Η κατανάλωση σπόρων τσία θα μπορούσε να είναι το «κλειδί» για την προστασία του εγκεφάλου και του σώματος από τις βλαβερές επιπτώσεις της κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, σύμφωνα με νέα έρευνα.
Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, τα οποία είναι συχνά πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά και ζάχαρη, έχουν συνδεθεί με αρνητικές επιπτώσεις σχεδόν σε κάθε σύστημα οργάνων του ανθρώπινου σώματος.
Μια ιδιαίτερα ανησυχητική έκθεση που δημοσιεύτηκε πέρυσι από το The Lancet διαπίστωσε ότι ο μέσος άνθρωπος στο Ηνωμένο Βασίλειο καταναλώνει πάνω από το μισό των ημερήσιων θερμίδων του μέσω υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.
Και αυτό δεν είναι κακό μόνο για το έντερο, καθώς αυξάνει τα ποσοστά παχυσαρκίας και διαβήτη τύπου 2. Μια διατροφή πλούσια σε λιπαρά και ζάχαρη (HFSS) μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή στον εγκέφαλο, αυξάνοντας τον κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
Έχει, επίσης, αποδειχθεί ότι τα συγκεκριμένα τρόφιμα διαταράσσουν τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου, απορρυθμίζοντας τα σήματα κορεσμού και ενθαρρύνοντας την υπερκατανάλωση τροφής.
Ωστόσο, Βραζιλιάνοι επιστήμονες υποστηρίζουν τώρα ότι οι σπόροι τσία θα μπορούσαν να προσφέρουν μια λύση. Οι μικροί μαύροι και λευκοί σπόροι είναι πλούσιοι σε ωμέγα-3 λιπαρά και αποτελούν πλήρη πηγή πρωτεΐνης, καθώς περιέχουν και τα εννέα απαραίτητα αμινοξέα που χρειάζεται το σώμα για να λειτουργεί σωστά.
Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι το ALA, ένα ωμέγα-3 λιπαρό οξύ στο οποίο είναι πλούσιοι οι σπόροι τσία, μπορεί να συμβάλει στη μείωση της φλεγμονής σε ασθενείς με μεταβολικό σύνδρομο, ένα σύνολο καταστάσεων που περιλαμβάνει την παχυσαρκία και την υψηλή αρτηριακή πίεση και αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, καρδιοπάθειας και εγκεφαλικού επεισοδίου.
Για να εξετάσουν αν οι σπόροι τσία μπορούν να αναστρέψουν τις βλάβες που προκαλεί η δυτικού τύπου διατροφή, ειδικοί από το Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο της Βισόζα μελέτησαν πώς το αλεύρι και το έλαιο που παράγονται από τους σπόρους επηρεάζουν τον εγκέφαλο αρουραίων.
Κατά τις πρώτες οκτώ εβδομάδες της μελέτης, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nutrition, η πλειονότητα των αρουραίων τρεφόταν με δίαιτα σχεδιασμένη να μιμείται τις ανθυγιεινές ανθρώπινες διατροφικές συνήθειες, πλούσια σε λαρδί και φρουκτόζη, ένα είδος ζάχαρης.
Αυτή η αρχική φάση είχε στόχο να προκαλέσει μεταβολικές αλλαγές στα ζώα, ώστε να προσομοιάζουν περισσότερο τον γενικό ανθρώπινο πληθυσμό.
Μια ομάδα ελέγχου ακολούθησε μια τυπική, υγιεινή διατροφή, ώστε οι ερευνητές να μπορέσουν να συγκρίνουν τις επιδράσεις των σπόρων τσία σε διαφορετικά προφίλ υγείας.
Για τις επόμενες 10 εβδομάδες, μία ομάδα συνέχισε τη δίαιτα υψηλή σε λιπαρά και ζάχαρη χωρίς καμία αλλαγή, ενώ μια δεύτερη ομάδα κατανάλωνε την ίδια ανθυγιεινή διατροφή με την προσθήκη ελαίου τσία. Μια τρίτη ομάδα είχε τη δίαιτα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά εμπλουτισμένη με αλεύρι τσία.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα εγκεφαλικού ιστού για ανάλυση. Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν σαφείς διαφορές ανάμεσα στις επιδράσεις του αλευριού τσία και του ελαίου τσία στους δείκτες κορεσμού και φλεγμονής. Οι αρουραίοι που τρέφονταν με έλαιο τσία παρουσίασαν αυξημένη δραστηριότητα σε συγκεκριμένα γονίδια που καταστέλλουν την πείνα, γεγονός που υποδηλώνει ότι το τσία μπορεί να προάγει το αίσθημα πληρότητας ενεργοποιώντας αυτή την οδό στο κεντρικό νευρικό σύστημα.
