Ο πάντα αεικίνητος επιτυχημένος ηθοποιός και σκηνοθέτης, Οδυσσέας Παπασπηλιοπουλος, έχει πολλά να μας πει.

από την Κρίστελ Λιάκου

Ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος δεν αγαπάει τις παύσεις – αγαπάει τις επιστροφές. «Δεύτερη χρονιά Festen. Δεύτερη χρονιά Ακρωτήρι. Τρίτη χρονιά Η Μηχανή του Τούρινγκ», μου λέει, κι ακούγεται σαν να στήνει πρόβα ακόμη και μέσα σε μια πρόταση. Δεν βαριέται, ξανασκαλίζει. Δεν επαναλαμβάνει, ξαναγεννά. Την ίδια στιγμή, μπαίνει σε πρόβες με τον Άρη Μπινιάρη για τη «Δίκη» του Κάφκα, αποχαιρετά τους «Όρνιθες» και τρέχει στο γύρισμα για το «Κάμπινγκ», τη νέα σειρά του Mega. Ένα θέατρο που απλώνεται σε έργα, ρόλους και σκηνοθεσίες μέσα στα χρόνια. Κι εκείνος, πάντα στη μέση, να τα ισορροπεί με την άνεση κάποιου που ξέρει πως η επανάληψη δεν είναι ποτέ η ίδια ιστορία.

Έχεις αναφέρει ότι η ποίηση ήταν το πρώτο σου έναυσμα για την υποκριτική. Διατηρείται αυτή η σχέση στη δουλειά σου σήμερα;

Καθόλου δεν θυμάμαι τι λέω στις συνεντεύξεις μου. Γιατί οι συνεντεύξεις μου δεν είναι ποτέ προϊόν σκέψης. Ανάλογα με το πώς νιώθω, απαντάω. Αυτό δεν σημαίνει ότι λέω πράγματα που δεν ισχύουν. Αλλά μάλλον θα αναφερόμουν στα προεφηβικά μου χρόνια, μέχρι και το τέλος του λυκείου. Όντως, η μόνη μου επαφή με την τέχνη ήταν η ποίηση. Γιατί δεν είχα καμία επαφή με το θέατρο. Τα μυθιστορήματα, δυστυχώς, δεν ήταν ένα είδος που με είχε κερδίσει, γιατί απαιτούσε μια υπομονή που δεν είχα. Και μια αφοσίωση που επίσης δεν είχα. Ήμουνα πιο της ταχύτητας. Δεν ήμουνα καθόλου του διαβάσματος.

Αλλά, όμως, προφανώς ήμουν ένας άνθρωπος (και παραμένω ίσως) που αισθανόταν την ανάγκη κάτι να εκφράσει και με κάποιο τρόπο. Γιατί είχα κάποια διάφορα πράγματα εντός μου, ανεξήγητα, και πέφτοντας πάνω σε κείμενα που είχαμε στο σπίτι, ερχόμουν σε πολύ μεγάλη ταραχή. Μπορούσα να πηδήξω σε έναν κόσμο τόσο συμπυκνωμένο, που μόνο η ποίηση και μία άλλη μορφή της ποιήσης, όπως είναι το τραγούδι, μπορούν να προσφέρουν. Δηλαδή, να ζήσεις μερικούς στίχους και μέσα σε μερικά λεπτά να κάνεις ένα ολόκληρο ταξίδι, μια ολόκληρη διαδρομή. Και μάλιστα, εσωτερική. Δεν αφηγούνται ιστορίες ακριβώς, όσο περιγράφουν με έναν πολύ συμπυκνωμένο τρόπο, αισθήματα, ιδιώματα ή τραύματα.

Οπότε, αυτό όλο όταν άρχισα να εκφράζομαι θεατρικά, βρήκε τον δρόμο του. Όμως, η ποίηση παραμένει πάντοτε δίπλα μου, με την έννοια ότι το θέατρο είναι μια τέχνη του λόγου, περιέχει μέσα του την ποίηση. Διότι η ποίηση προηγείται των πάντων. Πρώτα υπήρξε η ποίηση και μετά υπήρξε η αφήγηση.

