Θεατρολόγος. Αριστούχος διδάκτωρ και πτυχιούχος του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής. Κάτοχος μεταπτυχιακών, σύμβουλος πολιτιστικής πολιτικής και διαχείρισης. Η Γενική Γραμματέας Σύγχρονου Πολιτισμού, Ελένη Δουνδουλάκη, είναι ο σωστός άνθρωπος στη σωστή θέση!
Από την Ξένια Ιωάννου

Αυτόν τον μήνα ο δρόμος μου με έβγαλε στο Υπουργείο Πολιτισμού για να συνομιλήσω με την Γενική Γραμματέα Σύγχρονου Πολιτισμού, Ελένη Δουνδουλάκη. Μια γυναίκα δυναμική και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα.

Το βιογραφικό της εντυπωσιακό. Απόφοιτος του Κολλεγίου Αθηνών. Θεατρολόγος, αριστούχος διδάκτωρ και πτυχιούχος του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, καθώς και κάτοχος δύο σχετικών μεταπτυχιακών τίτλων, από το Τμήμα Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και από το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Ε.Κ.Π.Α. Είναι, επίσης, σύμβουλος πολιτιστικής πολιτικής και διαχείρισης, κάτοχος δύο ακόμη σχετικών μεταπτυχιακών τίτλων: MA in European Cultural Policy and Administration από το University of Warwick και MSc in Culture and Society από το London School of Economics and Political Science –LSE.

Πριν λοιπόν ο δικός της επαγγελματικός δρόμος τη βγάλει στο Υπουργείο Πολιτισμού είχε ήδη εργαστεί στον χώρο του Πολιτισμού ως θεατρολόγος και σκηνογράφος, καθώς και στον τομέα της παραγωγής συμπράττοντας με τα Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, το Κ.Θ.Β.Ε., το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Ρούμελης, –του οποίου διατέλεσε και Καλλιτεχνική Διευθύντρια για τέσσερα χρόνια– το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν, το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης κ.ά.

Πώς ήσασταν μικρή;

Φαντάζομαι, αν κρίνω από το βιογραφικό σας, ήσασταν ένα κορίτσι κοντά στα βιβλία. Καλή μαθήτρια… Ήμουν καλή μαθήτρια, η αλήθεια είναι αυτή. Είχα την τύχη να μεγαλώσω μέσα στον χώρο του πολιτισμού, διότι η μητέρα μου είναι σκηνογράφος και ενδυματολόγος. Συνεργάστηκε με πολύ μεγάλα ονόματα και δούλεψε πολύ στο ελληνικό θέατρο τις δεκαετίες του ‘70, ‘80 και του ‘90 κυρίως, αλλά και του 2000.

Η μητέρα της είναι η Λαλούλα Χρυσικοπούλου. Γνωστή φυσιογνωμία σε όσους παρακολουθούν και αγαπούν το θέατρο. Σκηνογράφος και ενδυματολόγος με μεγάλη καριέρα στο Εθνικό θέατρο, στην Εθνική Λυρική Σκηνή, στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου. Διαχρονική πορεία, αφοσίωση, ζωή μέσα στη δημιουργικότητα.

Οπότε μεγαλώσατε μέσα στο θέατρο.

Ναι, πράγματι. Η μαμά μου με έπαιρνε μαζί της σε πρόβες, σε εργαστήρια ραπτικής και σκηνικών και βέβαια σε αμέτρητες θεατρικές παραστάσεις.

Μαγικός κόσμος για ένα παιδί.

Ακριβώς έτσι. Για ένα παιδί είναι κάτι μαγικό.

