Το σεξ συχνά θεωρείται μία από τις λιγότερο ουσιαστικές πτυχές της διαρκούς ρομαντικής αγάπης. Κι όμως, η σεξουαλική απιστία βιώνεται ως μία από τις βαθύτερες παραβιάσεις της αγάπης, κάτι που αποτελεί παράδοξο.
Το παράδοξο του σεξ στις ερωτικές σχέσεις είναι ότι η θετική συμβολή του σε μια ευτυχισμένη και μακροχρόνια σχέση μπορεί μερικές φορές να φαίνεται περιορισμένη, καθώς προσφέρει κυρίως μια πρόσκαιρη σωματική απόλαυση. Ωστόσο, όταν παραβιάζει έναν αποκλειστικό δεσμό, μπορεί να έχει τεράστια καταστροφική δύναμη. Γιατί κάτι που συχνά απορρίπτεται ως «απλώς σεξ» μπορεί να μετατραπεί στην απόλυτη ερωτική προδοσία. Κι αυτό γιατί η ρομαντική αγάπη βασίζεται σε δύο βασικές αξιολογήσεις: α) στην ελκυστικότητα του συντρόφου και β) στην αξία των χαρακτηριστικών και των επιτευγμάτων του. Η πρώτη εκφράζεται συνήθως μέσα από τη σεξουαλική επιθυμία, ενώ η δεύτερη ενισχύει τη φιλία, τη φροντίδα και τον θαυμασμό. Παρότι αυτές οι δύο αξιολογήσεις είναι διαφορετικές, συχνά αλληλοενισχύονται. Οι ελκυστικοί σύντροφοι θεωρείται συχνά ότι διαθέτουν περισσότερες αξιοθαύμαστες ιδιότητες, ενώ οι σύντροφοι που θαυμάζουμε συχνά γίνονται πιο ελκυστικοί στα μάτια μας, σύμφωνα με το psychologytoday.com.
Αυτή η διττή φύση αναδεικνύει την αμφισημία του σεξ: Μπορεί να προσφέρει άμεση σωματική ευχαρίστηση, αλλά ταυτόχρονα να ενισχύσει έναν βαθύ συναισθηματικό δεσμό.
Για να κατανοήσουμε αυτό το παράδοξο, αναλύονται πέντε σχετικά ζητήματα: Η αμφίσημη φύση του σεξ, ο ρόλος της αλλαγής και της οικειότητας, η διαφορά ανάμεσα στο «κάνω έρωτα» και στο «κάνω σεξ», το συνεχές της οικειότητας και η συναισθηματική ευφορία που ακολουθεί τη σεξουαλική επαφή.
Η αμφίσημη φύση του σεξ
Το σεξ μπορεί να θεωρηθεί ότι εξυπηρετεί δύο βασικές λειτουργίες: Τη σωματική απόλαυση και τη συναισθηματική σύνδεση. Από την πρώτη οπτική, το σεξ δεν χρειάζεται απαραίτητα να απειλεί τη ρομαντική αγάπη. Εξ ου και η γνωστή φράση: «Έκανα σεξ με κάποιον άλλον, αλλά εξακολουθώ να σε αγαπώ». Ωστόσο, το σεξ μπορεί επίσης να εκφράζει οικειότητα, αποκλειστικότητα, επιθυμία και το αίσθημα του ανήκειν.
Μια σεξουαλική επαφή μπορεί να είναι σωματικά σύντομη, αλλά να έχει μεγάλη ψυχολογική σημασία. Ένα φιλί, μια σεξουαλική συνεύρεση ή μια παράνομη ερωτική σχέση μπορεί να διαρκέσει μόνο λίγα λεπτά ή ώρες, όμως το νόημά της μπορεί να είναι τεράστιο, επειδή παραβιάζει ένα σημαντικό όριο της σχέσης.
