Στα 79 της χρόνια, η Βρετανίδα ηθοποιός, είναι ακόμα το πιο γοητευτικό πλάσμα στο δωμάτιο. Απλή, απέριττη, αλλά ιέρεια του στιλ. Δυναμική, αστεία, όμορφη – με όλες τις ρυτίδες της. Αληθινή.

Στο κινηματογραφικό σύμπαν των swinging ’60ς έσκασε ως λευκός κρίνος, με ένα βλέμμα που έκρυβε σκοτεινές υποσχέσεις. Γρήγορα έγινε σύμβολο της νέας θηλυκότητας – παράτολμη, δυναμική, ατρόμητη. Από το ξεκίνημά της στην Ιταλία σε προκλητικές ταινίες του Luchino Visconti και της Liliana Cavani, μέχρι το πέρασμά της στο κλασικό αμερικανικό σινεμά δίπλα στον Paul Newman και τον Woody Allen και πίσω στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, όπου καθιερώθηκε πλέον ως μία από τις μεγάλες κυρίες του ευρωπαϊκού κινηματογράφου, η Charlotte Rampling παρέμεινε μία από τις πιο στιβαρές, γοητευτικές, άπιαστα όμορφες γυναίκες της μεγάλης οθόνης.

Τη συναντήσαμε στο πρόσφατο φεστιβάλ της Βενετίας. Και αισθανθήκαμε το ίδιο δέος. Δεν έχει κάνει κάτι να στο προκαλέσει. Κάθεται απέναντί σου απλή, με ένα γκρι παντελόνι, μπαλαρίνες και μαύρο δερμάτινο σακάκι. Φορά με την ίδια άνεση και τις ρυτίδες στο πρόσωπό της, τις σακούλες κάτω από τα διάσημα μπλε μάτια της. Αυτή η αυτοπεποίθηση όμως είναι που σε κάνει να υποκλίνεσαι.

Γρήγορα ζεσταίνει η ίδια την ατμόσφαιρα, χαμογελώντας με βελούδινα βλέμματα και προσποιούμενη ότι σε θυμάται από παλιότερη συνέντευξή σας. «Κι όμως, σας θυμάμαι. Αγαπάτε πολύ το σινεμά και το αισθάνθηκα.» Ακόμα κι αν αυτό ήταν ένα λευκό ψέμα, εσύ αισθάνεσαι μία… μητρική ζεστασιά. Που σου δίνει πάσα για την πρώτη σου ερώτηση.

Από την Πόλυ Λυκούργου

Το θέμα αρχικά φιλοξενήθηκε στο περιοδικό InStyle Greece, τεύχος Ιανουαρίου.

Στο Father Mother Sister Brother του Jim Jarmusch είστε η μητέρα του τίτλου, με τις κόρες σας να ερμηνεύουν η Cate Blanchett και η Vicky Krieps. Η ηρωίδα σας σίγουρα δεν είναι μία τυπική μητέρα. Πώς θα την περιγράφατε εσείς;

Ο Jim Jarmusch σε κάθε βινιέτα αυτής της ταινίας εξετάζει τις δυσλειτουργικές οικογενειακές σχέσεις. Στη δική μας, ερμηνεύω μία μητέρα δύο κοριτσιών, η οποία είναι λίγο αιθεροβάμων καλλιτέχνης, γράφει ρομαντικά μυθιστορήματα. Και γενικότερα ζει σε μία επίπλαστη δική της πραγματικότητα στην οποία είναι ΟΚ να βλέπει τις κόρες της μια φορά το χρόνο – σε ένα κάλεσμα για τσάι, όπου όλα είναι αισθητικά υπέροχα και προσεγμένα. Και κανείς δεν συζητάει κάτι βαθύ, τα πάντα μένουν σε μία ατσαλάκωτη επιφάνεια. Σαν να φοβούνται ότι αν πουν κάτι αληθινό, ένα συναίσθημα, ένα φόβο, οι ισορροπίες θα ραγίσουν.

Ο Jarmusch όμως λέει πολλά, σε μία ταινία που ακούγονται τόσο λίγα. Και το υπέροχο είναι ότι πλησιάζει τους χαρακτήρες με τρυφερότητα και ειλικρίνεια και κατανόηση και χιούμορ. Δεν τους κρίνει. Είμαστε όλοι ελαττωματικοί, είμαστε όλοι δυσλειτουργικοί – είτε το παραδεχόμαστε, είτε όχι. Γι’ αυτό και συνδεόμαστε τόσο πολύ με τις ταινίες του Jim. Είναι ένας καλλιτέχνης, σκηνοθέτης, σεναριογράφος, ποιητής που βρίσκει την ομορφιά μέσα στο τραύμα. Σε αποδέχεται, και μέσα από τις ταινίες του αποδέχεσαι κι εσύ τον εαυτό σου.