Σκηνοθέτησες το Festen, μια παράσταση εντελώς ιδιαίτερη που συνεχίζει φέτος για δεύτερη θεατρική σεζόν. Έχεις αλλάξει κάτι στην ήδη επιτυχημένη συνταγή ή το κράτησες ίδιο;

Όχι, δεν το έχω κρατήσει ακριβώς ίδιο. Φυσικά, κάποιος που γνωρίζει καλά την παράσταση θα καταλάβει τις διαφορές. Κάποιος άλλος μπορεί και να μην τις παρατηρήσει. Υπάρχουν, όμως, διαφορές. Αρκετές διαφορές. Θα ξεκινήσω από τη θεμελιώδη, που είναι αυταπόδεκτη και λίγο αυτονόητη. Έχω τρεις βασικούς ρόλους με διαφορετικό καστ. Αυτό ήδη είναι μια μεγάλη μετακίνηση της παράστασης, κυρίως αν αντιλαμβάνεσαι τις αντικαταστάσεις των ηθοποιών με τον τρόπο που τις αντιλαμβάνομαι εγώ. Γιατί εγώ δεν πιστεύω ότι η ηθοποιοί αντικαθίσταται. Τίποτα που μπορεί να σου φέρει ένας ηθοποιός δεν μπορεί να σου το φέρει με τον ίδιο τρόπο ένας άλλος ηθοποιός.

Εγώ αλλιώς κάνω μια διαδρομή στο ρόλο της μητέρας μέσα από το υλικό που έχει να μου προσφέρει η Ναταλία Τσαλίκη, που έπαιζε πέρσι τον ρόλο και με άλλον τρόπο θα φτάσω μέσα από το υλικό το τόσο διαφορετικό που μου φέρνει η Γιώτα Φέστα, που κάνει φέτος τον ρόλο της μητέρας. Το ίδιο ισχύει για τον Νίκο Μήλια στη θέση του Αναστάση του Λαουλάκου, που παίζει τον δεύτερο, τον μικρότερο αδελφό, ή της γυναίκας του που παίζεται τώρα από τη Σεμίραμις Αμπαζόγλου σε σχέση με τη Μαριάννα Πουρέγκα.

Όλοι αυτοί οι ηθοποιοί, για τους οποίους μίλησα, είναι εξαιρετικοί ηθοποιοί πρώτα απ’ όλα.

Και όμως, το να τους αντικαταστήσω θα μου ήταν πάρα πολύ δύσκολο. Για αυτόν τον λόγο και δεν τους αντικαθιστώ. Βρίσκω ηθοποιούς άλλους που να με ενδιαφέρουν με διαφορετικό τρόπο, που να μην φέρουν το ίδιο πράγμα ή παρόμοιο, αλλά ένα δικό τους, άλλο πράγμα.

Εκτός αυτών των πολύ προφανών πραγμάτων, πολλά είναι διαφορετικά εξαιτίας της καινούριας διαδρομής – που για μένα δεν τελειώνει ποτέ. Φτάνοντας στην πρεμιέρα, δεν νιώθω ότι είμαι ακριβώς ευχαριστημένος. Θέλω να πω και αυτό μου είναι πάρα πολύ δύσκολο – να βλέπω τις παραστάσεις μου. Εννέα στις δέκα φορές που τις παρακολουθώ, δεν μου αρέσουν καθόλου.

Γιατί είναι αποτέλεσμα αυτού που εκείνη την ώρα ένιωθα, αλλά αυτό εξελίσσεται μέσα μου. Και την άλλη φορά που θα το δω, νιώθω κάτι άλλο και θέλω να πάω ακόμα πιο πέρα ή να μετακινηθώ. Οπότε τώρα που είχα τον χρόνο να το ξανακοιτάξω με άλλους ηθοποιούς, κάποια πράγματα μετακινήθηκαν.

Ωστόσο, υπάρχει, ρε παιδί μου, μια μικρή στιγμή, ας πούμε, που βλέποντας τις πρόβες καταλαβαίνεις ότι αυτή η παράσταση θα πάει καλά.