Ποια είναι η πρώτη εικόνα που υπάρχει μέσα σας από το θέατρο;

Δεν ξέρω αν είναι η πρώτη μου ανάμνηση, πάντως σίγουρα είναι μία από τις πρώτες που έχω. Γυρίζοντας πίσω, αρχές της δεκαετίας του ’80, καλοκαίρι, η μαμά μου κάνει για πρώτη φορά σκηνικά στην Επίδαυρο με το Εθνικό Θέατρο, στον Ιππόλυτο του Ευριπίδη. Ήταν βράδυ, στις πρόβες, το θέατρο άδειο, κι όλο αυτό μέσα στη φύση. Έκανε κρύο και θυμάμαι να με έχει τυλιγμένη με ένα κουβερτάκι και να κάθομαι εκεί στην πρόβα. Ήμουν πολύ μικρή. Παιδάκι.

Τι σας γοήτευσε;

Το παιχνίδι των ρόλων, τα φώτα, τα χρώματα, τα κοστούμια … Όλα αυτά, είναι πολύ γοητευτικά για ένα παιδί.

Και τελικά οι σπουδές σας ακολούθησαν το θέατρο, όπως η μαμά.

Ναι. Και για δέκα χρόνια δούλεψα κι εγώ σε αυτόν το χώρο.

Τα δέκα χρόνια είναι ολόκληρη καριέρα, δεν είναι λίγο.

Είναι αλήθεια πως σε αυτή τη δεκαετία είχα την τύχη να κάνω και πολύ ωραίες συνεργασίες. Μεταξύ άλλων συνεργάστηκα με τον Γιάννη Φέρτη, τον Νικήτα Τσακίρογλου, τον Κώστα Αρζόγλου …

Ήταν μονόδρομος η επιλογή σας; Ο μπαμπάς σας είναι γιατρός. Αγγειοχειρουργός από ό,τι μου είπατε, αλλά δεν σας κέρδισε ο ιατρικός κλάδος.

Αγγειοχειρουργός, ναι. Ήταν δύσκολο το επάγγελμα του πατέρα μου, ήταν και άλλες εποχές τότε. Το μεγάλωμα ενός παιδιού, το αναλάμβανε κυρίως η γυναίκα. Οπότε η μαμά μου, επειδή ήθελε και να δουλεύει, με έπαιρνε μαζί της παντού. Κι έτσι γνώρισα το θέατρο από πολύ μικρή από μέσα. Το αγάπησα και όταν ήρθε η ώρα να αποφασίσω τι θα κάνω, δεν υπήρχε δίλημμα, προς τα εκεί θα πήγαινα.

Έτσι πήγα στη Θεατρολογία. Ήταν κάτι που ήθελα να σπουδάσω. Τότε, στο τμήμα Θεατρικών σπουδών, ευτύχησα να έχω πολύ σημαντικούς δασκάλους. Τον Κώστα Γεωργουσόπουλο, τον Άγγελο Δεληβοριά, τον Μάριο Πλωρίτη και βέβαια τον Σπύρο Ευαγγελάτο. Τον πατέρα της Κατερίνας Ευαγγελάτου. Με τον οποίο η μαμά μου συνεργαζόταν και πάρα πολύ στο θέατρο. Πολύ σπουδαίοι άνθρωποι. Με βαθιά γνώση και αγάπη για το θέατρο και τον πολιτισμό.

Το ένστικτο την οδήγησε στον πολιτισμό. Η ίδια της η ζωή την οδήγησε στην τέχνη. «Ήταν αυτονόητο για μένα, ήταν σαν μία φυσική συνέχεια του τρόπου που μεγάλωσα. Γιατί και στο σπίτι μας έρχονταν πολύ σημαντικές προσωπικότητες, καλλιτέχνες, πνευματικοί άνθρωποι. Το σπίτι μου το πατρικό είναι γεμάτο βιβλία και τέχνη.»

Η συναναστροφή με την τέχνη, η συνεχής επαφή με τον πολιτισμό, την αισθητική, τη δημιουργία, σμιλεύει όμορφα την προσωπικότητα ενός ανθρώπου. Και στην Ελένη Δουνδουλάκη το αντιλαμβάνεσαι. Στον τρόπο που μιλάει, στον τρόπο που φέρεται, στον τρόπο που κινείται, στον τρόπο που ντύνεται. Είναι επικοινωνιακή, χαμογελαστή, ήρεμη. Είναι κομψή, ενημερωμένη, με ένα ιδιαίτερο μικρό twist στο ντύσιμο που φανερώνει το ενδιαφέρον, τον έξτρα κόπο, το ψάξιμο αυτού του μικρού «κάτι» που θα προσθέσει γεύση στο ντύσιμο. Γνωρίζει από μόδα και φαίνεται. Διακριτικά και με φινέτσα.

