Οι αναμνήσεις παλαιότερων τραυμάτων θα μπορούσαν σύντομα να «χαμηλώσουν ένταση» στον εγκέφαλο, ώστε να μην μας στοιχειώνουν πλέον, σύμφωνα με έναν κορυφαίο νευροεπιστήμονα.
Οι ίδιες τεχνικές θα μπορούσαν να προσφέρουν εργαλεία ώστε οι εξαρτημένοι να μην νιώθουν έντονη επιθυμία για τις ουσίες που τους καταστρέφουν και ακόμη να βοηθήσουν στην ανάκτηση αναμνήσεων που έχουν χαθεί λόγω Αλτσχάιμερ ή αμνησίας.
Στο νέο του βιβλίο, How to Change a Memory, ο καθηγητής Steve Ramirez εξερευνά έναν επιστημονικό τομέα τόσο προχωρημένο που μέχρι σήμερα υπήρχε μόνο στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας, σε ταινίες όπως Η Αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού και ολική επαναφορά.
Καθώς καταγράφει τόσο τις επιστημονικές του ανακαλύψεις μέσα από πειράματα σε εγκεφάλους τρωκτικών στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης, όσο και τη βαθιά του θλίψη για τον θάνατο του συνεργάτη του στο εργαστήριο, Xu Liu, αποκαλύπτει ότι η επανεγγραφή ανθρώπινων αναμνήσεων θα μπορούσε κάποτε να αποτελέσει συνηθισμένο μέρος της σύγχρονης ιατρικής.
Ο Ramirez δήλωσε στην Daily Mail ότι έχει καταφέρει να εντοπίσει αναμνήσεις σε ποντίκια, χρησιμοποιώντας εγκεφαλικά κύτταρα που ενεργοποιούνται με φως. Στη συνέχεια, η ομάδα του τις χειραγώγησε εμφυτεύοντας ψευδείς αναμνήσεις και ανακτώντας «χαμένες».
Τα αποτελέσματα, όπως είπε, ήταν «πραγματικά εντυπωσιακά», γεγονός που υποδηλώνει ότι κάτι αντίστοιχο ίσως να είναι εφικτό και στον άνθρωπο.
Όπως εξήγησε: «Οι ερευνητές έχουν καταφέρει να αποκαταστήσουν επιτυχώς μια ανάμνηση που θεωρείτο οριστικά χαμένη, και αυτό αρχίζει πραγματικά να κλονίζει τα θεμέλια του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη μνήμη».
Κλειδί για την κατανόηση της επιστήμης πίσω από τη μνήμη είναι το γεγονός ότι η ανάμνηση ενός γεγονότος «δεν μοιάζει με το να πατάς “Αποθήκευση” στο Microsoft Word», όπως επεσήμανε. Αντίθετα, κάθε φορά που θυμόμαστε κάτι, η συγκεκριμένη ανάμνηση αλλάζει ελαφρώς.
«Ξέρουμε ότι όταν ανακαλούμε μια ανάμνηση, δεν πρόκειται για ένα βίντεο του παρελθόντος, αλλά για μια αναδομητική διαδικασία, όπου “βγάζουμε” το βιβλίο της μνήμης από τη βιβλιοθήκη και, όσο βρίσκεται στο προσκήνιο του μυαλού μας, άθελά μας αρχίζουμε να προσθέτουμε λεπτομέρειες σε αυτήν», εξήγησε. Το επόμενο βήμα για τη χειραγώγηση αυτών των αναμνήσεων μέσω της επιστήμης, υποστήριξε, είναι «αρκετά απλό».
Όπως είπε, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν φάρμακα που στοχεύουν τα κύτταρα τα οποία “κρατούν” συγκεκριμένες αναμνήσεις. Παράλληλα, η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία ή θετικά ερεθίσματα θα μπορούσαν επίσης να βοηθήσουν στην επίτευξη των επιθυμητών αλλαγών. «Τίποτα από αυτά δεν παραβιάζει τους νόμους της φυσικής. Απλώς χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να φτάσουμε σε αυτό το σημείο», σημείωσε.
Τόνισε, ωστόσο, ότι η επιστήμη δεν θα “σβήνει” τις αναμνήσεις. «Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να μειώσουμε την ένταση των συναισθηματικών τους στοιχείων, τα οποία συχνά είναι και τα πιο εξουθενωτικά. Ή ακόμη να ενισχύσουμε κάποια από αυτά τα στοιχεία, αν θέλουμε να αυξήσουμε τη θετικότητα που συνδέεται με μια ανάμνηση».
