Αγνώριστος στο Fjord, την ταινία του Cristian Mungiu που θριάμβευσε στις Κάννες με τον Χρυσό Φοίνικα, ο αντι-σταρ Εκδικητής εξομολογείται στο InStyle Greece για τα παιδικά του χρόνια στη Ρουμανία, αλλά και γιατί επιλέγει να αμφισβητεί την έννοια του ήρωα, να σβήνει την εικόνα του και να χάνεται μέσα στους ρόλους του.
Από την Πόλυ Λυκούργου
Είναι hot. Κυριολεκτικά και μεταφορικά: ο Sebastian Stan είναι hot property στο Χόλιγουντ. Από τη μία, γιατί έχει αποδείξει το εύρος του με τολμηρές ερμηνείες και απαιτητικούς ρόλους: τον white trash σύζυγο στο I, Tonya, έναν άντρα με κρανιοπροσωπική δυσμορφία στο A Different Man (μια ερμηνεία που του χάρισε τη Χρυσή Σφαίρα και το βραβείο ερμηνείας στην Berlinale), ή τον νεαρό Donald Trump στο The Apprentice, ρόλος που του έφερε την πρώτη του οσκαρική υποψηφιότητα.
Από την άλλη, γιατί είναι σταρ, blockbuster πρωταγωνιστής, icon της νέας γενιάς: ο «Winter Soldier» των Avengers. Kι ως μέλος του κινηματογραφικού σύμπαντος της Marvel, η καριέρα του θα μπορούσε εύκολα να ακολουθήσει την ασφαλή διαδρομή ενός franchise ήρωα – κάθε νέα ταινία να μεγαλώνει τη φήμη του, να αυξάνει την εμπορική του αξία και να εδραιώνει τη θέση του στο Χόλιγουντ.
Όμως, ο Sebastian Stan δεν επαναπαύτηκε στιγμή. Στο απόγειο της δόξας του ήρθε στην Ελλάδα και έγινε πρωταγωνιστής σε ταινία Έλληνα σκηνοθέτη: του Αργύρη Παπαδημητρόπουλου στο Monday. Και αμέσως μετά τις διακρίσεις και την παγκόσμια προβολή που του έφεραν το The Apprentice, το Captain America: Brave New World και το Thunderbolts, επέλεξε μια ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση: έναν ρόλο εξ ολοκλήρου στη ρουμανική γλώσσα.
Στο Fjord, τη νέα ταινία του οσκαρικού σκηνοθέτη Cristian Mungiu (4 Μήνες, 3 Εβδομάδες και 2 Ημέρες), υποδύεται τον πατέρα μιας επταμελούς οικογένειας Ρουμάνων μεταναστών στη Νορβηγία. Πρόκειται για ένα σκοτεινό, τολμηρό δράμα βασισμένο σε μια διαβόητη αληθινή υπόθεση που το 2015 είχε συγκλονίσει τη χώρα και είχε φτάσει μέχρι τα Ευρωπαϊκά δικαστήρια. Θεωρώντας τις συνήθειες των θρησκόληπτων γονιών κακοποιητικές, το Κοινωνικό Κράτος της Νορβηγίας είχε επέμβει και είχε πάρει τα παιδιά από τους γονείς. Σωστή παρέμβαση της Πρόνοιας ή κοινωνικός ρατσισμός απέναντι στον «διαφορετικό» μετανάστη;
Παράξενη επιλογή, απίστευτη μεταμόρφωση για το ρόλο, αλλά το ένστικτό του Stan αποδείχθηκε για μία ακόμα φορά… golden: η ταινία έφυγε με το Χρυσό Φοίνικα του φεστιβάλ Καννών, μια εξέλιξη που κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει όταν, λίγες ώρες πριν από την πρεμιέρα, καθίσαμε απέναντί του στα γρασίδια ενός privé κήπου της Croisette και συζητήσαμε για τις προκλήσεις, τις μεταμορφώσεις και το ρίσκο μιας καριέρας που μοιάζει να χτίζεται πάνω στην ανάγκη να μην επαναλαμβάνεται ποτέ.
