Υπάρχει ένας λόγος που πολλές φορές, μόλις φτάσουμε στη θάλασσα, νιώθουμε σαν να χαμηλώνει η ένταση μέσα μας. Δεν χρειάζεται να κάνουμε κάτι ιδιαίτερο. Αρκεί να καθίσουμε και να κοιτάξουμε τον ορίζοντα, να ακούσουμε τα κύματα, να νιώσουμε τον αέρα στο πρόσωπο και το νερό στο σώμα. Μέσα σε λίγα λεπτά, ο ρυθμός μοιάζει να αλλάζει.
Δεν είναι μόνο ιδέα μας. Η θάλασσα προσφέρει στον εγκέφαλο ένα περιβάλλον διαφορετικό από εκείνο στο οποίο περνάμε το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας: λιγότερη πληροφορία, λιγότερες απαιτήσεις για διαρκή προσοχή και περισσότερα επαναλαμβανόμενα, προβλέψιμα ερεθίσματα. Ο ήχος των κυμάτων, το φυσικό φως, το μπλε της θάλασσας και η ανοιχτή θέα δημιουργούν μια εικόνα που δεν χρειάζεται να «λύσουμε» ή να επεξεργαστούμε συνεχώς.
Γι’ αυτό και η επιστήμη έχει αρχίσει να μελετά πιο συστηματικά αυτό που συμβαίνει όταν βρισκόμαστε κοντά στο νερό. Οι λεγόμενοι «blue spaces» -οι χώροι γύρω από τη θάλασσα, τις λίμνες και άλλες υδάτινες επιφάνειες- έχουν συνδεθεί σε έρευνες με την ψυχική ευεξία και χαμηλότερα επίπεδα στρες.
Και ίσως το πιο ενδιαφέρον είναι ότι δεν πρόκειται μόνο για το τοπίο. Είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτό το τοπίο επιτρέπει στον εγκέφαλό μας να αφήσει για λίγο στην άκρη τον διαρκή θόρυβο της καθημερινότητας.
Ο ήχος των κυμάτων λειτουργεί διαφορετικά από τον θόρυβο της πόλης
Αν σταθούμε για λίγο δίπλα στη θάλασσα και ακούσουμε προσεκτικά, θα παρατηρήσουμε κάτι απλό: τα κύματα επαναλαμβάνονται. Έρχονται, σπάνε, απομακρύνονται και ξαναέρχονται.
Ο εγκέφαλος δεν χρειάζεται να βρίσκεται σε συνεχή εγρήγορση για να καταλάβει τι ακούει. Σε αντίθεση με πολλούς ήχους της πόλης -κόρνες, φωνές, μηχανές, ξαφνικά φρεναρίσματα- ο ήχος των κυμάτων έχει ένα σχετικά προβλέψιμο μοτίβο.
Γι’ αυτό και συχνά περιγράφεται ως ένα είδος φυσικού «λευκού θορύβου». Δεν σημαίνει ότι τα κύματα λειτουργούν ως θεραπεία, αλλά ότι η σταθερότητα και η επανάληψη του ήχου μπορούν να συμβάλλουν σε μια αίσθηση ηρεμίας και ασφάλειας. Ίσως γι’ αυτό και για πολλούς ανθρώπους ο ήχος της θάλασσας είναι αρκετός για να χαμηλώσει την ένταση μιας ημέρας.
Και μετά υπάρχει ο ορίζοντας
Κοιτάζοντας τη θάλασσα, το βλέμμα έχει μπροστά του μια τεράστια, ανοιχτή επιφάνεια. Δεν χρειάζεται να μετακινείται διαρκώς από ένα αντικείμενο σε ένα άλλο, όπως συμβαίνει σε έναν δρόμο γεμάτο αυτοκίνητα, ανθρώπους, πινακίδες και οθόνες.
Αυτή η ήπια, σχεδόν αβίαστη προσήλωση σε κάτι που μας τραβά την προσοχή χωρίς να απαιτεί προσπάθεια συνδέεται με αυτό που στην περιβαλλοντική ψυχολογία ονομάζεται soft fascination.
Είναι μια κατάσταση στην οποία το μυαλό παραμένει ενεργό, αλλά δεν χρειάζεται να καταβάλλει την ίδια προσπάθεια για να συγκεντρωθεί. Μπορούμε να κοιτάζουμε τα κύματα, τα σύννεφα ή τον ορίζοντα και ταυτόχρονα να αφήνουμε τις σκέψεις μας να κινούνται πιο ελεύθερα.
Ίσως τελικά αυτό να είναι ένα από τα μεγαλύτερα δώρα της θάλασσας: δεν μας ζητά να προσέξουμε κάτι συγκεκριμένο. Μας επιτρέπει απλώς να κοιτάζουμε.
Το σώμα μπαίνει στο νερό και αλλάζει ο ρυθμός
Όταν μπαίνουμε στη θάλασσα, η εμπειρία γίνεται ακόμη πιο έντονη. Το σώμα αντιλαμβάνεται αμέσως τη θερμοκρασία του νερού, την άνωση, την αντίσταση και την κίνηση.
