Μιλάτε στο μωρό σας και ξαφνικά σταματά για λίγο αυτό που κάνει. Ακούει μια γνώριμη φωνή και ηρεμεί. Λίγους μήνες αργότερα, γυρίζει το κεφάλι προς έναν ήχο που δεν βλέπει και, κάποια στιγμή, αρχίζει να σας «απαντά» με τους δικούς του ήχους.
Μέσα στον πρώτο χρόνο, η σχέση ενός μωρού με τους ήχους αλλάζει γρήγορα. Από τις πρώτες αντιδράσεις σε έναν δυνατό θόρυβο περνά σταδιακά στην αναγνώριση γνώριμων φωνών, στο βάβισμα και στην προσπάθεια να επικοινωνήσει. Η ακοή είναι επομένως ένα σημαντικό κομμάτι της ανάπτυξης της επικοινωνίας και της γλώσσας.
Αυτό που αξίζει να θυμούνται οι γονείς είναι ότι δεν υπάρχει ένα αυστηρό ημερολόγιο ανάπτυξης. Το κάθε μωράκι κατακτά τις δεξιότητές του στον δικό του χρόνο.
Από τη γέννηση έως περίπου 3 μηνών
Στην αρχή οι αντιδράσεις μπορεί να είναι πολύ απλές. Ένα μωρό μπορεί να ξαφνιαστεί από έναν δυνατό ή ξαφνικό ήχο, να ανοιγοκλείσει τα μάτια ή να αλλάξει για λίγο τη συμπεριφορά του.
Μπορεί επίσης να ηρεμεί όταν ακούει τη φωνή σας ή να χαμογελά όταν του μιλάτε. Σταδιακά αρχίζει να αναγνωρίζει γνώριμες φωνές και να ανταποκρίνεται με τους δικούς του ήχους. Το χαρακτηριστικό «αγκού» και άλλοι ήχοι ευχαρίστησης είναι ήδη ένας πρώτος τρόπος να επικοινωνήσει. Ακόμα και το κλάμα αρχίζει να αποκτά διαφορετικό χαρακτήρα ανάλογα με την ανάγκη του μωρού, ενώ η φωνή σας είναι αυτή που θα το καθησυχάσει.
Από 4 έως 6 μηνών
Σε αυτή τη φάση το μωρό γίνεται πιο ενεργό απέναντι στους ήχους. Μπορεί να ακολουθεί έναν ήχο με τα μάτια, να αντιδρά διαφορετικά όταν αλλάζει ο τόνος της φωνής σας και να δείχνει ενδιαφέρον για παιχνίδια που κάνουν θόρυβο ή μουσική.
Την ίδια περίοδο εξελίσσεται και η δική του φωνή. Αρχίζει να γελά περισσότερο και να δοκιμάζει διαφορετικούς ήχους, συχνά παίζοντας με τη φωνή του χωρίς να προσπαθεί ακόμη να πει κάποια λέξη.
Αν του μιλήσετε και σας «απαντήσει» με έναν ήχο, μην το θεωρήσετε απλώς ένα χαριτωμένο παιχνίδι. Είναι ένας από τους πρώτους τρόπους με τους οποίους αρχίζει να μαθαίνει την εναλλαγή στην επικοινωνία: ακούω, περιμένω, απαντώ.
Από 7 έως 9 μηνών
Τώρα το μωρό μπορεί να αρχίσει να αναζητά πιο συνειδητά την πηγή ενός ήχου. Μπορεί να γυρίσει προς μια φωνή, να σας κοιτάξει όταν ακούσει το όνομά του και να δείξει ότι αναγνωρίζει ανθρώπους και λέξεις.
Ακούγονται μεγαλύτερες ακολουθίες όπως «μα-μα-μα» ή «μπα-μπα-μπα», καθώς το μωρό πειραματίζεται με διαφορετικούς ήχους. Μπορεί να βαβίζει όταν είναι ενθουσιασμένο, όταν θέλει την προσοχή σας ή ακόμη και όταν προσπαθεί να εκφράσει δυσαρέσκεια.
