Ο καθένας έχει στη ζωή του διαφορετικούς ανθρώπους που εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς. Κάποιοι σας κάνουν να νιώθετε πραγματικά τυχεροί που τους γνωρίζετε, ενώ άλλοι μπορεί να σας κάνουν να αμφισβητήσετε ακόμη και τη λογική σας.
Όταν κάποιος εμφανίζει ένα μοτίβο συμπεριφοράς που σας κάνει να αμφισβητείτε την αντίληψή σας για την πραγματικότητα, τότε πρόκειται για ένα άτομο με έντονα χειριστική συμπεριφορά.
Όπως εξηγεί η αδειούχος θεραπεύτρια γάμου και οικογένειας, Lauren Masopust, «αυτές οι συμπεριφορές συνήθως αποτελούν μια προσπάθεια του ατόμου να διατηρήσει δύναμη ή έλεγχο μέσα σε μια σχέση, ακόμη κι αν δεν αντιλαμβάνεται τη ζημιά που προκαλεί στους άλλους».
Η χειριστική συμπεριφορά μπορεί να εκδηλωθεί με πολλούς τρόπους και δεν χρειάζεται απαραίτητα να συμβαίνει πρόσωπο με πρόσωπο. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν ορισμένα μηνύματα που στέλνονται μόνο από ιδιαίτερα χειριστικούς ανθρώπους. Και όταν μάθετε να τα αναγνωρίζετε, είναι πολύ λιγότερο πιθανό να πέσετε θύμα τους.
10 μηνύματα που στέλνουν μόνο οι πιο χειριστικοί άνθρωποι
1. «Αντιδράς υπερβολικά»
Η κατηγορία ότι «αντιδράς υπερβολικά» είναι μία από τις πιο κλασικές κινήσεις των χειριστικών ανθρώπων. Το πιθανότερο είναι ότι δεν υπερβάλλετε καθόλου, όμως το άτομο αυτό θέλει να σας κάνει να το πιστέψετε ώστε να αμφισβητήσετε τα συναισθήματά σας και να κάνετε πίσω. Κάθε φορά που ένας χειριστικός άνθρωπος ακούει κάτι που δεν του αρέσει, μπορεί απλώς να πει «υπερβάλλετε», προσπαθώντας έτσι να σας κάνει να σιωπήσετε και να διατηρήσει τον έλεγχο.
Η πιστοποιημένη ψυχολόγος Dr. Cortney Warren εξηγεί ότι αυτή είναι μια συνηθισμένη τακτική που χρησιμοποιείται στο gaslighting, δηλαδή «την εμπειρία κατά την οποία κάποιος χειραγωγείται ώστε να αμφισβητεί τα συναισθήματά του και την αντίληψή του για την πραγματικότητα». Όπως προσθέτει, «κατηγορώντας σας ότι είστε δραματικοί, ο άνθρωπος που κάνει gaslighting προσπαθεί να απορρίψει τις ανησυχίες σας ως παράλογες και αβάσιμες».
Κανείς δεν θέλει να ακούει ότι υπερβάλλει, γιατί αυτό ουσιαστικά σημαίνει ότι κάποιος ακυρώνει τα συναισθήματά του. Οι χειριστικοί άνθρωποι το κάνουν αυτό για να σας εμποδίσουν να σκεφτείτε βαθύτερα τι πραγματικά συμβαίνει. Θέλουν να διατηρούν όλη τη δύναμη και, έναν από τους τρόπους για να το πετύχουν, είναι να σας αποτρέπουν από το να αναρωτηθείτε γιατί την έχουν εξαρχής.
2. «Μάλλον δεν σημαίνω πια τίποτα για σένα»
Αυτό το μήνυμα είναι μια κλασική μορφή συναισθηματικής ενοχής. Αντί το άτομο να εκφράσει ξεκάθαρα τι το ενοχλεί ή τι χρειάζεται από εσάς, προσπαθεί να σας κάνει να νιώσετε ενοχές, ώστε να αλλάξετε τη συμπεριφορά σας.
