίδια ποσότητα ρητινών και πτητικών ουσιών που χαρακτηρίζουν πολλά κωνοφόρα. Επιπλέον, όταν διατηρούνται υγιή και καθαρά από ξερό υλικό, μπορούν να δημιουργήσουν ένα πιο «ήπιο» φυτικό περιβάλλον γύρω από την κατοικία.
Βελανιδιά
Η βελανιδιά είναι ένα από τα πλατύφυλλα είδη που αναφέρονται στις οδηγίες για πυρανθεκτική φύτευση. Το μεγάλο, σχετικά συμπαγές φύλλωμά της και η δομή της την κάνουν ενδιαφέρουσα επιλογή για μεγαλύτερους κήπους.
Χρειάζεται όμως χώρο. Ένα μεγάλο δέντρο δεν πρέπει να φυτεύεται πολύ κοντά στο σπίτι μόνο και μόνο επειδή θεωρείται πιο ανθεκτικό στη φωτιά. Όσο μεγαλώνει, αυξάνεται και ο όγκος της βλάστησης, επομένως χρειάζεται σωστό κλάδεμα και επαρκής απόσταση από το κτίσμα.
Σφένδαμος
Διάφορα είδη σφενδάμου περιλαμβάνονται στις λίστες πυρανθεκτικών δέντρων. Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα πλατύφυλλου δέντρου με φύλλα που δεν έχουν τα ίδια εύφλεκτα χαρακτηριστικά με πολλά αρωματικά ή ρητινώδη φυτά.
Για την Ελλάδα, φυσικά, η επιλογή συγκεκριμένου είδους και ποικιλίας πρέπει να γίνεται με βάση το κλίμα, το έδαφος και τις ανάγκες σε νερό της περιοχής.
Εσπεριδοειδή
Οι πορτοκαλιές, οι λεμονιές και άλλα εσπεριδοειδή μπορούν επίσης να αποτελέσουν ενδιαφέρουσες επιλογές σε κατάλληλες περιοχές. Οδηγίες του University of California Cooperative Extension τα περιλαμβάνουν μεταξύ των δέντρων που θεωρούνται πιο ανθεκτικά στη φωτιά.
Είναι μια επιλογή που ταιριάζει ιδιαίτερα στο μεσογειακό περιβάλλον, αλλά και εδώ η σωστή φροντίδα έχει μεγαλύτερη σημασία από την απλή παρουσία του δέντρου στον κήπο.
Οπωροφόρα
Κερασιά, ροδακινιά και δαμασκηνιά αναφέρονται επίσης στις πυρανθεκτικές επιλογές.
Έχουν το επιπλέον πλεονέκτημα ότι μπορούν να ενταχθούν φυσικά σε έναν κήπο χωρίς να μοιάζει με χώρο που έχει σχεδιαστεί αποκλειστικά για πυροπροστασία. Το ζητούμενο, ωστόσο, παραμένει το ίδιο: να μην υπάρχουν ξερά κλαδιά και συσσωρευμένο νεκρό υλικό στη βάση τους.
Και τι γίνεται με την ελιά;
Η ελιά είναι ένα από τα πρώτα δέντρα που θα σκεφτόταν κανείς για έναν ελληνικό κήπο. Ωστόσο, δεν θα ήταν σωστό να την παρουσιάσουμε ως «πυρανθεκτική ασπίδα» χωρίς προϋποθέσεις.
Η ελιά μπορεί να γίνει πολύ μεγάλη και ξυλώδης, ενώ ο κορμός, τα κλαδιά και κυρίως η συσσώρευση ξερών φύλλων και κλαδιών στο έδαφος αποτελούν καύσιμη ύλη. Επομένως, σε έναν κήπο κοντά σε δασική έκταση, η ελιά χρειάζεται ιδιαίτερη φροντίδα, καθαρισμό και σωστό κλάδεμα. Το γεγονός ότι ένα δέντρο αντέχει τη ζέστη ή την ξηρασία δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι και άκαυστο.
Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία που πρέπει να θυμόμαστε: ανθεκτικό στην ξηρασία δεν σημαίνει απαραίτητα πυρανθεκτικό.
Το πιο σημαντικό δεν είναι τελικά το δέντρο
Ακόμη και ένα δέντρο με σχετικά χαμηλή ευφλεκτότητα μπορεί να γίνει μέρος της διαδρομής μιας πυρκαγιάς όταν γύρω του υπάρχουν ξερά χόρτα, πεσμένα φύλλα, πευκοβελόνες, ξερά κλαδιά ή πυκνή χαμηλή βλάστηση.
