Πολλές φορές συνδέουμε την ηλικία με τη σταδιακή απώλεια της μνήμης. Πιστεύουμε ότι όσο τα χρόνια περνούν, το μυαλό μας χάνει τη φρεσκάδα του και ότι δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά για να το αλλάξουμε. Η σύγχρονη νευροεπιστήμη όμως έρχεται να καταρρίψει εντελώς αυτόν τον μύθο, φέρνοντας στην επιφάνεια μια από τις πιο ελπιδοφόρες ανακαλύψεις: την νευροπλαστικότητα.
Η νευροπλαστικότητα είναι η εκπληκτική ικανότητα του εγκεφάλου μας να προσαρμόζεται, να αλλάζει, να δημιουργεί νέες συνδέσεις ανάμεσα στα κύτταρά του και να «ξαναγράφει» τον εαυτό του σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας.
Όπως ακριβώς οι μύες του σώματος δυναμώνουν όταν τους γυμνάζουμε, έτσι και ο εγκέφαλος διατηρείται νεανικός και κοφτερός όταν τον προκαλούμε να μάθει νέα πράγματα.
Τι συμβαίνει στο μυαλό μας όταν μαθαίνουμε κάτι καινούργιο;
Όταν επαναλαμβάνουμε συνεχώς τις ίδιες καθημερινές συνήθειες, ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί ήδη έτοιμα, «στρωμένα» μονοπάτια. Αν όμως αποφασίσουμε να του δώσουμε μια εντελώς νέα πρόκληση, τον αναγκάζουμε να κατασκευάσει καινούργιους αυτοκινητόδρομους πληροφορίας.
- Δημιουργία νέων νευρώνων: Κάθε φορά που ζορίζουμε το μυαλό μας να κατανοήσει κάτι άγνωστο, τα νευρικά κύτταρα επικοινωνούν πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά μεταξύ τους.
- Ενίσχυση της νοητικής εφεδρείας: Χτίζουμε ένα «μαξιλάρι» προστασίας απέναντι στη φυσιολογική φθορά του χρόνου και τη νοητική εξασθένηση.
- Βελτίωση της συγκέντρωσης: Η εκμάθηση μιας νέας δεξιότητας απαιτεί την πλήρη προσοχή μας, δυναμώνοντας τη βραχυπρόθεσμη και τη μακροπρόθεσμη μνήμη.
Πώς να «γυμνάσετε» τη νευροπλαστικότητα σε κάθε ηλικία
Το μυστικό για να ενεργοποιήσετε τη νευροπλαστικότητα δεν είναι να κάνετε πράγματα που σας είναι ήδη εύκολα, αλλά να βγείτε από τη «ζώνη άνεσης» του μυαλού σας. Δείτε πώς μπορείτε να το πετύχετε ανάλογα με τη φάση της ζωής σας:
Στα 30+: Σπάστε τη ρουτίνα της αυτόματης καθημερινότητας
Η πρόκληση: Η καθημερινή εργασία και οι υποχρεώσεις μάς κάνουν να λειτουργούμε στον «αυτόματο πιλότο».
Η λύση: Δοκιμάστε να μάθετε μια νέα ξένη γλώσσα μέσω μιας εφαρμογής στο κινητό, να ξεκινήσετε ένα νέο στρατηγικό παιχνίδι (όπως σκάκι) ή απλά να αλλάξετε τη διαδρομή που παίρνετε για να πάτε στη δουλειά. Η αλλαγή των συνηθειών αναγκάζει τον εγκέφαλο να επαναπροσδιορίσει τον χώρο και τις πληροφορίες.
Στα 40+: Δοκιμάστε μια δημιουργική ή καλλιτεχνική δραστηριότητα
Η πρόκληση: Το άγχος και η πολυδιάσπαση της προσοχής μειώνουν την ικανότητα απομνημόνευσης νέων δεδομένων.
Η λύση: Καταπιαστείτε με κάτι που απαιτεί συντονισμό χεριού και μυαλού, όπως η εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου, η κεραμική ή ένας νέος χορός (π.χ. τάνγκο). Οι έρευνες δείχνουν ότι ο συνδυασμός κίνησης, ρυθμού και σκέψης είναι από τους πιο ισχυρούς καταλύτες νευροπλαστικότητας.
Στα 50+ & 60+: Επενδύστε στη δια βίου μάθηση & την ανεξαρτησία
Η πρόκληση: Η τάση να αποφεύγουμε τις νέες τεχνολογίες ή τα πολύπλοκα θέματα, θεωρώντας ότι «δεν είναι για εμάς».
Η λύση: Διαβάστε βιβλία για θέματα που δεν γνωρίζετε καν, παρακολουθήστε σεμινάρια, μάθετε μια νέα συνταγή μαγειρικής με άγνωστα υλικά ή γράψτε τις αναμνήσεις σας σε ένα ημερολόγιο. Η εκμάθηση νέων δεξιότητων σε αυτή την ηλικία προστατεύει τη λειτουργική ανεξαρτησία και κρατά τη σκέψη ζωντανή.
2 απλά βήματα για να ξεκινήσετε από σήμερα
- Επαναλάβετε και ανακαλέστε: Όταν μαθαίνετε μια νέα πληροφορία (όπως ένα όνομα ή ένα τηλέφωνο), πείτε την δυνατά. Στη συνέχεια, προσπαθήστε να την ανακαλέσετε από τη μνήμη σας μετά από 10 λεπτά, χωρίς να κοιτάξετε τις σημειώσεις σας. Η ενεργή ανάκληση δυναμώνει τη μνήμη.
- Χρησιμοποιήστε το μη δεσπόζον χέρι σας: Δοκιμάστε να βουρτσίσετε τα δόντια σας, να ανακατέψετε το φαγητό ή να κρατήσετε το πιρούνι με το αριστερό χέρι (αν είστε δεξιόχειρες). Αυτή η απλή αλλαγή ενεργοποιεί ακαριαία το αντίθετο ημισφαίριο του εγκεφάλου!