Οι χειριστικοί άνθρωποι χρησιμοποιούν συχνά τέτοιες φράσεις για να σας κάνουν να αισθανθείτε ότι τους έχετε πληγώσει ή παραμελήσει, ακόμη κι αν αυτό δεν ισχύει. Με αυτόν τον τρόπο μεταφέρουν το βάρος της ευθύνης σε εσάς και σας ωθούν να απολογηθείτε ή να τους δώσετε περισσότερη προσοχή.
Στην πραγματικότητα, πρόκειται για έναν έμμεσο τρόπο να σας πιέσουν συναισθηματικά. Αντί για έναν ειλικρινή διάλογο, το μήνυμα αυτό δημιουργεί ενοχή και αμφιβολία, κάνοντάς σας να νιώσετε ότι πρέπει να αποδείξετε πως ο άλλος έχει ακόμα αξία στη ζωή σας.
3. «Συμπεριφέρομαι έτσι μόνο επειδή εσύ με ανάγκασες»
Οι χειριστικοί άνθρωποι σπάνια αναλαμβάνουν την ευθύνη για τη συμπεριφορά τους. Αντί να παραδεχτούν ότι έκαναν κάτι λάθος, προσπαθούν να μεταφέρουν την ευθύνη σε εσάς. Με αυτό το μήνυμα θέλουν να σας κάνουν να πιστέψετε ότι η δική τους συμπεριφορά είναι αποτέλεσμα των δικών σας πράξεων.
Στην ουσία, πρόκειται για μια τακτική μετατόπισης ευθυνών. Ο χειριστικός άνθρωπος παρουσιάζει τον εαυτό του ως θύμα και εσάς ως την αιτία του προβλήματος. Έτσι προσπαθεί να σας κάνει να νιώσετε ενοχές και να αποδεχτείτε μια κατάσταση που στην πραγματικότητα δεν σας αναλογεί.
Με τέτοιες φράσεις, ο στόχος είναι να αρχίσετε να αμφισβητείτε τον εαυτό σας και να σκέφτεστε ότι ίσως όντως προκαλέσατε τη συμπεριφορά του άλλου. Στην πραγματικότητα όμως, ο καθένας είναι υπεύθυνος για τις δικές του αντιδράσεις και επιλογές. Οι χειριστικοί άνθρωποι απλώς προσπαθούν να αποφύγουν αυτή την ευθύνη.
4. «Κάνε ό,τι θέλεις»
Με την πρώτη ματιά, αυτό το μήνυμα μπορεί να φαίνεται σαν να σας δίνει ελευθερία επιλογής. Στην πραγματικότητα όμως, συχνά κρύβει παθητική επιθετικότητα και συναισθηματική πίεση.
Οι χειριστικοί άνθρωποι χρησιμοποιούν αυτή τη φράση όταν είναι θυμωμένοι ή δυσαρεστημένοι, αλλά δεν θέλουν να το πουν ξεκάθαρα. Αντί να εκφράσουν ανοιχτά τα συναισθήματά τους, στέλνουν ένα μήνυμα που σας αφήνει να αισθάνεστε αβέβαιοι ή ένοχοι για ό,τι κι αν αποφασίσετε να κάνετε.
Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται μια κατάσταση όπου, όποια επιλογή κι αν ακολουθήσετε, μπορεί να νιώσετε ότι έχετε κάνει κάτι λάθος. Ο στόχος είναι να σας κάνουν να αμφιβάλλετε για την απόφασή σας ή να σας πιέσουν να κάνετε αυτό που θέλουν εκείνοι – χωρίς να το ζητήσουν ποτέ άμεσα.
5. «Όλοι οι άλλοι συμφωνούν μαζί μου»
Αυτό το μήνυμα είναι μια ακόμη συνηθισμένη τακτική χειραγώγησης. Οι χειριστικοί άνθρωποι συχνά επικαλούνται υποτιθέμενη «στήριξη» από άλλους, για να σας κάνουν να αμφισβητήσετε τη δική σας άποψη.
