Ο κουρκουμάς αναφέρεται συχνά στην ίδια πρόταση με το σκόρδο ή το τζίντζερ και όχι άδικα. Όπως κι εκείνα, κινείται ανάμεσα στους κόσμους της «τροφής» και του «φαρμάκου» και είναι εξίσου πιθανό να τον βρει κάποιος στο ράφι ευεξίας όσο και στο ντουλάπι της κουζίνας.
Οι πρώτες αναφορές στον κουρκουμά εντοπίζονται πριν από περισσότερα από 4.000 χρόνια σε αρχαία ινδικά κείμενα, τα οποία αποκαλύπτουν ότι η ρίζα του φυτού χρησιμοποιείτο τόσο ως μπαχαρικό στη μαγειρική όσο και ως στοιχείο με θρησκευτική σημασία.
Εξίσου μακρά είναι και η παρουσία του στην αγιουρβεδική ιατρική, η οποία πιστεύει ότι η ευεξία και η μακροζωία επιτυγχάνονται μέσω της ισορροπίας σώματος, νου και πνεύματος με τη βοήθεια βοτάνων και γιόγκας, καθώς και στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική (TCM).
Παραδοσιακά, ο κουρκουμάς χρησιμοποιείτο για την αντιμετώπιση μιας πληθώρας προβλημάτων υγείας που σχετίζονταν με τα οστά και τις αρθρώσεις, το πεπτικό σύστημα και το δέρμα. Προχωρώντας στο 2025, εξακολουθεί να χρησιμοποιείται με τον ίδιο τρόπο.
Το «χρυσό μπαχαρικό» παραμένει ιδιαίτερα σεβαστό τόσο στην ανατολική όσο και στη δυτική ιατρική, με επιστημονικές μελέτες να αποδεικνύουν ότι το δραστικό του συστατικό, η κουρκουμίνη, προσφέρει πράγματι οφέλη στην υγεία μας.
Η συγκεκριμένη ένωση χαρίζει στον κουρκουμά το έντονο πορτοκαλί του χρώμα (όποιος έχει προσπαθήσει να βγάλει λεκέ από κάρι καταλαβαίνει γιατί χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες στη βαφή υφασμάτων) και είναι ο λόγος που τον κάνει τόσο ωφέλιμο.
Η κουρκουμίνη έχει αντιφλεγμονώδη δράση και είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικά, μόρια που δεσμεύουν τα επιβλαβή, «ανεξέλεγκτα» μόρια οξυγόνου στο σώμα μας, γνωστά ως ελεύθερες ρίζες, οι οποίες έχουν συνδεθεί με δεκάδες ασθένειες, από την άνοια έως την πρόωρη γήρανση.
«Γι’ αυτόν τον λόγο, ο φρέσκος ωμός κουρκουμάς μπορεί να υπερέχει των απομονωμένων σκονών κουρκουμίνης ως προς τα οφέλη για την υγεία, όταν προετοιμάζεται και καταναλώνεται σωστά».
Προσθέτει ότι ορισμένα από τα πλεονεκτήματα των συμπληρωμάτων κουρκουμά ή των “juice shots” σε σύγκριση με την αυτοσχέδια χρήση σκόνης στο φαγητό είναι πως η προέλευση της ρίζας μπορεί να ελεγχθεί ποιοτικά, η δόση της κουρκουμίνης να μετρηθεί με ακρίβεια και να προστεθούν άλλα συστατικά που βελτιώνουν τη βιοδιαθεσιμότητα, όπως το μαύρο πιπέρι και το τζίντζερ.
Αν μαγειρεύετε ωμό κουρκουμά στο σπίτι, προσέξτε να μην τον ψήσετε σε πολύ υψηλή θερμοκρασία ή να μην τον βράσετε υπερβολικά. Και οι δύο μέθοδοι μπορούν να μειώσουν την αντιοξειδωτική του ισχύ και να αφαιρέσουν μέρος των αιθέριων ελαίων που συμβάλλουν στα οφέλη του για την υγεία.
Μπορείτε να καταναλώσετε υπερβολική ποσότητα κουρκουμά;
Οι γιατροί έχουν προειδοποιήσει ότι η λήψη πολύ ισχυρών συμπληρωμάτων κουρκουμά μπορεί να προκαλέσει ηπατική βλάβη, καθώς ενδέχεται να πυροδοτήσει ανοσολογική αντίδραση στο ήπαρ. Μελέτη του 2022 διαπίστωσε ότι, μεταξύ 1995 και 2020, ο αριθμός των ατόμων που υπέστησαν ηπατική ανεπάρκεια λόγω συμπληρωμάτων αυξήθηκε οκταπλάσια.