Καταλαβαίνω ότι αν δεν ήσασταν κόρη της μητέρας σας, αλλά ήσασταν στον χώρο του θεάτρου, εκείνη θα ήταν μια γυναίκα την οποία θα θαυμάζατε.

Πρώτη φορά με ρωτάνε κάτι τέτοιο (γέλια). Είναι δύσκολο να σκεφτείς κάτι τέτοιο για τη μητέρα σου. Ναι, θα τη θαύμαζα. Και τη θαυμάζω. Όχι μόνο για την θεατρική της καριέρα. Τι εννοώ; Για τις γυναίκες παλαιότερα δεν ήταν αυτονόητο το να εργάζονται και να κάνουν καριέρες. Δεν πρέπει να βλέπουμε τα πράγματα με τα σημερινά δεδομένα, πρέπει να θυμόμαστε και τις προηγούμενες εποχές. Άλλωστε, ακόμη και σήμερα για πολλά πράγματα οι γυναίκες δίνουμε συνεχώς, κάθε μέρα, αγώνες και μάχες. Είμαι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένη στα γυναικεία θέματα. Και πιστεύω πάρα πολύ στη γυναικεία ενδυνάμωση, στη γυναικεία αλληλεγγύη και στις ίσες ευκαιρίες που πρέπει να δίνονται στις γυναίκες.

Οπότε ναι, ξαναγυρίζω στη μαμά, και λέω ότι εκτός του ότι σίγουρα θα τη θαύμαζα ως καλλιτέχνη, θα τη θαύμαζα και ως μία γυναίκα που έκανε καριέρα και ήταν αυτόνομη σε μια γενιά που αυτό δεν ήταν αυτονόητο.

Στο βιογραφικό της συναντάμε και την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Έχει διατελέσει Αντιδήμαρχος του Δήμου Ψυχικού και Αντιπεριφερειάρχης Πολιτισμού της Περιφέρειας Αττικής.

Η ορμή της νεότητας και η επιθυμία να προσφέρει, ο ενθουσιασμός του ανθρώπου που κοιτάει τη ζωή στα μάτια, την οδήγησαν σε ένα: Ναι, γιατί όχι;

«Βγήκα, εκλέχθηκα. Και μου άρεσε. Η ζωή μου δεν ήταν μόνο το επάγγελμά μου, ήταν και η κοινωνία που ζούσα. Δεν είχα μόνο τη δουλειά μου, την οικογένειά μου, τους φίλους μου, τον μικρόκοσμό μου, αλλά και ένα ενδιαφέρον ευρύτερο για το κοινωνικό σύνολο. Έτσι έβλεπα την Αυτοδιοίκηση.

Όμως, αυτό που κάνω τώρα, τα τελευταία 5 χρόνια που είμαι στο Υπουργείο Πολιτισμού ως Γενική Γραμματέας, είναι κάτι διαφορετικό και ασφαλώς με πολύ μεγαλύτερη ευθύνη. Γιατί εδώ είμαστε πια στην κεντρική κυβέρνηση…»

Αυτό προέκυψε στη ροή των πραγμάτων;

Είναι η εξέλιξη της πορείας σας στην Αυτοδιοίκηση η θέση της Γενικής Γραμματέως; Όταν μου έγινε η τιμητική πρόταση να αναλάβω Γενική Γραμματέας Σύγχρονου Πολιτισμού, ήμουν εν ενεργεία Αντιπεριφερειάρχης Πολιτισμού στην Περιφέρεια Αττικής. Δέχθηκα όμως με μεγάλη χαρά, γιατί η θέση ήταν ακριβώς στο αντικείμενό μου. Αυτό για εμένα ήταν καθοριστικής σημασίας. Ξέρετε, θεωρώ πολύ σημαντικό ότι ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει αξιοποιήσει σε θέσεις ευθύνης ανθρώπους που προέρχονται από τους συγκεκριμένους χώρους και γνωρίζουν το αντικείμενό τους από μέσα.