Όχι. Όχι, καμία στιγμή, πραγματικά. Ούτε ασχολούμαι με αυτό, αλλά ούτε και το καταλαβαίνω καθόλου. Εγώ ασχολούμαι μόνο με το να είμαι κοντά σε αυτό που θέλω να κάνω. Όσο πιο κοντά στον εαυτό μου, να επικοινωνώ όσο καλύτερα με το υλικό των ηθοποιών μου, ώστε να πάρω από αυτούς και για αυτούς το καλύτερο που μπορούν να μου δώσουν. Γιατί σημασία έχει να πηγαίνεις εκεί που ο ηθοποιός θα αναπνέει και θα ανθίζει πριν να τον πιέσεις να κάνει κάτι που δεν το καταλαβαίνει.

Υπάρχει κάποια φράση ή λέξη που σου έχει «κολλήσει» χρόνια και επανέρχεται στο μυαλό σου όταν δημιουργείς;

Μου αρέσει πάρα πολύ μια φράση που είχε πει ο λογοτέχνης, πρωτοπόρος των γραμμάτων, ο Παναγιωτόπουλος. Ο άνθρωπος αυτός, ένας άνθρωπος του θεάτρου και του λόγου, είχε πει κάποια στιγμή μια φράση που μου φαίνεται συνταρακτική… Εννοώ πως είναι ο απόλυτος οδηγός για το τι αντιλαμβάνομαι ως θέατρο και ως θεατρική τέχνη. Έλεγε λοιπόν: «Το θέατρο είναι ένα τεράστιο ψέμα. Δεύτερο ψέμα δεν χωράει». Όλα όσα συμβαίνουν εντός του πρέπει να είναι αληθινά. Διαφορετικά, είναι μια μπούρδα.

Όταν αντιλαμβάνομαι ότι κάτι που συμβαίνει στη σκηνή είναι πραγματικό και όχι κατασκευασμένο στη λειτουργία του, τότε είμαι καλά. Και κάπως μπορώ να παρασυρθώ και να μπω μέσα στις ιστορίες… όταν έρχεται η κατασκευή, την βλέπω. Και για αυτόν τον λόγο είναι μεγάλο κομπλιμέντο να μου πει κάποιος ότι δεν καταλαβαίνει ακριβώς τη σκηνοθεσία ή ότι δεν του κάνει εντύπωση μια παράστασή μου – σα να μην υπήρχε σκηνοθεσία. Μου το λέγανε πολύ συχνά στο Μάστερ Κλας. Μάλιστα, το είχαν γράψει κιόλας κάποια στιγμή. Αυτό για μένα είναι πολύ σπουδαίο! Γιατί εγώ δεν θέλω να υπάρχει σκηνοθεσία. Εγώ θέλω να βλέπεις μία ιστορία και να παρασύρεσαι από αυτή. Δεν θέλω να βλέπεις τα έξυπνα πράγματα που σκέφτηκα. Καθόλου. Μάλιστα, πολλές φορές λέω στις ομάδες μου για κάτι που εγώ προτείνω και το κάνουμε πολύ ωραία: «Είναι πάρα πολύ ωραίο, παιδιά. Και τώρα με χαρά θα το πετάξουμε. Γιατί είναι εξυπνάδα». Είναι εξυπνάδα. Δεν είναι αλήθεια. Είναι ψέματα.

Πρέπει να είσαι πολύ συμφιλιωμένος με την τέχνη της αφαίρεσης…

Ναι, ναι. Πετάω και κόβω με μεγάλη ευκολία, δεν έχω πρόβλημα.

Ήσουν πάντα δωρικός και λακωνικός ή στην πορεία έμαθες ότι κάποια πράγματα είναι αχρείαστα;

Όχι, όχι. Δεν νομίζω ότι είμαι λακωνικός. Αλλά μπορώ να αποχωριστώ πράγματα. Δεν έχω αντικείμενα πολλά. Όλα μου τα πράγματα χωράνε σε τρεις βαλίτσες. Γενικά, δεν έχω φωτογραφίες, δεν κρατάω πράγματα από το παρελθόν. Ένα κινητό γεμάτο με πληροφορίες ας πούμε δεν έχω, ατζέντες δεν έχω, σημειωματάρια… Όλα πετιούνται. Δεν έχω αγαπημένα αντικείμενα που θα τα κρατήσω μέσα στα χρόνια. Μόλις κάνουν τη διαδρομή τους, πετιούνται.