Κι αυτό είναι ακόμα πιο αισθητό εδώ που καταπιάνεται με τη μητρότητα. Η ιδέα της μητέρας ως κάτι ιερό, αλάθητο, μία γυναίκα που ξεχνά τον εαυτό της και θυσιάζεται για τα παιδιά της είναι μία κατασκευασμένη κοινωνικά εικόνα, την οποία καλούμαστε να φορέσουμε αδιαμαρτύρητα. Η ηρωίδα σας όμως δεν είναι μια τέτοια μητέρα. Κρατάει αποστάσεις, κοιτάει τον εαυτό της. Σας τρόμαξε αυτός ο ρόλος;

Είναι οριακά αντιπαθής. Ή η εικόνα που κουβαλάμε όλες μας εσωτερικευμένα για το πώς πρέπει να είναι μία μητέρα, την κάνει στα μάτια μας αντιπαθή. Αλλά ποιος μάς έχει πουλήσει αυτή την εικόνα; Με προβλημάτισε αυτή η ερώτηση όσο προετοιμαζόμουν για το ρόλο. Ομως όταν είσαι ηθοποιός πρέπει να είσαι ανοικτή σε κάθε πρόκληση. Να μην κρίνεις τις ηρωίδες σου, να τις συμπονάς. Να κάθεσαι και να τις παρατηρείς μέχρι να βρεις τη σχισμή, την ανοικτή πόρτα για να μπεις μέσα τους. Γιατί αυτό κάνουμε. Βουτάμε στο εσωτερικό ενός ρόλου για να δώσουμε σάρκα και οστά σ’ έναν άνθρωπο. Να τον δικαιώσουμε, να τον αποδώσουμε στο θεατή με ειλικρίνεια και οικειότητα, ώστε να συνδεθεί κι εκείνος με τη σειρά του. Το σινεμά άλλωστε είναι ένας μεγάλος καθρέφτης. Νομίζουμε ότι βλέπουμε τις ιστορίες των άλλων. Αλλά συγκινούμαστε γιατί βλέπουμε κομμάτια από τις δικές μας ιστορίες.

Για εμάς ήταν δώρο να βλέπουμε τρεις εξαιρετικές γυναίκες ηθοποιούς, από τρεις διαφορετικές γενιές, να παίζουν μαζί. Εσείς πώς το ζήσατε;

Ήταν απόλαυση και για τις τρεις μας νομίζω. Είμαστε πράγματι άλλης γενιάς, πολύ διαφορετικές μεταξύ μας, αλλά στα σημαντικά πολύ ίδιες. Γι’ αυτό νομίζω ότι μάς ταίριαξε ο Jim. Άλλωστε τις θαυμάζω πάρα πολύ – η Vicky με είχε συγκλονίσει στον Κορσέ, και για την Cate τι να πρωτοπείς. Μπορεί να σας ακουστεί κλισέ, αλλά πράγματι γίναμε οικογένεια. Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων μέναμε στο ίδιο σπίτι – εγώ σε μία μικρή κρεβατοκάμαρα στον κάτω όροφο, τα κορίτσια είχαν τα δωμάτια τους στον πάνω. Όλοι έλεγαν μα όχι, εσύ πρέπει να πάρεις το μεγάλο δωμάτιο, εγώ λάτρεψα αυτό το βολικό μικροσκοπικό – δεν χρειαζόταν να ανεβοκατεβαίνω, ήμουν πιο κοντά στο σετ. Σταδιακά, πρώτα η Cate και μετά ξεθάρρεψε κι η Vicky, χτυπούσαν την πόρτα μου. Στο τέλος το δωμάτιο μου έγινε και δικό τους. Τρεις γυναίκες πάνω στο κρεβάτι να συζητάμε για τα πάντα.

Ζητούσαν τη συμβουλή σας;

Δεν δίνω συμβουλές, γιατί κι εγώ ποτέ δεν άκουγα τις συμβουλές των άλλων. Μπορεί να μοιραστώ τις δικές μου εμπειρίες κι αν κάποιος κάτι βρει σε αυτές που θέλει να το κρατήσει, έχει καλώς. Αλλά το θεωρώ μάταιο να συμβουλεύεις τους νεότερους. Πρέπει να κυλήσει ο χρόνος για να καταλάβεις. Δεν μπορείς να κόψεις δρόμο επειδή απλώς κάποιος σου έδωσε μια συμβουλή.

