Όλες το έχουμε πάθει: ο σταθερός και διαθέσιμος σύντροφός μας φαίνεται λίγο «βαρετός», ενώ εκείνος που μας γεμίζει ανασφάλεια μάς προκαλεί θυελλώδη συναισθήματα. Είναι τελικά αυτός ο μεγάλος έρωτας ή μήπως ο εγκέφαλός μας μάς παίζει παιχνίδια;
Από τη Δήμητρα Τρανούλη, BSc, Συμβουλευτική Ψυχολόγος
Η παγίδα της ντοπαμίνης
Ας είμαστε ειλικρινείς μεταξύ μας. Πόσες φορές έχουμε βρεθεί σε μια σχέση όπου όλα κυλούν ομαλά, υπάρχει ασφάλεια, ηρεμία και σταθερότητα… και ξαφνικά πιάνουμε τον εαυτό μας να βαριέται; Και, αντίστροφα, πόσες φορές έχουμε βρεθεί κολλημένες με έναν άνθρωπο που είναι απρόβλεπτος, συναισθηματικά μη διαθέσιμος ή γεμάτος εμπόδια και νιώθουμε ένα πάθος που μας τρελαίνει;
Είναι εύκολο να πιστέψουμε ότι αυτή η ένταση, αυτό το καρδιοχτύπι, είναι η απόδειξη του «μεγάλου έρωτα». Ότι, αν πονάει, σημαίνει πως είναι αληθινό.
Η επιστήμη, όμως, έρχεται να μας δώσει μια διαφορετική, ίσως λίγο απογοητευτική αλλά σίγουρα απελευθερωτική εξήγηση: ναι, η δυσκολία και η αβεβαιότητα μπορούν να μεγεθύνουν την ένταση του συναισθήματος. Αυτό που ενισχύεται, όμως, δεν είναι απαραίτητα η βαθιά αγάπη, αλλά η εμμονή, η επιθυμία και η έντονη προσμονή.
Γιατί μας ελκύει το «δύσκολο»;
Γιατί συμβαίνει αυτό; Ο εγκέφαλός μας είναι καλωδιωμένος να ανταποκρίνεται έντονα στην προσμονή και στην ανταμοιβή. Όταν ένας σύντροφος είναι απρόβλεπτος -όταν τη μία μέρα μας πλημμυρίζει με προσοχή και την άλλη εξαφανίζεται- η αβεβαιότητα μπορεί να κάνει την επόμενη ένδειξη ενδιαφέροντος ακόμη πιο σημαντική για εμάς.
Μπορούμε έτσι να παγιδευτούμε στο «ίσως», στην προσμονή του πότε θα ξαναπάρουμε τη «δόση» επιβεβαίωσης. Αντίθετα, η απόλυτη προβλεψιμότητα, όσο υγιής κι αν είναι, δεν προκαλεί πάντα τα ίδια πυροτεχνήματα έντασης.
Η ντοπαμίνη, που συμμετέχει στα συστήματα ανταμοιβής, κινήτρου και προσδοκίας, αποτελεί μέρος αυτής της διαδικασίας. Δεν είναι, όμως, απλώς η «ορμόνη του έρωτα». Η λειτουργία της είναι πολύ πιο σύνθετη και συνδέεται κυρίως με το πόσο σημαντική θεωρούμε μια πιθανή ανταμοιβή και με την προσμονή μας γι’ αυτήν.
Όταν τα εμπόδια κάνουν την επιθυμία πιο έντονη
Επιπλέον, λειτουργεί και αυτό που έχει γίνει γνωστό ως «Φαινόμενο Ρωμαίος και Ιουλιέτα». Όταν υπάρχουν εμπόδια -είτε είναι εξωτερικά, όπως η απόσταση και η αντίδραση της οικογένειας, είτε σχετίζονται με την απροθυμία του άλλου- το πείσμα μας μπορεί να θεριέψει.