Πολλοί άνθρωποι θεωρούν τη σεξουαλική απιστία την απόλυτη προδοσία, ενώ άλλοι την υπερασπίζονται λέγοντας: «Ήταν μόνο σεξ. Δεν σήμαινε τίποτα». Αυτή η δικαιολογία, όμως, γεννά ένα εύλογο ερώτημα: Αν δεν σήμαινε τίποτα, γιατί άξιζε να διακινδυνεύσει κάποιος τη σχέση του γι’ αυτό;
Αλλαγή και οικειότητα
Τα συναισθήματα συνήθως γεννιούνται όταν αντιλαμβανόμαστε σημαντικές αλλαγές στις δικές μας συνθήκες ή στη ζωή των ανθρώπων που βρίσκονται κοντά μας. Από εξελικτική σκοπιά, η προσοχή μας στις αλλαγές είναι προσαρμοστική, καθώς αυτές μπορεί να σηματοδοτούν μια ευκαιρία ή μια απειλή. Ωστόσο, όταν προσαρμοζόμαστε σε μια νέα κατάσταση, η συναισθηματική της επίδραση συχνά μειώνεται.
Αυτή η τάση μπορεί να φαίνεται ότι λειτουργεί εις βάρος της διαρκούς ρομαντικής αγάπης. Ωστόσο, η οικειότητα έχει τη δική της συναισθηματική αξία. Στις μακροχρόνιες σχέσεις που χαρακτηρίζονται από δέσμευση και κοινές δραστηριότητες, η οικειότητα μπορεί να ενισχύσει τη συναισθηματική εγγύτητα και το ρομαντικό νόημα της σχέσης.
Η αλλαγή τείνει να πυροδοτεί τη σεξουαλική επιθυμία, ενώ η οικειότητα συχνά καλλιεργεί τον συναισθηματικό δεσμό.
Κάνοντας έρωτα και κάνοντας σεξ
Παρότι το να κάνουμε έρωτα συνήθως περιλαμβάνει σεξ, δεν μπορεί να περιγραφεί κάθε σεξουαλική επαφή ως ερωτική πράξη με την ουσιαστική έννοια του όρου. Σε σύγκριση με το απλό σεξ, το να κάνουμε έρωτα χαρακτηρίζεται συχνά από περισσότερη υπομονή, συναισθηματική οικειότητα και βαθύτερη σύνδεση μεταξύ των συντρόφων.
Μια βασική διαφορά αφορά τον χρόνο. Το να κάνουμε έρωτα εκφράζει αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε καρδιά που ξέρει να περιμένει: μια στάση που εκτιμά τόσο την απόλαυση της στιγμής όσο και τη μελλοντική σύνδεση. Αντίθετα, το απλό σεξ τείνει να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην άμεση ικανοποίηση.
Το να κάνουμε έρωτα συνήθως ενισχύει και την οικειότητα. Προϋποθέτει κοινή προσοχή, ανταπόκριση και συναισθηματικό συντονισμό μεταξύ των συντρόφων. Σε τέτοιες στιγμές, η προσφορά μπορεί να γίνει εξίσου σημαντική με τη λήψη, ενθαρρύνοντας μια σεξουαλική αλληλεπίδραση που επικεντρώνεται περισσότερο στον άλλον.
Το συνεχές της οικειότητας
Η σύνδεση ανάμεσα στην αγάπη και το σεξ μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Το σεξ επί πληρωμή δείχνει ότι τα δύο μπορούν να διαχωριστούν, ενώ η συμπεριφορά του συζύγου αποδεικνύει ότι η συναισθηματική αποσύνδεση μπορεί να υπάρξει ακόμη και μέσα στον γάμο.
Επομένως, η αγάπη και το σεξ βρίσκονται πάνω σε ένα συνεχές οικειότητας και δεν αποτελούν απλώς δύο αντίθετες έννοιες.
Η Elizabeth Bernstein (2007) εισήγαγε τον όρο bounded authenticity («οριοθετημένη αυθεντικότητα») για να περιγράψει την αγορά και την παροχή αυθεντικής συναισθηματικής και σωματικής σύνδεσης σε ορισμένες μορφές σεξουαλικής εργασίας. Αυτό διαφέρει από την καθαρά απρόσωπη σεξουαλική εκτόνωση.