Κοιτώντας όμως τώρα πίσω, πιστεύετε ότι θα θέλατε να είχατε ακούσει κάποια συμβουλή; Θα κάνατε άλλες επιλογές; Έχετε χάσει ευκαιρίες γιατί δεν ακούγατε κανέναν;

Δεν θέλω να το σκέφτομαι έτσι, δεν λειτουργώ έτσι. Ό,τι έγινε, έγινε. Οι χαμένες ευκαιρίες, γιατί φυσικά υπήρξαν, με οδήγησαν κάπου αλλού. Δεν μπορώ να αναλογίζομαι τι εναλλακτική πορεία θα είχε η καριέρα μου γιατί θα τρελαθώ. Άλλωστε ήμουν πολύ τυχερή και θα ήμουν αγνώμων αν είχα παράπονα. Έχω παίξει από Visconti, Cavani και Lumet, μέχρι Woody Allen, Ozon και Jarmusch. Κι όλα έγιναν αβίαστα –μού πρότειναν ρόλους, δεν τους κυνήγησα ποτέ. Και δουλεύω ακόμα, δεν έμεινα ποτέ εκτός εδώ και 6 δεκαετίες. Οπότε θα ήμουν αχάριστη.

Είστε από αυτούς τους τυχερούς ανθρώπους, τους απόλυτα συμφιλιωμένους; Δεν έχετε μετανιώσει για τίποτα – ούτε στην καριέρα, ούτε στη ζωή σας;

Οχι, για τίποτα δεν έχω μετανιώσει. Ακόμα κι αυτά που μοιάζουν να μην τα επέλεξα συνειδητά, τώρα συνειδητοποιώ ότι ήταν ξεκάθαρα δικές μου επιλογές. Τίποτα δεν ήρθε τυχαία στη ζωή μου. Κι όλα μού έμαθαν κάτι. Και είμαι σίγουρη για αυτό που λέω και είναι η ηλικία που μου έχει δώσει αυτή τη σιγουριά. Όσο είσαι νέος κυνηγάς όλες τις διακλαδώσεις των αποφάσεων, θέλεις να πάρεις όλους τους δρόμους, φοβάσαι μη χάσεις κάτι. Μεγαλώνοντας, συνειδητοποιείς ότι δε χρειάζεται να δει κανείς όλη τη θέα.

Δε χρειάζεται να πέφτετε συνεχώς πάνω στον τοίχο και να σπάτε τα μούτρα σας. Ούτε να κάνετε άλματα σε γκρεμούς. Όσο γυαλιστερό κι αν είναι το καρότο που σας κουνάνε μπροστά στο πρόσωπό σας. Ακόμα και στις σχέσεις, όσο μεγαλώνεις μπορείς άνετα να σταματήσεις κάτι αυτοκαταστροφικό, όσο γοητευτικό κι αν είναι. «Ω, όχι δε θα πάρω αυτό τον δρόμο. Ξέρω τι με περιμένει, το έχω ξανακάνει και δεν μου βγήκε σε καλό. Οχι, όχι αγάπη μου…» Θα γελάτε με τον εαυτό σας και θα νιώθετε πιο ελεύθεροι. Δε χρειάζεται να τα δοκιμάσετε όλα, δε χρειάζεται να αγωνιάτε με το γιατί δεν τα δοκιμάσατε όλα. Θα νιώθετε στο μεδούλι σας ότι είστε ακριβώς εκεί που επιλέξατε να είστε. Μη μετανιώνετε για τίποτα.

Αυτό μοιάζει με συμβουλή – και θα την κρατήσω (γέλια). Γιατί αργήσατε τόσο να κυνηγήσετε και μία χολιγουντιανή καριέρα; Ήσασταν το It-girl του ’60ς ευρωπαϊκού κινηματογράφου, αλλά δεν εδραιωθήκατε από τότε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Την τελευταία δεκαετία σας βλέπουμε σε blockbusters.