Sebastian, είναι η τρίτη φορά που σε συναντώ, αλλά οφείλω να ομολογήσω ότι δεν γνώριζα τόσο βαθιά την προσωπική σου ιστορία. Γεννήθηκες στη Ρουμανία υπό το καθεστώς Νικολάε Τσαουσέσκου, κι ο πατέρας σου φυγάδευσε εσένα και τη μητέρα σου, μένοντας πίσω ο ίδιος, για να σας δώσει την ευκαιρία μίας καλύτερης ζωής. Οκτώ χρονών ήσουν όταν το σκάσατε για τη Βιέννη, 12 όταν φτάσατε στη Νέα Υόρκη. Ακούγεται σαν υπόθεση ταινίας…
Ναι, ήμουν σε ευαίσθητη ηλικία, στην προεφηβεία, όταν συνέβαιναν όλα αυτά – τα οποία δεν καταλάβαινα και πολύ καλά. Για ένα παιδί στο σχολείο, ο ξεριζωμός και η προσγείωση σε ένα περιβάλλον που όλα είναι ξένα είναι μία τραυματική εμπειρία. Ήταν κάτι πολύ παρόμοιο με την οικογένεια του Fjord. Βρίσκεσαι ξαφνικά σε έναν τόπο όπου δεν ανήκεις. Κι ως παιδί εσύ δεν θέλεις με τίποτα να μην ανήκεις, να είσαι «διαφορετικός». Αντιθέτως, θέλεις να ταιριάζεις, θέλεις να αφομοιώνεσαι στις παρέες. Τρόμαξα. Αυτόν το φόβο θυμάμαι. Κι αυτός ο φόβος με έσπρωξε να μάθω αγγλικά πολύ γρήγορα. Για να προσαρμοστώ. Όμως για χρόνια κουβαλούσα το στίγμα του ξένου. Χρόνια ντροπής και αμηχανίας.
Διατήρησες όμως τη μητρική σου γλώσσα στην επαφή με την οικογένειά σου. Στο σπίτι μιλούσατε ρουμανικά;
Η μητέρα μου ξαναπαντρεύτηκε κι ο πατριός μου με βοήθησε στο να χάσω και την προφορά του «ξένου» εντελώς. Όμως με την μητέρα μου μιλούσαμε και μιλάμε ρουμανικά, ναι. Είναι η γλώσσα της καρδιάς μας, την κρατάμε ζωντανή. Έχουμε μάλιστα ένα στέκι στο Queens που πάμε με την οικογένειά μου, το εστιατόριο «Romanian Garden». Με το που πιάνω το μενού στα χέρια μου, η γλώσσα γυρίζει από μόνη της. Πού να ήξερα βέβαια ότι αυτό θα με βοηθούσε να πάρω έναν ρόλο σε μία τόσο σημαντική ταινία.
Γιατί τη θεωρείς τόσο σημαντική ταινία; Βρίσκεσαι σε ένα σημείο της καριέρας σου που θα μπορούσες να διαλέξεις ό,τι θέλεις. Είσαι περιζήτητος.
Γιατί θαυμάζω εδώ και χρόνια τις δουλειές του Cristian – είμαι μεγάλος φαν του Ρουμανικού Νέου Κύματος. Είχαμε συναντηθεί δέκα χρόνια πριν, στην πρεμιέρα της Αποφοίτησης στη Νέα Υόρκη και είχαμε συζητήσει την πιθανότητα να συνεργαστούμε. Μάλιστα φτάσαμε πολύ κοντά και στην προηγούμενη ταινία του, αλλά δεν έκατσε τελικά. Όταν μου μίλησε για το Fjord –δεν είχε ακόμα γράψει το σενάριο, μου έστειλε μία περιγραφή δύο σελίδων μόνο– κατάλαβα ότι ήταν μία πολύ σημαντική ιστορία και ήθελα να είμαι κομμάτι της. Όχι μόνο κινηματογραφικά, αλλά κοινωνικά και πολιτικά – για τον κόσμο μας, σήμερα, τώρα. Ως ηθοποιός νιώθω πάντα μία τεράστια ευθύνη. Τι ιστορίες λέμε, τι επιλέγουμε – να παραμυθιάζουμε ή να κρατάμε έναν καθρέφτη απέναντι στον κόσμο όπως πραγματικά είναι; Νιώθω πως θέλω να κάνω το δεύτερο. Να αφηγούμαι ιστορίες, με όση ειλικρίνεια μπορώ, ώστε να ανοίγει ένας σημαντικός διάλογος για όλα όσα μάς απασχολούν.
Η αλήθεια είναι ότι μπορεί η ταινία να βασίζεται σε μία αληθινή ιστορία Ρουμάνων μεταναστών στη Νορβηγία, αλλά αν κοιτάξουμε γύρω μας, τα ίδια συμβαίνουν παντού – από την Ελλάδα, μέχρι την Αμερική του Trump.