Υπάρχουν όμως και ηπιότερα προειδοποιητικά σημάδια ότι έχετε καταναλώσει υπερβολική ποσότητα κουρκουμά, σύμφωνα με τον Tooley. «Η υπερβολική λήψη κουρκουμά είναι πιο πιθανό να προκαλέσει ναυτία και στομαχικές ενοχλήσεις, λόγω της διέγερσης της παραγωγής γαστρικού οξέος.
Οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες οφείλονται στο ότι οι άνθρωποι λαμβάνουν λανθασμένα τις δόσεις των συμπληρωμάτων. Ωστόσο, ορισμένα άτομα μπορεί να εμφανίσουν αλλεργικές ή ανεπιθύμητες αντιδράσεις, ιδιαίτερα αν λαμβάνουν συγκεκριμένα φάρμακα».
Ποιοι δεν πρέπει να παίρνουν κουρκουμά;
Πριν προσθέσετε οποιοδήποτε συμπλήρωμα στην καθημερινή σας ρουτίνα ή αλλάξετε τη διατροφή σας, συνιστάται ανεπιφύλακτα να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας και αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τον κουρκουμά.
«Ορισμένα φάρμακα αλληλεπιδρούν με τον κουρκουμά, επειδή μπορεί να έχει αντιπηκτική δράση», λέει ο Tooley.
«Τα αντιπηκτικά και τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα έχουν γνωστές αλληλεπιδράσεις και συνιστάται να αποφεύγεται η λήψη συμπληρωμάτων κουρκουμά πριν από χειρουργικές επεμβάσεις».
Ο κουρκουμάς μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας αν λαμβάνεται μαζί με φάρμακα που αραιώνουν το αίμα, όπως η βαρφαρίνη, η ασπιρίνη ή τα νεότερα από του στόματος αντιπηκτικά (DOACs). Επίσης, επειδή μπορεί να μειώσει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, τα άτομα με διαβήτη ή όσοι λαμβάνουν σχετική αγωγή θα πρέπει να παρακολουθούν στενά τις τιμές τους.
Δεν συνιστάται επίσης σε άτομα με χολόλιθους, απόφραξη των χοληφόρων ή ηπατική νόσο. Οι γυναίκες που είναι έγκυες ή θηλάζουν καλό είναι επίσης να αποφεύγουν τη λήψη του.
Υπάρχουν διαφορετικά είδη κουρκουμά;
Το φυτό του κουρκουμά, γνωστό ως Curcuma Longa, ανήκει στην οικογένεια του τζίντζερ, Zingiberaceae, και χρειάζεται θερμοκρασίες μεταξύ 20°C και 30°C, καθώς και υψηλή ετήσια βροχόπτωση για να ευδοκιμήσει. Είναι εγγενές στην ινδική υποήπειρο και τη Νοτιοανατολική Ασία, γι’ αυτό και αποτελεί βασικό συστατικό των κουζινών αυτών των περιοχών.
Υπάρχουν διαφορετικά είδη του φυτού του κουρκουμά σε διάφορες γεωγραφικές περιοχές, με ελαφρώς διαφορετικά σχήματα και χρώματα ρίζας, καθώς και διαφορετικά επίπεδα κουρκουμίνης και αιθέριων ελαίων.
«Οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενες ποικιλίες είναι οι “Alleppey” και “Madras”, που πήραν το όνομά τους από τις περιοχές της Ινδίας απ’ όπου προέρχονται», εξηγεί ο Tooley.
«Η Alleppey χρησιμοποιείται κυρίως για τη γεύση και το χρώμα της. Έχει έντονη πορτοκαλοκίτρινη ρίζα και περιέχει περίπου 4% κουρκουμίνη και 3%–5,5% αιθέρια έλαια. Η Madras έχει πιο ανοιχτό κίτρινο χρώμα και αποδίδει περίπου 2% κουρκουμίνη και αιθέρια έλαια».
Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι ο κουρκουμάς από την Ινδία και τη Σρι Λάνκα τείνει να έχει τα υψηλότερα επίπεδα κουρκουμίνης, γι’ αυτό και ο Tooley συμβουλεύει να αναζητάτε προϊόντα που προέρχονται από αυτές τις περιοχές.
