Πολλά ζευγάρια πηγαίνουν στο γραφείο ενός θεραπευτή πιστεύοντας ότι οι συγκρούσεις τους αφορούν καθημερινά, ασήμαντα ζητήματα, όπως το ποιος πρέπει να βάλει τα πιάτα στο πλυντήριο ή πώς θα μειώσουν τους λογαριασμούς των πιστωτικών καρτών τους. Πολλά από αυτά, όμως, ανακαλύπτουν ότι τα πραγματικά προβλήματα που κρύβονται πίσω από τις διαφωνίες τους αφορούν την εμπιστοσύνη, την ασφάλεια και τη σιγουριά.
Η οικειότητα είναι μια εύθραυστη συμφωνία που ανανεώνεται καθημερινά, σημειώνει στο άρθρο του στο Psychology Today ο συγγραφέας Ira Israel, με σπουδές σε Ψυχολογία, Φιλοσοφία και Θρησκειολογία. Τα σημάδια που και οι δύο σύντροφοι αντιλαμβάνονται υποσυνείδητα μπορούν να τους κάνουν να αισθάνονται ότι δεν τους σέβονται και δεν τους στηρίζουν, με αποτέλεσμα να χάνουν την επιθυμία για ουσιαστική εγγύτητα.
Ο αρθρογράφος επικαλείται το βιβλίο Role Mate to Soul Mate, όπου ο ειδικός στις σχέσεις δρ. Warren Farrell υποστηρίζει ότι τέσσερις σχετικά συνηθισμένες, αλλά επιζήμιες συνήθειες, η κριτική, η γκρίνια, ο έλεγχος και ο εφησυχασμός, βλάπτουν την οικειότητα πολύ προτού οποιοσδήποτε από τους δύο συντρόφους αντιληφθεί ότι η σχέση έχει αρχίσει να χάνει τη ζωντάνια της. Επισημαίνει τον πρακτικό τρόπο με τον οποίο ο δρ. Farrell χαρτογραφεί τα ακριβή σημεία από τα οποία αρχίζει η φθορά, πολύ νωρίτερα απ’ όσο φανταζόμαστε, τόσο για τα ζευγάρια όσο και για τους ειδικούς που τα υποστηρίζουν.
Τα τέσσερα C
Καθεμία από τις συμπεριφορές που ο δρ. Farrell αποκαλεί «Τέσσερα C» λειτουργεί μέσω ενός διαφορετικού ψυχολογικού μηχανισμού, προσφέροντας διακριτικά στον αποδέκτη έναν υποσυνείδητο λόγο για να απομακρυνθεί:
– Κριτική (Criticism): Χωρίς να το επιδιώκει, επιτίθεται στην ταυτότητα του άλλου και όχι στη συμπεριφορά του. Έτσι, εκείνος που τη δέχεται αισθάνεται ότι δέχεται επίθεση στον χαρακτήρα του και αντιδρά αμυντικά, όπως θα αντιδρούσε απέναντι σε οποιαδήποτε απειλή για την επιβίωσή του. Με αυτόν τον τρόπο, κλείνεται συναισθηματικά και χάνεται ακριβώς η ανοιχτή επικοινωνία που απαιτεί η οικειότητα.
– Γκρίνια (Complaining): Εκφράζει διαρκώς τη δυσαρέσκεια, χωρίς να προσφέρει στον συνομιλητή έναν σαφή, πρακτικό τρόπο για να διορθώσει την κατάσταση. Εκείνος μένει απλώς με την αίσθηση ότι απογοήτευσε τον άλλον και ότι δεν είναι «αρκετά καλός». Αυτό συχνά οδηγεί σε μια σιωπηλή, απελπισμένη απομάκρυνση ή και σε εφησυχασμό.
– Εφησυχασμός (Complacency): Λειτουργεί πιο αργά από τις υπόλοιπες συνήθειες, και φέρεται να μπορεί να είναι ακόμη πιο ύπουλος. Με το πέρασμα των χρόνων, κάνει τους συντρόφους να αισθάνονται ότι η προσπάθεια και η συνεισφορά τους περνούν απαρατήρητες και δεν εκτιμώνται. Αυτή η έλλειψη αναγνώρισης διαβρώνει τη σχέση με τρόπο που ακόμη και μια ανοιχτή σύγκρουση δεν μπορεί, καθώς στερεί από τον άνθρωπο τη θετική ενίσχυση που χρειάζεται για να συνεχίσει να προσφέρει. Σε αυτή την περίπτωση, η απομάκρυνση από την οικειότητα αποτελεί μια λογική αντίδραση σε ένα περιβάλλον που έχει αρχίσει να μοιάζει, έστω και ανεπαίσθητα, συναισθηματικά ανασφαλές.
– Έλεγχος (Controlling): Η σκληρή γλώσσα μεταφέρει ένα μήνυμα δυσπιστίας και κάνει τον σύντροφο να αισθάνεται ότι η κρίση του θεωρείται αναξιόπιστη. Η φυσική αντίδραση όταν κάποιος ελέγχεται διαρκώς ακόμη και στις πιο μικρές λεπτομέρειες είναι να αρχίσει να αποκρύπτει πράγματα αντί να τα μοιράζεται, καθώς η απόκρυψη τού προσφέρει μια αίσθηση ελευθερίας και αυτονομίας.
Σύμφωνα με τον δρ. Farrell η φθορά μπορεί να συσσωρεύεται ακόμη κι όταν δεν συμβαίνει τίποτα που να φαίνεται δραματικό.
Στα δεκαοκτώ χρόνια της επαγγελματικής μου πορείας ως θεραπευτής, έχω διαπιστώσει επανειλημμένα πόσο καταστροφικές μπορεί να αποδειχθούν για την οικειότητα η κριτική, η γκρίνια, ο έλεγχος και ο εφησυχασμός.
Τα ζευγάρια συνήθως χρειάζονται καθοδήγηση για να μάθουν να επικοινωνούν μεταξύ τους με ειλικρίνεια και συμπόνια. Αυτό απαιτεί συχνά να αφιερώνουν συγκεκριμένο χρόνο κάθε εβδομάδα σε οργανωμένες συζητήσεις με τίτλο «Νοιάζομαι και Μοιράζομαι» (Caring and Sharing), εκτός των συνεδριών θεραπείας, όπως προτείνει ο δρ. Farrell.
Όταν κάθε σύντροφος γνωρίζει ότι υπάρχει μια συγκεκριμένη στιγμή μέσα στην εβδομάδα κατά την οποία θα έχει την ευκαιρία να ακουστεί πραγματικά, ακόμη κι αν οι δύο τους διαφωνούν, τότε το αίσθημα ότι πρέπει διαρκώς να προσέχουν τι λένε και πώς συμπεριφέρονται, καθώς και η συναισθηματική απόσταση, δίνουν τη θέση τους σε μεγαλύτερη ασφάλεια, σιγουριά και σύνδεση. Έτσι, μπορούν να αισθανθούν ξανά βαθιά ερωτευμένοι, να εκφράζονται ελεύθερα και να δείχνουν την ευάλωτη πλευρά τους, ενισχύοντας την οικειότητα στη σχέση τους.
Βιβλία όπως το Role Mate to Soul Mate προσφέρουν πρακτικά εργαλεία που βοηθούν τα ζευγάρια να αναγνωρίσουν την κριτική, την γκρίνια, τον έλεγχο και τον εφησυχασμό στη συμπεριφορά τους και να κάνουν τις απαραίτητες αλλαγές, ώστε να ξαναχτίσουν την αγάπη και την οικειότητα.