Με τον ίδιο τρόπο μπορώ να αποχωριστώ και πολύ εύκολα ένα ολόκληρο πράγμα που φτιάξαμε και δεν μου φαίνεται ότι είναι ειλικρινές. Γενικά θεωρώ ότι ο χώρος είναι σπουδαίο πράγμα. Τίποτα δεν μπορεί να υπάρξει αν δεν υπάρχει χώρος κενός. Σε ένα γεμάτο δωμάτιο δεν μπορείς να βάλεις και κάτι ακόμα. Άρα, όσο περισσότερο κρατάς, τόσο λιγότερο μπορείς να φέρεις καινούργια.

Άρα φαντάζομαι πηγαίνεις με τη μέρα. Δεν έχεις καμία παρελθοντολαγνεία, καμία μελλοντική προσκόλληση;

Όχι, δεν έχω. Έχω εμμονές από τις οποίες προσπαθώ να απαλλαγώ. Είμαι εμμονικός γενικά, αλλά δεν έχω λαγνεία καθόλου.

Υπάρχει κάτι που σε δίδαξε κάποιος ρόλος σου, είτε τηλεοπτικά είτε θεατρικά και ενδεχομένως να μην το μάθαινες ποτέ εκτός σκηνής;

Όλη η διαδρομή μου στο θέατρο –και όταν λέω θέατρο εννοώ τον χώρο της υποκριτικής γενικότερα– είναι ένα διαρκές μάθημα για το πώς να ζω. Γιατί δεν ξέρω ακριβώς πώς να ζω, ούτε πώς να σχετίζομαι. Ξέρω ότι οι σχέσεις, οι φιλικές, οι συντροφικές, οι οικογενειακές, μου ήταν πάντα δύσκολες. Ένιωθα πάντοτε άβολα, περίεργα, όχι πολύ άνετα. Και όλα τα μαθαίνω δοκιμάζοντάς τα πρώτα στον ασφαλή χώρο της πλασματικής ζωής, που είναι ο χώρος της μυθοπλασίας. Εκεί υπάρχει ένα ασφαλές περιβάλλον. Αληθινό όμως, όπως ξαναείπα. Τα αισθήματα και τα ένστικτα που οδηγούν μια ερμηνεία –ή, όπως προτιμώ να τα λέω, ο ψυχισμός– δεν με ενδιαφέρουν τόσο ως συναισθήματα, αλλά ως δυνάμεις που κινητοποιούν την ερμηνεία. […] Σιγά-σιγά τα ξεδιπλώνω και στη ζωή, δειλά και αμήχανα.

Αυτή η δυσκολία στη σύνδεση, όσο περνάνε τα χρόνια καλυτερεύει;

Γίνεται καλύτερα.

Γι’ αυτό σου αρέσουν οι γάτες. Οι γάτες συχνά λένε ότι είναι ανεξάρτητες και μυστηριώδεις, αλλά ξέρουν πώς να σε διαβάζουν και να σου δείχνουν αγάπη με τον δικό τους τρόπο. Το ’χεις κι εσύ αυτό;

Έχω δύο γάτες, αλλά όχι. Γιατί εγώ δεν είμαι ούτε ανεξάρτητος, ούτε πολύ ελεύθερος. Δεν είμαι μυστηριώδης – είμαι ανοίκειος, ίσως, δυστυχώς. Δεν είναι κάτι που το επιθυμώ. Μάλιστα, θεωρώ ότι είμαι πολύ καλύτερη εκδοχή του εαυτού μου όσο περνούν τα χρόνια και γίνομαι λίγο πιο οικείος. Αλλά αυτό είναι μια αναπηρία. Ή τέλος πάντων, μια δυσλειτουργία.