Λέγοντας ότι «όλοι οι άλλοι συμφωνούν», προσπαθούν να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι εσείς είστε ο μόνος που σκέφτεται διαφορετικά ή ότι η άποψή σας είναι λάθος. Με αυτόν τον τρόπο ασκούν πίεση, ώστε να νιώσετε απομονωμένοι και να υποχωρήσετε.
Στην πραγματικότητα, πολλές φορές δεν υπάρχει καμία τέτοια συμφωνία. Είναι απλώς ένας τρόπος να ενισχύσουν τη θέση τους και να σας κάνουν να αισθανθείτε ότι πρέπει να συμμορφωθείτε με τη γνώμη της «πλειοψηφίας».
6. «Απάντησέ μου τώρα»
Οι χειριστικοί άνθρωποι συχνά προσπαθούν να δημιουργήσουν αίσθηση επείγοντος, ώστε να σας πιέσουν να αντιδράσετε γρήγορα χωρίς να σκεφτείτε. Ένα μήνυμα όπως «Απάντησέ μου τώρα» δεν αφορά πάντα απλώς την ανάγκη για άμεση επικοινωνία. Πολλές φορές είναι ένας τρόπος να σας ασκήσουν έλεγχο.
Με αυτόν τον τρόπο προσπαθούν να σας κάνουν να αισθανθείτε ότι υποχρεούστε να απαντήσετε αμέσως, ακόμη κι αν είστε απασχολημένοι ή χρειάζεστε χρόνο για να σκεφτείτε. Η πίεση για άμεση απάντηση μπορεί να σας βάλει σε θέση άγχους και να σας οδηγήσει σε βιαστικές αντιδράσεις.
Στην πραγματικότητα, κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να πάρει τον χρόνο του πριν απαντήσει. Οι χειριστικοί άνθρωποι όμως προσπαθούν να περιορίσουν αυτόν τον χώρο, ώστε να διατηρήσουν τον έλεγχο της συζήτησης.
7. «Δεν το είπα ποτέ αυτό»
Οι χειριστικοί άνθρωποι δεν διστάζουν να φτάσουν στο σημείο να αρνηθούν κάτι που και οι δύο γνωρίζετε ότι συνέβη, ισχυριζόμενοι πως στην πραγματικότητα δεν συνέβη ποτέ. Αυτό μετατρέπεται ουσιαστικά σε ψυχολογική χειραγώγηση (gaslighting), καθώς σας κάνει να αμφισβητείτε αυτό που γνωρίζετε ως πραγματικότητα. Μια φράση όπως «Δεν το είπα ποτέ» θα σας κάνει να αμφιβάλλετε για τη μνήμη και τις σκέψεις σας, και ίσως να νιώσετε λίγο τρελός/τρελή.
Η συγγραφέας υγείας, Jennifer Huizen, είπε ότι η άρνηση είναι ένας τρόπος με τον οποίο μπορεί να εκδηλωθεί η χειραγώγηση. «Η άρνηση περιλαμβάνει το να αρνείται κάποιος να αναλάβει την ευθύνη για τις πράξεις του», είπε. «Μπορεί να το κάνουν αυτό προσποιούμενοι ότι ξεχνούν τι συνέβη, λέγοντας ότι δεν το έκαναν, ή ρίχνοντας την ευθύνη της συμπεριφοράς τους σε κάποιον άλλον».
Δεν υπάρχουν πολλές μορφές άρνησης τόσο ισχυρές όσο το «Δεν το είπα ποτέ». Ο χειριστικός άνθρωπος προσπαθεί να σβήσει το παρελθόν και να ξαναγράψει την ιστορία ώστε να ταιριάζει με τη δική του ατζέντα. Η ψυχική σας ισορροπία μπορεί να είναι παράπλευρη απώλεια σε αυτή την προσπάθεια, αλλά εκείνοι δεν ανησυχούν πραγματικά γι’ αυτό. Θέλουν απλώς να βεβαιωθούν ότι συνεχίζουν να έχουν τον έλεγχο.