Ακριβώς. Ο δυτικός κόσμος δεν μπορεί ή δεν θέλει να αποδεχθεί τους μετανάστες και να δείξει σεβασμό προς το διαφορετικό. Η τάση είναι ή «να γυρίσουν στη χώρα τους» ή, ακόμα κι αν μισοανοίξουμε τις πόρτες μας, απαιτούμε «να αφομοιωθούν, να μιλάνε τη γλώσσα μας, να ασπαστούν τη θρησκεία μας, να φοράνε τα ρούχα μας, να μαγειρεύουν τα φαγητά μας – αλλιώς να γυρίσουν στη χώρα τους». Κι έχει ενδιαφέρον πώς κοιτά η ταινία αυτό το φαινόμενο. Ο Cristian, επειδή πριν ασχοληθεί με το σινεμά ήταν ερευνητικός δημοσιογράφος, έχει το βλέμμα να καταγράφει σφαιρικά τι συμβαίνει στον κόσμο. Κι εδώ έπιασε φλέβα. Σε δεξιά καθεστώτα, περιμένεις αυτές τις σκληροπυρηνικές αντιδράσεις. Σε χώρες όμως που έχουν ανεπτυγμένο το σοσιαλιστικό δίκαιο, που υποτίθεται ότι σέβονται δικαιώματα και ελευθερίες, τι γίνεται; Μήπως, κι εκεί, οι δημοκρατικές αξίες ανήκουν μόνο στους ντόπιους; Μήπως ο μετανάστης αντιμετωπίζεται με άλλα μέτρα και σταθμά;
Πρέπει να πάτησε πολύ πάνω στην εμπειρία σου, στις μνήμες των παιδικών σου χρόνων, αυτή η ιστορία.
Ναι, γιατί πιάνει κάπως την καρδιά του θέματος, που δεν είναι άλλη από τα παιδιά. Όταν ο αντίκτυπος όλου αυτού του ρατσισμού είναι τα παιδιά, οι κουβέντες θα έπρεπε να σταματάνε. Όταν ένα παιδί εισπράττει bullying, τρόμο, το χωρίζουν από τους γονείς του, τα αδέλφια του, πώς θα μεγαλώσει; Μισώντας. Είναι μονόδρομος. Ελπίζω πραγματικά οι θεατές να δουν αυτή την ταινία και να αναγνωρίσουν την προφανή αναλογία με όσα συμβαίνουν σήμερα στις ΗΠΑ, όπου οικογένειες διαλύονται. Είναι τραγικό αυτό που συμβαίνει με το ICE, είναι απίστευτο τι βλέπουν τα μάτια μικρών παιδιών, τι τραγωδίες βιώνουν. Ό, τι κι αν ψηφίζει κανείς, ό,τι κι αν πιστεύει, όταν τα πράγματα φτάνουν στα παιδιά θα έπρεπε να είμαστε όλοι στην ίδια πλευρά. Ακούγεται αφελές και ρομαντικό, γιατί ζούμε σε μια εποχή ολοένα και μεγαλύτερης πόλωσης. Αλλά για αυτό ένιωσα ότι αυτή η ταινία είναι απαραίτητη, αναγκαία. Να μας βάλει να αναλογιστούμε μερικά πράγματα: μπορούμε να υπερασπιζόμαστε τις αξίες μας με ανοχή, με ευελιξία απέναντι στις αξίες του άλλου; Μπορούμε να ξεκινάμε μία αντιπαράθεση, ανοιχτοί στο ενδεχόμενο να κάνουμε λάθος; Ή όλοι ουρλιάζουμε και κανένας δεν ακούγεται;
Δεν θα το ανέφερα ποτέ, αλλά μοιάζει να συνδέεται κι αυτό με το πώς προσέγγισες το ρόλο. Σε λίγο γίνεσαι κι εσύ πατέρας. Πιστεύεις ότι στις μέρες μας αξίζει να αναρωτηθούμε αν πρέπει να μετακινηθούμε ίσως από παλιότερες αντιλήψεις – τι κάνει κάποιον «σωστό πατέρα», «σωστό άντρα»;
Αναμφισβήτητα. Είμαι 43 ετών και αισθάνομαι ότι, από πολλές απόψεις, μόλις τώρα αρχίζω πραγματικά να μαθαίνω ποιος είμαι και τι σημαίνει για μένα η αντρική ταυτότητα. Και για το παιδί μου θα ήθελα να γίνω ο καλύτερος πατέρας – που σημαίνει ότι θα πρέπει να γίνω ο καλύτερος άντρας, γιατί τα παιδιά μαθαίνουν παρατηρώντας τους γονείς πώς φέρονται, όχι τι λένε. Κι οι άντρες έχουμε πολλά να μάθουμε – δεν είναι κακό, δεν μας τα έμαθαν ή μάς τα έμαθαν στραβά. Δεν είναι άντρας ο macho, ο νταής. Άντρας και σωστός πατέρας είναι εκείνος που είναι παρών, είναι ήρεμη δύναμη. Εχει ακεραιότητα και την ικανότητα να ακούει, να στηρίζει και να προστατεύει όσους αγαπά. Κάποιες φορές αυτό σημαίνει να βάζεις στην άκρη τον εγωισμό σου και να σκέφτεσαι πρώτα την οικογένειά σου.
