Η εμμηνόπαυση είναι γνωστό ότι σηματοδοτεί μια σημαντική μετάβαση στο σώμα των γυναικών, αλλά οι επιδράσεις της στο αναπαραγωγικό σύστημα συνολικά είναι λιγότερο κατανοητές. Χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη, επιστήμονες ανέπτυξαν τώρα έναν άτλαντα που χαρτογραφεί το πώς αλλάζουν τα επιμέρους όργανα, αποκαλύπτοντας ορισμένα απρόσμενα μοτίβα.
Η αύξηση βάρους, οι εξάψεις οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας, το ξύπνημα με νυχτερινές εφιδρώσεις ή η εμπειρία έντονων συναισθηματικών διακυμάνσεων είναι οι πιο εμφανείς και γνωστές αλλαγές στο γυναικείο σώμα κατά την εμμηνόπαυση.
Οι γυναίκες που βρίσκονται στην εμμηνόπαυση και στη μετεμμηνοπαυσιακή φάση της ζωής τους έχουν αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακές, μεταβολικές, νευροεκφυλιστικές και οστικές παθήσεις.
Ένας ολοένα αυξανόμενος όγκος ερευνών έχει μελετήσει τι ακριβώς συμβαίνει στη φάση που ακολουθεί τη γονιμότητα. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν είχε αποσαφηνιστεί τι προκαλεί αυτή η ορμονικά καθοδηγούμενη αλλαγή στο αναπαραγωγικό σύστημα ως σύνολο.
Για να κατανοήσουν καλύτερα πώς αυτή η διαδικασία επηρεάζει την υγεία, ερευνητές από το Barcelona Supercomputing Center (Centro Nacional de Supercomputación, BSC-CNS) ανέπτυξαν τον πρώτο μεγάλης κλίμακας άτλαντα γήρανσης του γυναικείου αναπαραγωγικού συστήματος, χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη.
Η γήρανση δεν είναι ίδια σε όλα τα όργανα
Οι ερευνητές συνδύασαν 1.112 εικόνες ιστών από 659 δείγματα, που αφορούσαν 304 γυναίκες ηλικίας 20 έως 70 χρόνων, με δεδομένα γονιδιακής έκφρασης από χιλιάδες γονίδια. Αυτό τους επέτρεψε να ανακατασκευάσουν πώς επτά βασικά αναπαραγωγικά όργανα, μήτρα, ωοθήκες, κόλπος, τράχηλος, μαστός και σάλπιγγες, γερνούν με την πάροδο του χρόνου.
Η μελέτη βασίστηκε στην υπολογιστική ισχύ του υπερυπολογιστή MareNostrum 5 και σε προηγμένες μεθόδους αναγνώρισης εικόνας για την επεξεργασία των δεδομένων. Χρησιμοποιώντας τεχνικές βαθιάς μάθησης (deep learning), οι επιστήμονες μπόρεσαν να εντοπίσουν τόσο ορατές αλλαγές στους ιστούς όσο και τις υποκείμενες μοριακές διεργασίες που συνδέονται με τη γήρανση σε κάθε όργανο.
Το αποτέλεσμα είναι ένας λεπτομερής «χάρτης», όργανο προς όργανο, της διαδικασίας γήρανσης του αναπαραγωγικού συστήματος.
Τα ευρήματα ήταν εντυπωσιακά: Δεν γερνούν όλα τα όργανα με τον ίδιο τρόπο ή με τον ίδιο ρυθμό. Οι ωοθήκες και ο κόλπος παρουσιάζουν μια πιο σταδιακή διαδικασία γήρανσης που ξεκινά ακόμη και πριν από την επίσημη έναρξη της εμμηνόπαυσης.
Ένα όργανο φαίνεται να γερνά «απότομα»
Αντίθετα, η μήτρα φαίνεται να υφίσταται πιο απότομες αλλαγές γύρω από την περίοδο της εμμηνόπαυσης. Aκόμη μια έκπληξη ήταν ότι ακόμη και μέσα στο ίδιο όργανο, διαφορετικοί ιστοί μπορεί να γερνούν με διαφορετικούς ρυθμούς. Στη μήτρα, για παράδειγμα, ο βλεννογόνος και το μυϊκό στρώμα δεν μεταβάλλονται συγχρονισμένα. Αυτοί οι ιστοί φαίνεται επίσης να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στις ορμονικές και βιολογικές αλλαγές που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η εμμηνόπαυση δεν είναι απλώς το τέλος της αναπαραγωγικής λειτουργίας των ωοθηκών, δήλωσε η Marta Melé, επικεφαλής της ομάδας transcriptomics και λειτουργικής γονιδιωματικής στο BSC και διευθύντρια της μελέτης. «Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι λειτουργεί ως σημείο καμπής που αναδιοργανώνει βαθιά άλλα όργανα και ιστούς του αναπαραγωγικού συστήματος και μας επιτρέπει να εντοπίσουμε τα γονίδια και τις μοριακές διεργασίες που μπορεί να βρίσκονται πίσω από αυτές τις αλλαγές».
Βασιζόμενη στο γεγονός ότι τα όργανα γερνούν με διαφορετική δυναμική, η Laura Ventura πρόσθεσε ότι η έρευνα «ανοίγει τον δρόμο για την εξατομικευμένη ιατρική, όπου οι θεραπείες προσαρμόζονται στο συγκεκριμένο μοριακό προφίλ κάθε γυναίκας και στους ιστούς που εμφανίζουν τη μεγαλύτερη επιβάρυνση λόγω γήρανσης», όπως δήλωσε στο Euronews Health.
Ένας απλός, μη επεμβατικός τρόπος παρακολούθησης της υγείας
Η μελέτη εντόπισε, επίσης, μοριακά σήματα που σχετίζονται με τη γήρανση του αναπαραγωγικού συστήματος και μπορούν να ανιχνευθούν σε δείγματα αίματος από περισσότερες από 21.441 γυναίκες. Αυτοί οι βιοδείκτες θα μπορούσαν να επιτρέψουν στους γιατρούς να παρακολουθούν την κατάσταση των αναπαραγωγικών οργάνων με μη επεμβατικό τρόπο. Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στην πρόβλεψη κινδύνων που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση, όπως προβλήματα του πυελικού εδάφους, χωρίς την ανάγκη βιοψιών.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό ανοίγει τον δρόμο για πιο απλά και προσβάσιμα κλινικά εργαλεία για την παρακολούθηση της υγείας των γυναικών με την πάροδο του χρόνου.