Παραδέχθηκε, πάντως, ότι η επιστήμη αυτή ενέχει και τον κίνδυνο κατάχρησης από κακόβουλους παράγοντες. «Ένα πιθανό πρόβλημα είναι ότι κάποιοι θα μπορούσαν να χειραγωγήσουν τις αναμνήσεις για να πουλήσουν προϊόντα, όπως ακριβώς σήμερα μια διαφήμιση πέντε δευτερολέπτων που βλέπεις στα social media “φυτεύεται” στο μυαλό σου σαν σπόρος μέχρι να γίνει απόφαση», ανέφερε.
«Αν γνωρίζουμε ότι όλη αυτή η πληροφορία είναι κωδικοποιημένη στον εγκέφαλο», πρόσθεσε, «ακόμη και σε σημείο να καθοδηγεί τη συμπεριφορά μας, τότε θα πρέπει να ελπίζουμε ότι αυτή η γνώση θα χρησιμοποιηθεί για το κοινό καλό, και όχι για πωλήσεις ή marketing».
Τα πειράματα του ίδιου και άλλων εργαστηρίων απέχουν ακόμη από το να κατανοήσουν πλήρως ποια ακριβώς μοτίβα εγκεφαλικών κυττάρων εμπλέκονται. Ωστόσο, όπως είπε: «Αν μπορούμε να μελετήσουμε πώς ανακαλείται μια τραυματική ανάμνηση και γνωρίζουμε τα βασικά “γρανάζια” του τρόπου λειτουργίας της, τότε θα πρέπει να μπορούμε να παρέμβουμε με πιο στοχευμένο τρόπο και στον άνθρωπο».
Επιστήμονες στη Γενεύη έχουν ήδη δείξει ότι είναι δυνατό να αντιμετωπιστεί ο εθισμός με αυτόν τον τρόπο, και ο Ramirez πιστεύει ότι παρόμοιες μέθοδοι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να «επαναφέρουν» τον εγκέφαλο σε μια υγιή βασική κατάσταση. Ωστόσο, το πιο ισχυρό όφελος, όπως είπε, θα είναι η δυνατότητα ανάκτησης «χαμένων» αναμνήσεων σε ασθένειες όπως το Αλτσχάιμερ και άλλες νευρολογικές καταστάσεις.
«Νομίζω ότι αυτό είναι ένα είδος μικρού Αγίου Δισκοπότηρου όλης αυτής της έρευνας: Να μπορέσουμε πραγματικά να αποκαταστήσουμε κάτι που πιστεύαμε ότι είχε χαθεί για πάντα, ειδικά κάτι τόσο κοντινό και πολύτιμο όσο η μνήμη», δήλωσε. «Χρειάζεται τεράστιος όγκος επιπλέον έρευνας για να φτάσουμε εκεί, αλλά αυτό πιστεύω ότι είναι το μονοπάτι προς τα εμπρός».
Η προσωπική κατανόηση του Ramirez για τη ρευστότητα της μνήμης τον βοήθησε να διαχειριστεί και τον πρόωρο θάνατο του συνεργάτη του στο εργαστήριο, Xu Liu.
Όπως είπε: «Για μένα, έχω συμφιλιωθεί με το γεγονός ότι η μνήμη είναι αυτό που διαμόρφωσε το ποιος είμαι σήμερα, για καλό και για κακό. Υπάρχουν σίγουρα δύσκολες πτυχές στο παρελθόν μου, είτε πρόκειται για απώλεια και πένθος είτε για εθισμό, αλλά δεν θα τις άλλαζα, γιατί έμαθα να χτίζω τη ζωή μου γύρω από αυτές».
Μετά τον θάνατο του Xu Liu, ο Ramirez άρχισε να βλέπει επαναλαμβανόμενα διαυγή όνειρα (lucid dreams) με εκείνον, όνειρα στα οποία ο ονειρευόμενος μπορεί να ελέγχει τα γεγονότα, και πλέον πιστεύει ότι αυτά τα όνειρα ήταν η προσπάθεια του εγκεφάλου του να του προσφέρει ελπίδα.
«Στόχος μου είναι ταυτόχρονα να τιμήσω τον φίλο μου, που αποτελεί την καρδιά του βιβλίου, και να αποδώσω δικαιοσύνη στις αναμνήσεις που μοιραστήκαμε μαζί», κατέληξε.