8. «Το έκανες αυτό μόνο και μόνο για να με πληγώσεις»
Ένα άλλο μήνυμα που μπορεί να στείλει ένα εξαιρετικά χειριστικό άτομο είναι: «το έκανες αυτό μόνο και μόνο για να με πληγώσεις». Αυτό είναι ένα ακόμη είδος συναισθηματικού εκβιασμού, αλλά λίγο πιο ύπουλο.
Οι πράξεις σας πιθανότατα ήταν εντελώς αθώες και δεν είχαν σκοπό να πληγώσουν κανέναν. Όμως, επειδή κατά κάποιο τρόπο τις θεωρούν επιζήμιες για τους ίδιους, επιμένουν ότι έγιναν επίτηδες.
Η συγγραφέας υγείας, Jennifer Huizen, αποκάλυψε: «Ο μόνος τρόπος με τον οποίο η χειραγώγηση μπορεί να λειτουργήσει είναι αν την επιτρέψεις. Ο χειριστής σου έχει μελετήσει και γνωρίζει τις αδυναμίες σου. Ξέρει ότι θέλεις να τον φροντίζεις, να είσαι ο ήρωας, να συγχωρείς, να θυσιάζεσαι κ.λπ. Θα χρησιμοποιήσει τη χειραγώγησή του για να εκμεταλλευτεί τις αδυναμίες (και τα δυνατά σου σημεία) προς όφελός του».
Σε αυτή την περίπτωση, το χειριστικό άτομο θέλει –και περιμένει– να αμυνθείς. Ο καλύτερος τρόπος να το αντιμετωπίσετε είναι να μην «τσιμπήσετε». Μπορείτε ήρεμα να εξηγήσετε ότι αυτό που λένε δεν είναι αλήθεια, αλλά δεν χρειάζεται να εκνευριστείτε. Μια ψύχραιμη προσέγγιση είναι πολύ καλύτερη για τη δική σας ψυχική υγεία.
9. «Αν πραγματικά νοιαζόσουν, θα το έκανες»
Λίγα πράγματα είναι τόσο απογοητευτικά όσο όταν ένας χειριστικός άνθρωπος στέλνει μηνύματα όπως αυτό, που κάνουν την αγάπη σας να φαίνεται υπό όρους. Αν δεν είστε διατεθειμένος/η να κάνετε κάτι που οι ίδιοι επιθυμούν, τότε υποτίθεται ότι δεν νοιάζεστε πραγματικά γι’ αυτούς. Φυσικά, δεν έχει σημασία ότι αυτό το πράγμα μπορεί να είναι επιζήμιο ή να σας πληγώσει. Το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι ότι θα τους ωφελήσει με κάποιον τρόπο.
Η αδειούχος σύμβουλος ψυχικής υγείας, Kara Nassour, είπε ότι η αντιμετώπιση τέτοιων ψευδών κατηγοριών μπορεί να αποτελεί μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης. Αυτό συμβαίνει επειδή οι επαναλαμβανόμενες κατηγορίες σας κάνουν να αμφισβητείτε τις αναμνήσεις σας και αυτό που γνωρίζετε ως αλήθεια, ή να νιώθετε ενοχές χωρίς λόγο.
Όταν νοιάζεστε για κάποιον και εκείνος σας κατηγορεί ότι αισθάνεστε το ακριβώς αντίθετο, μπορεί να είναι πραγματικά επώδυνο και μπερδεμένο. Όμως ο χειριστικός άνθρωπος ξέρει ότι νοιάζεστε, και δεν χρειάζεται περισσότερες αποδείξεις για να το πιστέψει. Απλώς θέλει να σας πείσει να κάνετε κάτι που τον ωφελεί, χρησιμοποιώντας τα συναισθήματά σας εναντίον σας.