Η Πολιτική Προστασία αναφέρει ότι η εξέλιξη μιας πυρκαγιάς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνέχεια της καύσιμης φυτικής ύλης, τόσο οριζόντια όσο και κατακόρυφα. Γι’ αυτό και οι οδηγίες για κατοικίες κοντά ή μέσα σε δασικές περιοχές προβλέπουν καθαρισμό σε ακτίνα τουλάχιστον 10 μέτρων, απομάκρυνση ξερών υλικών και κλάδεμα των δέντρων μέχρι περίπου τα 3 μέτρα, ανάλογα με την ηλικία και την κατάστασή τους.
Παράλληλα, τα κλαδιά δεν πρέπει να ακουμπούν ή να επικρέμονται πάνω από το σπίτι, τη στέγη και τα μπαλκόνια. Η ελληνική Πολιτική Προστασία συστήνει κλάδεμα των δέντρων σε ακτίνα 5 μέτρων από το σπίτι ώστε να διατηρείται αυτή η απόσταση, ενώ αναφέρει και την ανάγκη να υπάρχει απόσταση τουλάχιστον 3 μέτρων ανάμεσα στις κόμης γειτονικών δέντρων.
Η «σκάλα» που πρέπει να κόψουμε
Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους σε έναν κήπο είναι αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν ladder fuels, δηλαδή υλικά που επιτρέπουν στη φωτιά να μετακινηθεί από το έδαφος προς την κόμη ενός δέντρου.
Ένας θάμνος κάτω από ένα μεγάλο δέντρο, ψηλά ξερά χόρτα, μικρά δέντρα που ακουμπούν στα χαμηλότερα κλαδιά ή σωροί από ξερά κλαδιά μπορούν να δημιουργήσουν αυτή τη «σκάλα». Αν η φωτιά ανέβει στην κόμη, η κατάσταση γίνεται πολύ πιο δύσκολη, ενώ μπορούν να δημιουργηθούν και αναμμένα κομμάτια βλάστησης που μεταφέρονται με τον άνεμο.
Γι’ αυτό ένας σωστά σχεδιασμένος κήπος δεν είναι απλώς ένας κήπος με «καλά» δέντρα. Είναι ένας κήπος στον οποίο η βλάστηση έχει διακοπές, αποστάσεις και καθαρούς χώρους ανάμεσα στα διαφορετικά επίπεδα.
Τα δέντρα δεν πρέπει να ακουμπούν το σπίτι
Η εικόνα ενός μεγάλου δέντρου που χαρίζει σκιά ακριβώς πάνω από τη βεράντα μπορεί να είναι υπέροχη, αλλά σε περιοχή με αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς χρειάζεται προσοχή.
Η βλάστηση που βρίσκεται πολύ κοντά στο σπίτι μπορεί να λειτουργήσει ως άμεση γέφυρα προς τη στέγη, τους τοίχους ή τα ανοίγματα του κτιρίου. Για αυτό οι οδηγίες πυροπροστασίας δίνουν ιδιαίτερη σημασία στην απόσταση της βλάστησης από το κτίσμα, στον καθαρισμό και στο κλάδεμα.
Και υπάρχει ακόμη ένα σημείο που συχνά ξεχνάμε: η στέγη και οι υδρορροές. Τα ξερά φύλλα και οι βελόνες που συγκεντρώνονται εκεί μπορούν να αποτελέσουν εύκολη καύσιμη ύλη. Ένας πυρανθεκτικός κήπος δεν μπορεί να αντισταθμίσει μια στέγη γεμάτη ξερά υλικά.
Ο σωστός κήπος λειτουργεί ως σύστημα
Η ιδέα δεν είναι να γεμίσουμε τον κήπο με συγκεκριμένα «μαγικά» δέντρα. Είναι να δημιουργήσουμε έναν χώρο όπου η φωτιά θα συναντά όσο το δυνατόν λιγότερη συνεχή καύσιμη ύλη.
Πιο ανοιχτή διάταξη των δέντρων, καθαρό έδαφος, απομάκρυνση των ξερών υλικών, σωστό κλάδεμα, αποφυγή πυκνής βλάστησης κάτω από τις κόμης και επιλογή φυτών με χαμηλότερη ευφλεκτότητα είναι τα στοιχεία που λειτουργούν μαζί.
Και αυτό είναι ίσως το πιο χρήσιμο συμπέρασμα για όποιον έχει σπίτι σε περιοχή με αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς: δεν χρειάζεται να αναζητήσετε το ένα δέντρο που θα σώσει το σπίτι σας. Χρειάζεται να σχεδιάσετε σωστά ολόκληρο τον χώρο γύρω του.
Η σωστή επιλογή δέντρων μπορεί να βοηθήσει. Η σωστή απόσταση, η απομάκρυνση της ξερής βλάστησης και η τακτική συντήρηση είναι όμως εξίσου σημαντικές, και σε πολλές περιπτώσεις ακόμη σημαντικότερες. Όπως επισημαίνουν οι οδηγίες ακόμη και τα φυτά που θεωρούνται πυρανθεκτικά μπορούν να καούν όταν δεν συντηρούνται σωστά.