Τα γονίδια αυτά παράγουν πρωτεΐνες που ονομάζονται POMC και CART, οι οποίες στέλνουν σήμα στο σώμα ότι έχει καταναλωθεί επαρκής ενέργεια, προκαλώντας αίσθημα κορεσμού.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι ερευνητές δεν παρατήρησαν αντίστοιχη ενεργοποίηση στην ομάδα που κατανάλωνε αλεύρι τσία. Ωστόσο, και οι δύο παρεμβάσεις φάνηκε να βελτιώνουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται στη λεπτίνη, μια ορμόνη που παράγεται από τα λιποκύτταρα και σχετίζεται με το αίσθημα της πείνας.
Σε έναν υγιή εγκέφαλο, η λεπτίνη προσδένεται σε συγκεκριμένους υποδοχείς και μπλοκάρει τα σήματα πείνας. Όμως, οι δίαιτες με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά καταστέλλουν αυτά τα σήματα, οδηγώντας σε αντίσταση στη λεπτίνη και υπερφαγία.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η χορήγηση προϊόντων τσία στους αρουραίους αποκατέστησε τη φυσιολογική λειτουργία του εγκεφάλου, μειώνοντας επιτυχώς την τάση για υπερκατανάλωση τροφής.
Ο τρόπος με τον οποίο οι σπόροι τσία αυξάνουν το αίσθημα κορεσμού μπορεί να συγκριθεί με τη δράση φαρμάκων GLP-1, όπως τα Ozempic, Wegovy και Mounjaro, γνωστά και ως «ενέσεις αδυνατίσματος», τα οποία μειώνουν την όρεξη και οδηγούν σε απώλεια βάρους.
Πέρα από τον έλεγχο της όρεξης, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ανθυγιεινές δίαιτες αυξάνουν την έκφραση μιας πρωτεΐνης που ενεργοποιεί τη φλεγμονή στα κύτταρα. Ωστόσο, οι σπόροι τσία φάνηκε να μετριάζουν αυτήν την επίδραση, προστατεύοντας τα εγκεφαλικά κύτταρα από φλεγμονώδη βλάβη.
Το αλεύρι τσία ειδικότερα βρέθηκε να έχει πιο έντονες προστατευτικές ιδιότητες, καθώς οι ενώσεις του φαίνεται να προσδένονται άμεσα σε υποδοχείς της όρεξης στον εγκέφαλο.
Η ερευνητική ομάδα κατέληξε στο συμπέρασμα: «Η κατανάλωση αλευριού και ελαίου τσία σε συνδυασμό με δίαιτα υψηλή σε λιπαρά και φρουκτόζη τροποποίησε την έκφραση γονιδίων που εμπλέκονται στους μηχανισμούς κορεσμού και φλεγμονώδους απόκρισης… καθιστώντας τα μια πιθανή στρατηγική για τον έλεγχο μεταβολικών νοσημάτων που σχετίζονται με μη ισορροπημένες δίαιτες».
Ωστόσο, παρά αυτές τις ενθαρρυντικές αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου, η ομάδα επισήμανε ένα σημαντικό σημείο: Κανένα από τα ζώα που κατανάλωναν τσία δεν έχασε βάρος.
Ένας πιθανός λόγος είναι ότι ακολουθούσαν μια εξαιρετικά υψηλής θερμιδικής αξίας δίαιτα, η οποία ενδέχεται να «κάλυψε» τα πιθανά οφέλη των σπόρων τσία στο βάρος, σύμφωνα με τους ερευνητές.
Πρόσθεσαν, επίσης, ότι οι αλλαγές στη διατροφική συμπεριφορά και η επακόλουθη απώλεια βάρους ίσως χρειάζονται μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για να εκδηλωθούν. Η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε λιπαρά, αλάτι και ζάχαρη και φτωχών σε βιταμίνες και φυτικές ίνες έχει εδώ και καιρό συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο σοβαρών προβλημάτων υγείας, όπως ο καρκίνος, ο διαβήτης τύπου 2 και οι καρδιακές παθήσεις.