Ξέρεις τι μου θυμίζει αυτό που είπες; Όταν έπαιζες τον Αρθούρο στο S1ngles του Mega, που είχε κι αυτός αντίστοιχη δυσκολία να συνδεθεί με τους ανθρώπους…

Είχε κομμάτι του εαυτού μου τότε, γιατί ήμουν και πολύ πιο νέος. Αλλά δεν υπάρχει κάποιος ρόλος που να μην έχει κομμάτι του εαυτού μου, όλοι οι ρόλοι μου είναι ο εαυτός μου. […] Η συνέπεια είναι το πιο βαρετό πράγμα που υπάρχει όταν κατασκευάζεις ένα ρόλο, γιατί κανένας άνθρωπος δεν είναι συνεπής. Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι γεμάτοι αντιφάσεις. Αυτές οι αντιφάσεις είναι διαφορετικές εκδοχές. Αυτές τις εκδοχές προσπαθείς να επισκεφθείς και να δεις «ποια εκδοχή μου φιλοξενεί ο ρόλος, ποια εκδοχή μου είναι επιθετική, ποια φοβάται, ποια επιθυμεί, ποια έχει θράσος».

Ελπίζω όλες αυτές οι εκδοχές να συνομιλούν μεταξύ τους. Γιατί αλλιώς αποπροσανατολίζεσαι.

Και συνομιλούν και αντιφάσκουν και συγκρούονται. Και προσανατολίζομαι ξανά και ξανά και ξανά και πάει λέγοντας.

Ξέρω ότι δεν θες να σκηνοθετήσεις τον εαυτό σου. Αλλά αν έπρεπε αναγκαστικά – ας πούμε, σου έλεγαν «ή θα το σκηνοθετήσεις τώρα ή πεθαίνεις» ποιο έργο…

Δεν υπάρχει πρόβλημα. Θα σκηνοθετήσω! (γέλια) Μπορώ να το κάνω εύκολα. Αλλά δεν είναι κάτι που θεωρώ σημαντικό. Δεν έχω ρόλους που επιθυμώ να παίξω ή που ονειρεύομαι. Άρα, αν δεν με σκηνοθετήσουν, δεν υπάρχει κάτι που θα έκανα για μένα με αυτόν τον τρόπο. Οι ιστορίες, όμως, είναι κάτι άλλο. Κάποιο κομμάτι πάντα καρφώνεται στο μυαλό μου –πιθανότατα σχετίζεται με την ψυχική μου στιγμή– και τότε το οργανώνω και το κάνω. Δεν το σκέφτομαι εκ των προτέρων. Δεν είναι διαδικασία προγραμματισμού ή μελέτης. Δεν είναι ότι έχω έργα μπροστά μου που θέλω να κάνω.

Θέλω να τα κάνω όταν νιώθω αναγκασμένος, ότι πρέπει να εκφραστώ. Είναι εκτονωτική διαδικασία, όχι ψυχοθεραπευτική. Με κάνει να εκφράζω πράγματα που με βασανίζουν, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι με θεραπεύει.

Η τέχνη μπορεί να λειτουργεί θεραπευτικά για τους θεατές, αλλά για τους δημιουργούς δεν λειτουργεί έτσι. Είμαι βέβαιος γι’ αυτό. Δεν έχω δει ανθρώπους να γίνονται καλύτεροι μόνο επειδή ήταν σε επαφή με την τέχνη. Ανθρώπους έχω δει να βελτιώνονται επειδή κάνουν πραγματική θεραπεία, με αναλυτική, καθοδηγητική διαδικασία και όχι απλώς εκτόνωση όπως είναι η τέχνη. Όλα όσα εκφράζω, όλα όσα με τρώνε και θέλω να τα πω, το ότι τα αποτυπώνω κάπου δεν σημαίνει ότι τα καταλαβαίνω ψυχικά. Δεν ξέρω ποια είναι η αιτία τους, από πού έρχονται, γιατί ξανάρχονται. Όλα αυτά είναι δουλειά που πρέπει να κάνεις με έναν ειδικό, που σε καθοδηγεί σε μονοπάτια που εσύ δεν έχεις μάθει να πηγαίνεις. Και γι’ αυτό πάσχεις. Αν είχες μάθει να πηγαίνεις, δεν θα έπασχες.

Εσύ κάνεις θεραπεία;

Ναι, χρόνια.