Όταν κέρδισες τη Χρυσή Σφαίρα, την αφιέρωσες στον πατέρα σου – με τον οποίο ξανασυναντήθηκες χρόνια μετά. Σε συγκινεί ότι έμεινε πίσω για να πας εσύ μπροστά; Έχεις πει σε παλιότερες συνεντεύξεις ότι, παρόλο του ότι ανήκεις στους υπερήρωες της Marvel, εσύ έχεις άλλη ερμηνεία του «ήρωα»…
Ναι, με συγκινεί. Γιατί ήταν 20 χρόνων όταν πήρε αυτήν την απόφαση. Έμεινε πίσω και ρίσκαρε τη ζωή του, βοηθώντας ακόμα περισσότερους αντιφρονούντες να δραπετεύσουν από το καθεστώς του Τσαουσέσκου, φυγαδεύοντάς τους κρυφά με εμπορικά πλοία. Σε εποχές που τίποτα από αυτά δεν γινόταν για αυτοπροβολή, για την επιδοκιμασία των άλλων – δεν θα διαφημιζόταν μία τέτοια πράξη όπως σήμερα μέσω των social media. Επιστρέφοντας στην έννοια του ανδρισμού, αυτό είναι για μένα το πρότυπο. Δεν πιστεύω στους ήρωες, αλλά στους ανθρώπους με ακεραιότητα.
Να μιλήσουμε λίγο και για την μεταμόρφωσή σου; Ο Mungiu μάς είπε ότι ήθελε να τσαλακώσει τον «σταρ», να εξαφανίσει το «Χόλιγουντ» από πάνω σου. Σου έβαλε στραβά ψεύτικα δόντια, σου ξύρισε το κεφάλι. Κι εσύ το δέχθηκες. Όπως και στο A Different Man, δείχνεις να μην έχεις κανέναν φόβο απέναντι στην εικόνα σου. Δεν υπήρξε ούτε μια στιγμή που να αντέδρασε μέσα σου ο ναρκισσισμός του ηθοποιού;
(Γελάει) Όχι καθόλου, ούτε που το σκέφτηκα. Ίσα-ίσα, όταν μου ξυρίζαν το κεφάλι εγώ τους έλεγα «πάμε κι άλλο». Γιατί όταν κάτι υπηρετεί το ρόλο και την ιστορία που θέλουμε να πούμε, δεν το σκέφτομαι δεύτερη φορά – αυτό πρέπει να γίνει. Πρέπει να εξαφανιστώ εγώ και να προβληθεί ο ήρωάς μου. Για την οδοντοστοιχία έδειξα στον Jason (σ.σ. Jason Collins: ο make up artist, ειδικός στο προσθετικό μακιγιάζ, ο οποίος τον μεταμόρφωσε σε Tommy Lee, για την τηλεοπτική σειρά Pam & Tommy) φωτογραφίες από τα παλιά μου δόντια, πριν βάλω ισιωτικούς νάρθηκες και τα φτιάξω, και εκείνος τα αναδημιούργησε. Με βοηθάει να μεταμορφώνομαι, γιατί βρίσκω τα πατήματά μου. Όταν είδε το τελικό αποτέλεσμα ο Cristian με ευχαρίστησε, ή μάλλον, ευχαρίστησε την κοπέλα μου που θα με ανεχόταν έτσι για κάποιο καιρό (γελάει).
Τι σημαίνει ότι βρίσκεσαι στις Κάννες; Πόση διαφορά έχει αυτή η εμπειρία από το Χόλιγουντ; Τι θυμάσαι από την πρώτη φορά που ήσουν εδώ;
Ότι έτρεμα σαν το ψάρι (γελάει). Έχει πολύ μεγάλη διαφορά από το Χόλιγουντ και τις πρεμιέρες εκεί. Για μένα το Φεστιβάλ Καννών ήταν ένα όνειρο. Θυμάμαι να κοιτάω από απέναντι το Palais des Festivals και το κόκκινο χαλί και να μην το πιστεύω ότι είμαι κι εγώ εδώ. Από την ίδια την πρεμιέρα θυμάμαι το χειροκρότημα. Τα είχα χάσει. Δυο-τρεις σειρές μπροστά από μένα καθόταν η Cate Blanchett. Είχε σηκωθεί όρθια και με χειροκροτούσε η Cate Blanchett! Απίστευτα πράγματα…
Το θέμα αρχικά φιλοξενήθηκε στο περιοδικό InStyle Greece Σεπτέμβριος, τεύχος 144.