10. «Υποθέτω ότι τότε είμαι απλώς ένας απαίσιος άνθρωπος»
Ένας χειριστικός άνθρωπος θέλει να σας κάνει να νιώσετε άσχημα για τον εαυτό σας και να πιστέψετε ότι τον πληγώνετε, ενώ στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Μπορεί να δηλώσει ότι μάλλον είναι απαίσιος άνθρωπος μέσω μηνύματος, ώστε να τον λυπηθείτε και να νιώσετε ότι ξεπεράσατε τα όρια με αυτό που είπατε και προκάλεσε την αντίδρασή του.
«Σου έχει τύχει ποτέ κάποιος να σε κάνει να νιώσεις άσχημα για κάτι που έκανες (ή δεν έκανες);» ρώτησε η Cherry. «Ο συναισθηματικός εκβιασμός ουσιαστικά κάνει το άλλο άτομο να νιώσει ενοχές ή την ευθύνη να αλλάξει τη συμπεριφορά του ή να αναλάβει κάποια συγκεκριμένη δράση. Επειδή η ενοχή μπορεί να είναι τόσο ισχυρό κίνητρο ανθρώπινης συμπεριφοράς, οι άνθρωποι μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν ως εργαλείο για να επηρεάσουν το πώς σκέφτονται, αισθάνονται και συμπεριφέρονται οι άλλοι».
Πώς να προστατευτείτε από τον συναισθηματικό εκβιασμό
- Μην απολογείστε: Αν ξέρετε ότι δεν φταίτε, μην ζητάτε συγγνώμη απλώς για να ηρεμήσουν τα πνεύματα.
- Θέστε όρια: Απαντήστε με ψυχραιμία: «Καταλαβαίνω την άποψή σου, αλλά η δική μου εμπειρία είναι διαφορετική».
- Πάρτε χρόνο: Δεν είστε υποχρεωμένοι να απαντήσετε στο “Απάντησέ μου τώρα”. Πάρτε την απόσταση που χρειάζεστε.
Όλοι κάνουν λάθη μερικές φορές, αλλά υπάρχει ελάχιστη πιθανότητα να είστε πραγματικά εσείς ο/η φταίχτης όταν έχετε να κάνετε με έναν χειριστικό άνθρωπο. Κάποιος που προσπαθεί να έχει μια λογική συζήτηση δεν θα έφτανε κατευθείαν στο συμπέρασμα ότι τον θεωρείτε κακό άνθρωπο. Αυτό είναι ένα ξεκάθαρο σημάδι ότι κάποιος προσπαθεί να σας χειριστεί μέσω συναισθηματικού εκβιασμού.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Τι είναι το gaslighting στα μηνύματα;
Είναι η τακτική όπου ο άλλος αρνείται τα γεγονότα («Δεν το είπα ποτέ») ή ακυρώνει τα συναισθήματά σας («Είσαι υπερβολική»), με σκοπό να σας κάνει να αμφιβάλλετε για τη λογική και τη μνήμη σας.
2. Πώς καταλαβαίνω αν κάποιος με χειραγωγεί συναισθηματικά;
Το κύριο σημάδι είναι οι συνεχείς ενοχές. Αν νιώθετε ότι πάντα εσείς φταίτε, ακόμα και όταν προσπαθείτε να εκφράσετε ένα παράπονο, τότε πιθανότατα δέχεστε χειραγώγηση.
3. Είναι η φράση «Κάνε ό,τι θέλεις» πάντα χειριστική;
Όχι απαραίτητα, αλλά στο πλαίσιο μιας έντασης, συνήθως αποτελεί παθητική-επιθετική συμπεριφορά που σκοπό έχει να σας κάνει να νιώσετε άβολα με οποιαδήποτε απόφαση κι αν πάρετε.
