Ένας εντυπωσιακός νέος χάρτης θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί ο θυμός μοιάζει τόσο με τον φόβο, αλλά και γιατί όταν είμαστε ερωτευμένοι νιώθουμε μια «ζεστασιά» στην καρδιά.
Ερευνητές χρησιμοποίησαν AI για να αναλύσουν δεδομένα απεικόνισης του εγκεφάλου, αποκαλύπτοντας πώς επεξεργαζόμαστε διαφορετικά συναισθήματα.
Δημιούργησαν έναν τεχνητό «νοητικό χάρτη», με την ευχαρίστηση στον έναν άξονα και τις σωματικές αντιδράσεις στον άλλο, καταγράφοντας πώς ανταποκρινόταν ο εγκέφαλος, ενώ οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν αποσπάσματα από ταινίες.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ξεκάθαρες ομαδοποιήσεις στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος αναπαριστά τα συναισθήματα, με την ενοχή, τον θυμό και την αηδία να βρίσκονται σε μια «γωνία» του χάρτη και την ευτυχία, την ικανοποίηση και την υπερηφάνεια σε μια άλλη.
Τα ευρήματα θα μπορούσαν να εξηγήσουν γιατί ο φόβος, το άγχος και ο θυμός προκαλούν παρόμοιες σωματικές αντιδράσεις, όπως γρήγορη αναπνοή και έντονο καρδιακό παλμό, ενώ συνοδεύονται και από παρόμοιο βαθμό δυσάρεστου συναισθήματος.
Παράλληλα, η αγάπη, η υπερηφάνεια και η ζεστασιά εμφανίζονται πολύ κοντά μεταξύ τους στον χάρτη, δείχνοντας ότι αυτά τα συναισθήματα έχουν επίσης παρόμοια χαρακτηριστικά.
«Οι συναισθηματικές εμπειρίες των ανθρώπων είναι υποκειμενικές», δήλωσε η κύρια συγγραφέας της μελέτης, Yumeng Ma, από το Πανεπιστήμιο Emory στις ΗΠΑ.
«Χρησιμοποιούμε την τεχνολογία για να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς πίσω από τα συναισθήματα με έναν αντικειμενικό και επιστημονικό τρόπο».
Για τη μελέτη τους, η ομάδα ζήτησε από 30 συμμετέχοντες να παρακολουθήσουν σύντομα αποσπάσματα ταινιών που προκαλούσαν έντονα συναισθήματα, ενώ ταυτόχρονα αξιολογούσαν τα συναισθήματά τους. Οι αξιολογήσεις αυτές συγκρίθηκαν με σαρώσεις εγκεφάλου μέσω MRI που πραγματοποιήθηκαν την ώρα που παρακολουθούσαν τα βίντεο.
Οι ερευνητές εντόπισαν συνδέσεις ανάμεσα στις συναισθηματικές εμπειρίες που δήλωναν οι συμμετέχοντες και στα μοτίβα που εμφανίζονταν στις εγκεφαλικές απεικονίσεις. Η ανάλυση έδειξε ότι ο εγκέφαλος «ενσωματώνει» τα συναισθήματα με τρόπο που μοιάζει με χάρτη.
«Για παράδειγμα, περιστατικά θυμού και φόβου βρίσκονται συχνά πιο κοντά μεταξύ τους σε σύγκριση με εκείνα της ευτυχίας και του ενθουσιασμού», εξήγησε η Yumeng Ma.
Οι ερευνητές ελπίζουν να επεκτείνουν τα ευρήματα, μελετώντας πώς αυτός ο «νοητικός χάρτης» μπορεί να διαφέρει σε άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας.
«Έρευνες έχουν δείξει ότι άτομα με κατάθλιψη και άγχος αναπαριστούν τα συναισθήματα με πιο συμπιεσμένο και λιγότερο διαφοροποιημένο τρόπο», δήλωσε ο βασικός συγγραφέας της μελέτης Philip Kragel. «Και ότι όσοι μπορούν να διακρίνουν τα συναισθήματα με μεγαλύτερη λεπτομέρεια και διαφοροποίηση τείνουν να έχουν καλύτερα αποτελέσματα υγείας».
Η ομάδα θέλει, επίσης, να διερευνήσει πώς εξελίσσεται αυτός ο νοητικός χάρτης των συναισθημάτων με την πάροδο του χρόνου. «Τα συναισθήματα βρίσκονται στο κέντρο της ανθρώπινης εμπειρίας. Δεν είναι απλώς αντιδράσεις σε γεγονότα», είπε ο Kragel. «Είναι σημαντικά για την επιτυχία και την ευημερία μας. Μας βοηθούν να επικοινωνούμε καλύτερα, να μαθαίνουμε από τις εμπειρίες μας και να δείχνουμε ενσυναίσθηση στους άλλους».
Ο ίδιος θέτει επίσης ένα ερώτημα: «Γεννιόμαστε με την ικανότητα να σχηματίζουμε βασικές κατηγορίες συναισθημάτων, όπως καλό ή κακό, και στη συνέχεια μαθαίνουμε σταδιακά να προσθέτουμε πιο λεπτές αποχρώσεις; Ή μήπως γεννιόμαστε με την ικανότητα να μαθαίνουμε γενικές σχέσεις; Έρχονται πρώτα τα συναισθήματα ή το αντίστροφο;»
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications, αναφέρει ότι τα ευρήματα «ρίχνουν φως στη μακροχρόνια παρατήρηση ότι οι άνθρωποι περιγράφουν τα συναισθήματά τους χρησιμοποιώντας έναν νοητικό χάρτη».
Παράλληλα, σημειώνεται ότι αυτή η δομή τύπου «χάρτη» μπορεί να είναι αποτέλεσμα υπολογιστικών διεργασιών που πραγματοποιούνται σε περιοχές του εγκεφάλου και όχι απαραίτητα μια πραγματική χωρική αναπαράσταση.
Πώς αντιδρά το ανθρώπινο σώμα σε 14 συνηθισμένα συναισθήματα
Πέρυσι, μια διαφορετική μελέτη παρουσίασε έναν άλλο χάρτη που δείχνει πώς αντιδρά το ανθρώπινο σώμα σε 14 συνηθισμένα συναισθήματα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο φόβος γίνεται πιο έντονα αισθητός στο στήθος, ενώ η κατάθλιψη προκαλεί μούδιασμα ή έλλειψη αίσθησης στα άκρα και στο κεφάλι.
Η ευτυχία απεικονίστηκε ως ένα «κύμα» αισθήσεων που επηρεάζει ολόκληρο το σώμα, ενώ ο θυμός φαίνεται να εκδηλώνεται κυρίως στα χέρια και στα μπράτσα.
Οι χάρτες αυτοί δημιουργήθηκαν ζητώντας από τους συμμετέχοντες να σκεφτούν ένα συγκεκριμένο συναίσθημα και να ζωγραφίσουν σε ένα περίγραμμα ανθρώπινου σώματος τα σημεία όπου ένιωθαν διέγερση.
Σε ένα δεύτερο περίγραμμα, τους ζητήθηκε να σημειώσουν τα σημεία του σώματος που ένιωθαν να «αδρανοποιούνται» από το συναίσθημα. Παρότι τα σχέδια κάθε συμμετέχοντα διέφεραν ελαφρώς, ο συνδυασμός όλων των χαρτών αποκάλυψε χαρακτηριστικά μοτίβα για καθένα από τα 14 συναισθήματα.