Στην πρώτη μας επαφή εγώ το μίσησα το Χόλιγουντ. Και πιστεύω ότι κι εκείνο εμένα. Πήγα εκεί, για πολύ λίγο, και τα μάζεψα και γύρισα. Οι άνθρωποι αυτοί δεν είχαν ιδέα ποια πραγματικά ήμουν, δεν τους ενδιέφερε τι όνειρα είχα, ή αν διέθετα ταλέντο. Με είχαν ήδη βάλει σε ένα κουτάκι. Οχι, όχι η πρώτη μου γνωριμία με το Χόλιγουντ ήταν καταστροφική. Ισως έφταιγα κι εγώ. Αλλά δεν με ένοιαζε. Γύρισα πίσω, έκανα την καριέρα μου στην Ευρώπη, όπως ακριβώς εγώ ήθελα. Με την Αμερική συμφιλιωθήκαμε όταν δέχθηκα να κάνω το Dexter. Ηταν η πρώτη φορά που μπήκα στη διαδικασία να ξαναπροσπαθήσω. Και νομίζω ότι τα πήγαμε θαυμάσια. Ακολούθησαν συνεργασίες από blockbusters όπως το Dune, μέχρι ανεξάρτητες ταινίες όπως το Father Mother Sister Brother.

Μετά από όλα αυτά τα χρόνια, πώς επιλέγετε τους ρόλους και τις συνεργασίες σας. Τι σας κάνει κλικ για να πείτε το ναι;

Πρώτα από όλα το σενάριο. Θέλω να δω τι ιστορία καίγεσαι να πεις. Αν με αγγίξει και μένα, αν νιώσω ότι αυτή η ιστορία κάτι μου λέει, τότε θα το κάνω. Πολλές φορές όμως δεν με νοιάζει ούτε αυτό αν η πρόταση έρθει από έναν σκηνοθέτη που θαυμάζω πολύ. Με τους σκηνοθέτες που εκτιμώ και σέβομαι δεν χρειάζεται καν να ξέρω το ρόλο μου. Δεν με νοιάζει καν αν είναι μεγάλος ή πολύ μικρός. Αρκεί να έχω την ευκαιρία να τον κάνω δικό μου, να τον ερμηνεύσω σε βάθος. Ποτέ δε με ενδιέφερε αν θα είμαι η πρωταγωνίστρια μιας ταινίας. Έχω επιλέξει ταινίες στις οποίες ο ρόλος μου ήταν ένα cameo, μία σκηνή μόνο.

Οι Αμερικανίδες συνάδελφοί σας βρίσκονται συνεχώς αντιμέτωπες με τον τρόμο της ημερομηνίας λήξης τους. Έχουν λίγο αλλάξει τα πράγματα, αλλά πολύ λίγο. Ακόμα μια γυναίκα ηθοποιός που πατάει τα 50 ή τα 60 έχει πρόβλημα να βρει ρόλους στο Χόλιγουντ. Εσείς, φοβηθήκατε ποτέ το χρόνο; Ακόμα και ως όμορφη γυναίκα – σας πειράζει που βλέπετε τον εαυτό σας να μεγαλώνει κάτω από τους κινηματογραφικούς προβολείς;

Αυτά είναι δύο πολύ διαφορετικά θέματα. Ναι, είμαστε όλοι ματαιόδοξοι σε κάποιο βαθμό, σε κανέναν δεν αρέσει που γερνάει. Ποιος είναι ευτυχισμένος με ένα ζαρωμένο δέρμα, ή με τη βαρύτητα που τα αλλάζει όλα στο σώμα σου; Όμως αυτή είναι η φυσική πορεία των πραγμάτων και αν σκεφτείτε πόσοι δεν κατάφεραν να γεράσουν κι έφυγαν νέοι, το να μεγαλώνεις είναι ευλογία. Βέβαια εδώ πρέπει να σας πω ότι αυτό είναι το σωστό ρήμα «μεγαλώνω». Το «γερνάω» είναι κάτι που δηλώνει μία ήττα που δεν τη δέχομαι. Το βλέπω γύρω μου: όσοι γέρασαν, επέλεξαν να γεράσουν. Αφέθηκαν, το πίστεψαν. Τα γηρατειά είναι απλώς λάθος τρόπος σκέψης. «Δεν μπορώ να το κάνω αυτό πια». Όσο είσαι ακόμα ζωντανός, όσο ακόμα αναπνέεις, τόσο αναρωτιέσαι, τόσο αγωνίζεσαι με τον εαυτό σου, τόσο ερωτεύεσαι, τόσο φοβάσαι. Αυτό σημαίνει ότι είσαι τόσο ζωντανός όσο ήσουν στα 20 σου χρόνια. Ναι, μπορεί το σώμα σου να έχει σκευρώσει και το πρόσωπό σου να έχει γεμίσει ρυτίδες. Όλα τα υπόλοιπα όμως παραμένουν ίδια. Εσύ κάτω από αυτό το δέρμα πάλλεσαι το ίδιο, επιθυμείς το ίδιο, αγαπάς το ίδιο.