Η Bernstein επισημαίνει ότι ορισμένοι εργαζόμενοι στο σεξ προσπαθούν να δημιουργήσουν γνήσια συναισθήματα επιθυμίας, εκτίμησης και συναισθηματικής σύνδεσης, προσφέροντας στους πελάτες τους την αίσθηση ότι κάποιος τους εκτιμά και τους επιθυμεί. Επομένως, το σεξ επί πληρωμή δεν συνεπάγεται πάντοτε αυτό που συχνά απορρίπτεται ως «ψεύτικη οικειότητα».
Η συναισθηματική ευφορία μετά το σεξ
Ο όρος sexual afterglow περιγράφει τα θετικά συναισθήματα που παραμένουν έπειτα μια ικανοποιητική σεξουαλική επαφή.
Οι έρευνες υποδεικνύουν ότι αυτά τα συναισθήματα που διαρκούν μετά τη σεξουαλική επαφή, και όχι μόνο ο οργασμός, παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της στάσης μας απέναντι στον σύντροφό μας. Αν και είναι λιγότερο έντονη από τον οργασμό, αυτή η συναισθηματική ευφορία ενδέχεται να συμβάλλει περισσότερο στη μακροχρόνια ικανοποίηση από τη σχέση.
Οι σύζυγοι που βιώνουν εντονότερα αυτά τα θετικά συναισθήματα μετά το σεξ αναφέρουν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τον γάμο τους, γεγονός που υποδηλώνει ότι η συναισθηματική αυτή εμπειρία μπορεί να ενισχύσει τον δεσμό του ζευγαριού.
Ενώ ο οργασμός αποτελεί την πιο ξεκάθαρη έκφραση της σεξουαλικής έντασης, η τρυφερή αλληλεπίδραση που ακολουθεί τη σεξουαλική επαφή ενδέχεται να συμβάλλει περισσότερο στην εμβάθυνση της ερωτικής σύνδεσης.
Μελέτες δείχνουν ότι η συναισθηματική ευφορία μετά το σεξ διαρκεί κατά μέσο όρο τουλάχιστον μία ημέρα και συνδέεται με μεγαλύτερη συζυγική ικανοποίηση. Επομένως, οι παρατεταμένες επιδράσεις της σεξουαλικής επαφής, και όχι μόνο η άμεση κορύφωση, μπορεί να έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ποιότητα και τη μακροβιότητα μιας σχέσης
Η αγάπη και το σεξ αποτελούν δύο κεντρικές δυνάμεις στην ερωτική ζωή. Η σχέση τους είναι περίπλοκη: Κάποιες φορές αλληλοενισχύονται και άλλες κινούνται προς διαφορετικές κατευθύνσεις.
Δεν υπάρχει ένας απλός κανόνας για την ισορροπία μεταξύ τους. Ωστόσο, οι σχέσεις έχουν περισσότερες πιθανότητες να ανθίσουν όταν το σεξ και η αγάπη συμπληρώνουν το ένα το άλλο, αντί να ανταγωνίζονται μεταξύ τους.
Η σημασία του σεξ εξαρτάται λιγότερο από την ίδια τη σωματική πράξη και περισσότερο από το νόημα που αποκτά μέσα σε μια σχέση. Μπορεί να είναι σύντομο σε σωματικό επίπεδο και να μοιάζει επιφανειακό, αλλά ταυτόχρονα να έχει βαθύ ψυχολογικό και συναισθηματικό αντίκτυπο.
Ακριβώς γι’ αυτό, παρά το γεγονός ότι συχνά περιγράφεται ως «απλώς σεξ», μπορεί να γίνει είτε μία από τις βαθύτερες εκφράσεις της αγάπης είτε μία από τις βαθύτερες προδοσίες της.