Ψυχολογικά, είναι πιθανό να θέλουμε περισσότερο κάτι που κινδυνεύουμε να χάσουμε ή που αισθανόμαστε ότι δεν μπορούμε εύκολα να αποκτήσουμε. Ωστόσο, το συγκεκριμένο φαινόμενο δεν αποτελεί έναν απόλυτο κανόνα για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν όλες οι ερωτικές σχέσεις.
Όταν μπερδεύουμε την ένταση με την οικειότητα
Κάπου εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παγίδα: η σύγχυση της έντασης με την οικειότητα.
Ειδικά αν έχουμε μεγαλώσει σε ασταθή περιβάλλοντα, μπορεί να έχουμε μάθει να ταυτίζουμε το συναισθηματικό «σκαμπανέβασμα» με τον έρωτα. Το άγχος της απόρριψης και η συνεχής αγωνία για το «αν με θέλει» μπορούν να προκαλούν έντονη σωματική και συναισθηματική διέγερση, την οποία λανθασμένα μεταφράζουμε ως «βαθύ πάθος».
Έτσι, μια σχέση που μας προκαλεί συνεχώς αγωνία μπορεί να φαίνεται πιο συναρπαστική από μια σχέση στην οποία νιώθουμε ασφάλεια. Όμως η ένταση δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη βαθύτερου συναισθήματος.
Η παγίδα της συναισθηματικής επένδυσης
Τέλος, όσο περισσότερο επενδύουμε χρόνο, δάκρυα και προσπάθεια για να «κερδίσουμε» κάποιον, τόσο πιο δύσκολο μπορεί να είναι να φύγουμε.
Πείθουμε τον εαυτό μας ότι «αξίζει τον κόπο», γιατί, αν τα παρατήσουμε, είναι σαν να παραδεχόμαστε ότι όλη αυτή η ψυχική επένδυση πήγε χαμένη. Έτσι, η προσπάθεια που έχουμε ήδη καταβάλει μπορεί να γίνει ένας ακόμη λόγος για να παραμείνουμε σε μια σχέση που στην πραγματικότητα δεν μας προσφέρει αυτό που χρειαζόμαστε.
Η ηρεμία δεν σημαίνει έλλειψη πάθους
Η αλήθεια είναι πως η δυσκολία μπορεί να κάνει την αρχή μιας ιστορίας συναρπαστική, σαν ταινία. Μακροπρόθεσμα, όμως, η συνεχής πάλη φθείρει.
Η αληθινή, ώριμη αγάπη χρειάζεται σταθερότητα και ηρεμία για να ριζώσει, στοιχεία που είναι διαφορετικά από τη μόνιμη «δυσκολία». Η ασφάλεια δεν σημαίνει απαραίτητα ανία και η ηρεμία δεν σημαίνει απουσία πάθους.
Μην μπερδεύουμε, λοιπόν, τον θόρυβο του δράματος με τη σιωπηλή δύναμη της ουσιαστικής σύνδεσης.
QUICK TRUTH BOX Από τη Δήμητρα Τρανούλη
- Η δυσκολία και η αβεβαιότητα στον έρωτα μπορούν να αυξήσουν την ένταση και την προσμονή, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα βαθύτερη αγάπη.
- Η ντοπαμίνη συμμετέχει στους μηχανισμούς ανταμοιβής και προσδοκίας και αποτελεί μέρος της σύνθετης νευροβιολογίας του έρωτα.
- Η αβεβαιότητα μπορεί να μας κάνει να σκεφτόμαστε περισσότερο έναν άνθρωπο και να ενισχύσει την έλξη μας.
- Συχνά μπερδεύουμε το άγχος και την ένταση της ανασφάλειας με το ερωτικό πάθος.
- Όσο περισσότερο έχουμε επενδύσει σε κάποιον, τόσο δυσκολότερο μπορεί να μας φαίνεται να αποχωρήσουμε, ακόμη και όταν η σχέση δεν μας ικανοποιεί.
Δείτε επίσης:
Το κλειδί για μεγαλύτερη οικειότητα -10 τρόποι για να δείξετε στον σύντροφό σας τι χρειάζεστε
Σε άφησε στο «διαβάστηκε»; 6 πιθανοί λόγοι που δεν σου απαντά