Ποιες είναι κάποιες από τις μεγάλες χαρές που σας έδωσε αυτή η θέση;

Χαίρομαι πολύ με το συνολικό έργο που έχει επιτελεστεί στο Υπουργείο Πολιτισμού αυτά τα χρόνια. Υπό την καθοδήγηση της Υπουργού Λίνας Μενδώνη έχει υλοποιηθεί και υλοποιείται σε όλη τη χώρα πλήθος έργων, τόσο στην πολιτιστική κληρονομιά, όσο και στον σύγχρονο πολιτισμό. Και έχουν αξιοποιηθεί στο έπακρο οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Είμαστε ιδιαίτερα υπερήφανοι γι’ αυτό.

Από εκεί και πέρα η ίδια η θέση μου δίνει μεγάλη χαρά, ακόμα και στην απλή καθημερινότητά της. Έχω την τύχη να ασχολούμαι ακριβώς με το αντικείμενο που επέλεξα ως δρόμο ζωής. Αυτό είναι από μόνο του μια μεγάλη χαρά και δεν είναι αυτονόητο και δεδομένο στη ζωή.

Πιστεύετε ότι η ελπίδα μας είναι ο πολιτισμός;

Πιστεύω ακράδαντα στη δύναμη του πολιτισμού και ακόμη περισσότερο στη σύνδεσή του με την παιδεία και την εκπαίδευση. Το 2024 η Υπουργός, Λίνα Μενδώνη, μου έδωσε την ευκαιρία να συμμετάσχω στη διάσκεψη της UNESCO για την καλλιτεχνική εκπαίδευση που έγινε στο Άμπου Ντάμπι. Η διάσκεψη αφορούσε το δίπολο: Η τέχνη στην εκπαίδευση και η εκπαίδευση των καλλιτεχνών. Ναι, θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει ο πολιτισμός και οι τέχνες στο σχολείο. Όχι μόνο τα καλλιτεχνικά μαθήματα. Θα πρέπει να μπει πολύ περισσότερο η ουσία του πολιτισμού στην εκπαίδευση.

Μα, η ενασχόληση με μια μορφή τέχνης, το διάβασμα, το θέατρο, δεν πιστεύετε ότι βοηθάει στο να είμαστε καλύτεροι άνθρωποι, πιο πολιτισμένοι; Δεν μας εξευγενίζει;

Δεν βοηθάει απλά. Διαμορφώνει και καθορίζει τον άνθρωπο.

Μας ανεβάζει επίπεδο ζωής. Κι επίσης μας κάνει να λειτουργούμε καλύτερα και με τον εαυτό μας. Αναπτύσσεται και η δική μας δημιουργικότητα και η δική μας φαντασία και η δική μας δυνατότητα έκφρασης. Στοιχεία σημαντικά για την ισορροπία του ανθρώπου. Αλλά μας βοηθάει να είμαστε και καλύτεροι ως πολίτες.

Ναι, φυσικά. Πιστεύω πως θα ήταν καλύτερος ο κόσμος αν όλοι είχαμε επαφή με τις τέχνες. Δεν είναι τυχαίο ότι σε μουσικά σχολεία, σε καλλιτεχνικά σχολεία, καταγράφονται χαμηλότερα επίπεδα μπούλινγκ. Γιατί τα παιδιά μαθαίνουν στην ομαδικότητα, μαθαίνουν στην αποδοχή του διαφορετικού, αλλά και στη μοναδικότητα της έκφρασης.