Δεν πρόκειται ακόμη απαραίτητα για λέξεις με την έννοια που τις χρησιμοποιούμε εμείς. Είναι όμως ένα σημαντικό βήμα προς την ομιλία.
Από 10 έως 12 μηνών
Προς το τέλος του πρώτου χρόνου, η επικοινωνία γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρη. Το μωρό μπορεί να ανταποκρίνεται σε απλές λέξεις και φράσεις, να προσπαθεί να αντιγράψει ήχους που ακούει και να δείχνει, να δίνει αντικείμενα ή να χαιρετά. Γύρω στα πρώτα του γενέθλια, το μωρό χαιρετά «bye-bye», αρχίζει να λέει «μαμά» ή «μπαμπά», και να καταλαβαίνει το «όχι», σταματώντας ή κάνοντας μια μικρή παύση όταν το ακούει.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς στην καθημερινότητα;
Οι πιο απλές στιγμές της ημέρας είναι αρκετές. Δεν χρειάζονται ειδικές ασκήσεις. Μιλήστε του την ώρα που το αλλάζετε, το ταΐζετε ή το κάνετε μπάνιο. Περιγράψτε τι κάνετε, τραγουδήστε του, διαβάστε ένα βιβλίο και απαντήστε στους ήχους που κάνει. Όταν σας «μιλά» με το δικό του τρόπο, μπορείτε να του απαντήσετε και να περιμένετε τη δική του αντίδραση. Να προσέχετε τους πολύ δυνατούς θορύβους αλλά μη φτάσετε στην υπερβολή για τους καθημερινούς ήχους του σπιτού, βλ. πλύσιμο πιάτων, πλυντήριο ή η απόλυτη ησυχία για να κοιμηθεί το μωρό ή για να μην ενοχληθεί το μωρό. Όλα με μέτρο.
Και αν κάτι σας ανησυχεί;
Ο έλεγχος της ακοής ξεκινά πολύ νωρίς. Η έγκαιρη αναγνώριση έχει σημασία, επειδή η ακοή συνδέεται με την ανάπτυξη της ομιλίας, της γλώσσας και της επικοινωνίας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μια καθυστερημένη αντίδραση σε έναν ήχο αποτελεί από μόνη της ένδειξη προβλήματος. Τα παιδιά αναπτύσσονται με διαφορετικούς ρυθμούς και τα ορόσημα δεν είναι διαγνωστικά εργαλεία.
Αν, όμως, έχετε την αίσθηση ότι το μωρό δεν αντιδρά στους ήχους, δεν ανταποκρίνεται σε γνώριμες φωνές ή δεν εξελίσσεται όπως περιμένετε στην επικοινωνία, αξίζει να το συζητήσετε με τον παιδίατρο.
Στις ΗΠΑ, περισσότερο από το 98% των μωρών υποβάλλονται σε έλεγχο ακοής από τη γέννησή τους και 1,7 στα 1.000 βρέφη που ελέγχονται εντοπίζονται με απώλεια ακοής.
Στην Ελλάδα, το Υπουργείο Υγείας συνιστά καθολικό ανιχνευτικό έλεγχο ακοής σε όλα τα νεογνά, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση συγγενούς βαρηκοΐας. Σύμφωνα με τις παιδιατρικές κατευθυντήριες οδηγίες του Υπουργείου, ο έλεγχος συνιστάται να γίνεται πριν από την έξοδο του μωρού από το μαιευτήριο και πάντως μέσα στον πρώτο μήνα ζωής. Αν δεν έχει πραγματοποιηθεί στο μαιευτήριο, συνιστάται να γίνει το συντομότερο δυνατό και το αργότερο έως τον τρίτο μήνα.