Η κολύμβηση προσθέτει φυσική δραστηριότητα, η οποία από μόνη της μπορεί να συμβάλλει θετικά στη διάθεση και στη γενικότερη ψυχική ευεξία. Ακόμη και όταν δεν κολυμπάμε, το περπάτημα μέσα στο νερό και η αίσθηση ότι το σώμα κινείται διαφορετικά δημιουργούν ένα εντελώς διαφορετικό σωματικό ερέθισμα.
Και υπάρχει κάτι ακόμη: όταν βρισκόμαστε στο νερό, είναι πολύ δύσκολο να συνεχίσουμε τον ίδιο ρυθμό που έχουμε στην καθημερινότητα. Δεν μπορούμε να απαντάμε σε μηνύματα ενώ κολυμπάμε, να κάνουμε μια δουλειά ενώ επιπλέουμε ή να μετακινούμαστε διαρκώς από τη μία υποχρέωση στην άλλη. Για λίγη ώρα, το σώμα μάς επιβάλλει έναν πιο αργό ρυθμό.
Στη θάλασσα κάνουμε κάτι που έχουμε ξεχάσει: ένα πράγμα τη φορά
Ίσως αυτό να είναι το κομμάτι που συχνά υποτιμάμε. Όταν πηγαίνουμε στη θάλασσα, συνήθως αφήνουμε πίσω ένα μέρος από τον καθημερινό καταιγισμό ερεθισμάτων. Μπορεί να αφήσουμε το κινητό στην τσάντα, να περπατήσουμε χωρίς συγκεκριμένο προορισμό, να καθίσουμε στην άμμο ή απλώς να κοιτάξουμε τη θάλασσα.
Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που ένα μέρος της χαλάρωσης που αποδίδουμε στη θάλασσα μπορεί να σχετίζεται και με την αλλαγή του τρόπου ζωής μας εκεί. Δεν κάνουμε απαραίτητα κάτι «μαγικό». Απλώς κάνουμε λιγότερα πράγματα ταυτόχρονα. Και αυτό από μόνο του μπορεί να είναι σημαντικό για έναν εγκέφαλο που περνά μεγάλο μέρος της ημέρας αλλάζοντας συνεχώς εστίαση.
Το μπλε έχει τη δική του ιστορία
Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες έχουν δείξει αυξανόμενο ενδιαφέρον για τους λεγόμενους blue spaces, δηλαδή τα φυσικά περιβάλλοντα που σχετίζονται με το νερό.
Η θάλασσα, οι λίμνες, τα ποτάμια και οι ακτές μελετώνται ως περιβάλλοντα που μπορεί να συνδέονται με καλύτερη ψυχική ευεξία και χαμηλότερα επίπεδα στρες.
Δεν σημαίνει ότι όλοι αντιδρούμε με τον ίδιο τρόπο ούτε ότι η θάλασσα αποτελεί θεραπεία για προβλήματα ψυχικής υγείας. Η έρευνα δείχνει κυρίως μια σχέση ανάμεσα στην επαφή με φυσικά και υδάτινα περιβάλλοντα και σε δείκτες ευεξίας και χαλάρωσης.
Και ίσως αυτή η πιο προσεκτική εξήγηση να είναι τελικά και η πιο ενδιαφέρουσα.
Δεν είναι ότι η θάλασσα «θεραπεύει» τον εγκέφαλο
Η φράση ακούγεται ωραία, αλλά θα ήταν υπερβολικό να πούμε ότι η θάλασσα θεραπεύει τον εγκέφαλο.
Αυτό που φαίνεται να συμβαίνει είναι πιο απλό και ταυτόχρονα πιο ουσιαστικό. Το φυσικό περιβάλλον, ο ήχος των κυμάτων, ο ανοιχτός ορίζοντας, το φως, η κίνηση του νερού και η προσωρινή απομάκρυνση από τον καθημερινό καταιγισμό ερεθισμάτων δημιουργούν μαζί μια συνθήκη που μπορεί να ευνοεί τη χαλάρωση και την αποφόρτιση. Δεν είναι ένα μόνο στοιχείο. Είναι ο συνδυασμός.
Και ίσως γι’ αυτό η θάλασσα μας φαίνεται τόσο διαφορετική από έναν απλό περίπατο στην πόλη.
Ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό μυστικό της
Δεν είναι μόνο ότι η θάλασσα μας κάνει να νιώθουμε καλύτερα. Είναι ότι, για λίγο, μας επιτρέπει να λειτουργήσουμε διαφορετικά.
Να ακούμε έναν ήχο που επαναλαμβάνεται χωρίς να μας ζητά τίποτα. Να κοιτάζουμε έναν ορίζοντα που δεν χρειάζεται να αναλύσουμε. Να κινούμαστε πιο αργά. Να αφήνουμε το κινητό στην άκρη. Να κάνουμε ένα πράγμα τη φορά. Και μέσα σε αυτή την απλότητα, ο εγκέφαλος βρίσκει κάτι που του λείπει πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε: λίγο χώρο.
Ίσως γι’ αυτό, όταν φεύγουμε από τη θάλασσα, δεν έχουμε απλώς κάνει ένα μπάνιο. Έχουμε κάνει ένα μικρό διάλειμμα από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούμε όλη την υπόλοιπη ημέρα.
Δείτε επίσης;
Στρες: Πώς θα απελευθερωθείτε σε πέντε λεπτά με τρεις απλούς τρόπους