Παράγουμε πολιτισμό σήμερα;

Ο σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός είναι ιδιαίτερα δυναμικός και εξωστρεφής. Στη χώρα μας υπάρχει και δραστηριοποιείται ένας πολύ μεγάλος αριθμός καλλιτεχνών και δημιουργών σε όλες τις μορφές τέχνης. Υπάρχει αντίστοιχα και ένα εξίσου δυναμικό κοινό που παρακολουθεί αυτή τη δραστηριότητα γεμίζοντας τους χώρους πολιτισμού. Αυτό το βλέπουμε σε όλους τους εποπτευόμενους φορείς Σύγχρονου Πολιτισμού του Υπουργείου: Εθνική Λυρική Σκηνή, Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Κρατικές Ορχήστρες κ.ά.

Όταν λέμε σύγχρονο πολιτισμό εννοούμε: χορό, θέατρο, εικαστικά… …μουσική, οπτικοακουστικά και κινηματογράφος, φεστιβάλ, γράμματα και βιβλίο…

Η μόδα;

Ωραία ερώτηση. Θα σου απαντήσω τι πιστεύω.

Υπάγεται στο Υπουργείο Πολιτισμού;

Ως επαγγελματικός κλάδος, ο χώρος της μόδας δεν υπάγεται στο Υπουργείο Πολιτισμού. Όμως, ως δημιουργική διαδικασία θεωρώ ότι συνδέεται, όπως και το design. Και τα δύο ανήκουν στις λεγόμενες δημιουργικές βιομηχανίες, τα cultural and creative industries.

Είναι δημιουργία.

Απολύτως. Η μόδα έχει και δημιουργική και καλλιτεχνική διάσταση. Άλλωστε πολύ συχνά αντλεί έμπνευση από την τέχνη. Αλλά και από την πολιτιστική κληρονομιά και την παράδοση. Από εκεί και πέρα είναι και έκφραση – και προσωπική εκείνου που σχεδιάζει, αλλά και εκείνου που ντύνεται. Και αυτό είναι στοιχείο πολιτισμού. Και δεν είναι τυχαίο ότι είναι διακριτό σημείο η ενδυμασία όταν μελετάς μία εποχή.

Για εσάς τι είναι στιλ; Φαίνεται από την εικόνα σας ότι γνωρίζετε τη μόδα.

Ναι μου αρέσει. Και θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό να έχουμε μία περιποιημένη και όμορφη παρουσία.

Κι αυτό πιστεύω ότι είναι μια ένδειξη πολιτισμού.

Απόλυτα. Από εκεί και πέρα, για μένα, είναι και κομμάτι της προσωπικής μου έκφρασης. Μου αρέσει να εκφράζομαι και διά αυτών που φοράω – των χρωμάτων, των αξεσουάρ. Θεωρώ δηλαδή ότι το ντύσιμο λέει πολλά για έναν άνθρωπο, είναι ένας κώδικας. Φροντίζω να είμαι ντυμένη σωστά σε κάθε τι που έχω να κάνω, όπου έχω να παραβρεθώ.

Φοράει στο πέτο της ένα πολύ ιδιαίτερο αξεσουάρ. Ένα φυλαχτό που το χρησιμοποίησε με ξεχωριστή στιλιστική διάθεση και ανατρεπτικό τρόπο σκέψης. Η Ελένη Δουνδουλάκη γεννήθηκε στην τέχνη και συνεχίζει να ζει μέσα σε αυτήν. Είναι γονίδιο, βίωμα, ένστικτο, φύση. Και δεν είναι τυχαίο που όσο και να έψαξα στο διαδίκτυο, δεν βρήκα ούτε μία αρνητική αναφορά. Δεν είναι τυχαίο που όλοι αναγνωρίζουν την επιλογή της ως σωστή. Η πορεία της, η εμπειρία της, οι σπουδές της, οι γνώσεις της, άλλωστε το αποδεικνύουν.

Το θέμα αρχικά φιλοξενήθηκε στο περιοδικό InStyle Greece Φερβρουαρίου, τεύχος 137.