Τώρα, στη δουλειά μας, είναι διαφορετικά τα πράγματα. Ευτυχώς όμως, το κατάλαβα νωρίς: αν οι ρόλοι που διεκδικούσες νεότερη ακουμπούσαν τα ναρκισσιστικά σου κύτταρα, αν επέλεγες δηλαδή να είσαι λουσμένη στα φώτα και να είσαι πανέμορφη, τότε ναι, θα έχεις πρόβλημα να βρίσκεις ρόλους όταν αυτό χαθεί. Δεν μπορείς να σκέφτεσαι πώς δείχνεις στο φακό, δεν μπορείς να έχεις εμμονή με την εικόνα σου. Δεν μπορείς να κρατηθείς για πάντα νέα. Εκτός αν καταφύγεις στις πλαστικές. Και γι’ αυτό βλέπετε ηθοποιούς να καταφεύγουν στο νυστέρι από τα 35 τους.

Εσείς μπήκατε ποτέ στον πειρασμό των πλαστικών;

Όχι γιατί δεν θεωρώ το αποτέλεσμα αληθινό, οπότε για μένα δεν είναι και όμορφο. Για μένα η ομορφιά έχει να κάνει με την αλήθεια ενός προσώπου. Ένα ζαρωμένο πρόσωπο μπορεί να κουβαλά μεγάλη γοητεία. Ένα πρόσωπο μέσα στη σιλικόνη, δεν θα ξαναείναι ποτέ όμορφο πραγματικά. Δεν θέλω να επεμβαίνω στη φύση. Και νομίζω ότι αν επιτρέψεις στο χρόνο να κάνει τη δουλειά του, αν δεν φοβηθείς τις σακούλες κάτω από τα μάτια σου, αν συμφιλιωθείς με το ότι τώρα είσαι λιγότερο ποθητή, μπορεί να βρεις δώρα που δεν περίμενες. Να ανακαλύψεις μία εσωτερική δύναμη και μια προσωπική αλήθεια που είναι πολύ πιο λαμπερή, πολύ πιο γοητευτική. Κι ως ηθοποιός, αυτή η αλήθεια σε περπατά για χρόνια σε μία σύνδεση με το κοινό που είναι πολύ πιο ειλικρινής και ακέραια. Γιατί δεν κοιτάνε πλέον τη σταρ σε μια οθόνη. Αλλά μία ηθοποιό που κουβαλά κάτι δικό τους, κάτι αληθινό κι ανθρώπινο.

Την πρώτη φορά που είχα την τύχη να σας συναντήσω, για τα 45 Χρόνια, σας είχα πει αυθόρμητα φεύγοντας ότι με αυτό το ρόλο θα σας δούμε στην οσκαρική πεντάδα. Πόσο το χαρήκατε αυτό; Τι θα σήμαινε για εσάς ένα Όσκαρ;

Είχατε διασυνδέσεις με την Ακαδημία; (γελάει) Κοιτάξτε, κανείς δεν κάνει αυτή τη δουλειά για τα βραβεία. Όπως δεν σκέφτεσαι αν μία ταινία θα κάνει εισιτήρια, έτσι δεν πρέπει να είναι στο ραντάρ σου όταν επιλέγεις έναν ρόλο το αν θα σε οδηγήσει στα Όσκαρ. Τουλάχιστον εγώ δεν σκέφτομαι έτσι. Από την άλλη, όταν έρχεται η επιβράβευση είναι πολύ ωραία. Ένα βραβείο σε χτυπά φιλικά στην πλάτη – μπράβο, έκανες καλή δουλειά, συνέχισε.

Kι εσείς συνεχίζετε! Σας παρακολουθούσα πριν μπούμε στο δωμάτιο. Το ένα τηλεφώνημα μετά το άλλο. Κλείνατε ραντεβού για επόμενες δουλειές. Είναι η δουλειά σας, η ζωή σας, ακόμα τόσο έντονη; Δεν χαλαρώνετε ποτέ; Δουλεύετε ασταμάτητα;

(Γελάει) Είναι αλήθεια, δεν σταματώ. Κοιτάξτε, δουλεύω από τα 16 μου. Η δουλειά μου είναι η ζωή μου και η ζωή μου είναι η δουλειά μου. Δεν μπορώ να τα ξεχωρίσω. Αυτό ξέρω να κάνω. Ο πατέρας μου ήταν αθλητής. Ολυμπιονίκης στα 400 μέτρα. Μπορεί να μην κληρονόμησα το ταλέντο του στο στίβο, αλλά πέρασε από το DNA μας η δαιμόνια ενέργειά του. Δεν σταμάτησε ποτέ. Κι, αν είμαι τυχερή, ούτε εγώ θα σταματήσω.