Έχεις πει στο παρελθόν ότι βιαζόσουν να μπεις στην ενήλικη ζωή. Τώρα που είσαι εδώ, υπάρχει κάτι που θα έλεγες στον νεότερο εαυτό σου, όχι για να τον επιβραδύνεις, αλλά για να του δώσεις μια διαφορετική οπτική για το ταξίδι;

Αν έπρεπε να μιλήσω στον νεότερο εαυτό μου, δεν θα του έλεγα να κάνει κάτι διαφορετικά, να ρίξει λίγο, να επιβραδύνει ή να αποφύγει κάποιο λάθος. Το μόνο που θα του έλεγα είναι: «Σε ευχαριστώ. Παρόλο που είχες τόσα πολλά θέματα, με έχεις φέρει μέχρι εδώ. Θα κάνω ό,τι καλύτερο μπορώ για να προχωρήσουμε μαζί.» Ό,τι μπορούσε έκανε. Και δεν το λέω σαν δικαιολογία για τα λάθη μου, απλώς ως εξήγηση. Αν μπορούσα να τα είχα κάνει καλύτερα, θα τα είχα κάνει. Άρα καλύτερα να με συγχωρέσω και να με περιέχω, να με χωρέσω με έναν τρόπο που θα μου επιτρέψει να μη με αρνηθώ.

Οι συμβουλές δεν πιάνουν. Κανένας δεν μπορεί να μας δώσει μια συμβουλή που πραγματικά θα ακούσουμε. Έχω ακούσει τόσα έξυπνα, ωραία πράγματα, αλλά δεν μπορούσα να τα εφαρμόσω παρά μόνο όταν ήμουν έτοιμος. Τότε μόλις αρχίζεις να τα βλέπεις και να τα καταλαβαίνεις. Στην ενηλικίωσή μου, περίμενα ίσως κάποια πράγματα να έρθουν με έναν συγκεκριμένο τρόπο, κι όμως η ζωή μου έφερε κάτι εντελώς διαφορετικό. Και αυτό είναι μαγεία. Ευτυχώς δεν πίστευα πολλά πράγματα εκ των προτέρων και δεν περίμενα πολλά. Η ζωή, σε πολλά κομμάτια της, ήταν πιο γενναιόδωρη απ’ ό,τι είχα φανταστεί ή σχεδιάσει.

Ισχύει ότι σου αρέσει πολύ το φαγητό και ότι τρως πολύ; Και απλά δεν παχαίνεις επειδή τρέχεις συνέχεια και κάνεις όλα αυτά με τις παραστάσεις.

Όχι, όχι. Αυτά είναι ψέματα. Δεν παχαίνω, όχι γιατί τρέχω συνέχεια, αλλά γιατί κάνω συνέχεια διατροφές. Και τώρα ας πούμε, προσέχω. Αυτή είναι η αλήθεια. Στον απόλυτο βαθμό. Όλη την ώρα κάνω διατροφές και όλη την ώρα κοιτάζω το ένα και το άλλο. Και με το που θα βγω εκτός από αυτά τα προγράμματα παχαίνω κατευθείαν. Επίσης μου αρέσει πάρα πολύ το φαγητό και είμαι και λαίμαργος και γι’ αυτό όλη την ώρα με έχω σε πρόγραμμα.

Οπότε, αν το θέατρο ήταν φαγητό, τι θα ήταν;

Θα ήταν σίγουρα μπουφές. Αυτό είναι που μου αρέσει πολύ. Πολλά διαφορετικά πράγματα. Ή ακόμα καλύτερα, θα ήταν ένα μισελενάτο εστιατόριο με προκαθορισμένο μενού. Δεν το ξέρεις όμως ποιο είναι, αλλά είναι 14 πιάτα. Και winepair μαζί. Δηλαδή, συνδυασμός φαγητού με κρασιά. Και όλο αυτό που το έχει σχεδιάσει ένας σεφ, που εσύ δεν ξέρεις όμως τι θα φας σήμερα, και σου λέει το ένα και σου λέει το άλλο….

Αν έπρεπε να βάλεις έναν τίτλο για την προσωπική σου ζωή αυτή την περίοδο, ποιος θα ήταν;

Υπό δοκιμή.

Το θέμα αρχικά φιλοξενήθηκε στο InStyle Greece τεύχος 133 Οκτωβρίου 2025.