Ομάδα αρχαιολόγων του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης εντόπισε τις τελευταίες ημέρες έναν πάπυρο με ομηρικούς στίχους που είχαν τοποθετηθεί μέσα σε μούμια. Πρόκειται για την πρώτη γνωστή μαρτυρία ελληνικού λογοτεχνικού κειμένου που χρησιμοποιήθηκε σε ταφικό πλαίσιο αυτού του είδους.
Μια ισπανο-αιγυπτιακή ομάδα ανασκαφών κατάφερε να αποκαλύψει έναν τάφο της ρωμαϊκής περιόδου στην Οξύρρυγχο, σημερινή ελ-Μπαχνάσα στη διοικητική περιφέρεια Μίνια. Ο τύμβος συνδυάζει σπάνια ταφικά αντικείμενα, καθώς και μούμιες με χρυσά φυλαχτά γλώσσας, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα ανεκτίμητο λογοτεχνικό εύρημα, ένα θραύσμα παπύρου από την «Ιλιάδα» του Ομήρου, που βρέθηκε μέσα σε μια μούμια.
Το θραύσμα πάπυρου περιέχει το απόσπασμα που είναι γνωστό ως Νεών κατάλογος, δηλαδή ο κατάλογος των πλοίων των Αχαιών που εκστράτευσαν κατά της Τροίας, όπως διασώζεται στη β’ ραψωδία της Ιλιάδας του Ομήρου.
Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε από ειδικούς του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης και του Ινστιτούτου της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής, υπό τη διεύθυνση της δρ. Maite Mascort και της δρ. Esther Pons Mellado. Τα ευρήματα εντοπίστηκαν ανατολικά ενός πτολεμαϊκού τάφου που είχε ήδη αναγνωριστεί, γνωστού ως Τάφος 67. Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο, είναι η πρώτη φορά που υπάρχει τεκμηριωμένη ένδειξη της σκόπιμης ένταξης ενός ελληνικού λογοτεχνικού κειμένου στη διαδικασία της ταρίχευσης.
Το Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου κάνει λόγο για μία από τις σημαντικότερες πρόσφατες ανακαλύψεις στην Κεντρική Αίγυπτο.
Κατά την ανασκαφική περίοδο Νοεμβρίου–Δεκεμβρίου 2025, η ομάδα υπό τη διεύθυνση της Núria Castellano εντόπισε στον τάφο 65 του τομέα 22 μία μούμια, ηλικίας περίπου 1.600 ετών. Το απρόσμενο στοιχείο ήταν η παρουσία παπύρων τοποθετημένων πάνω στην κοιλιακή χώρα του νεκρού, ως μέρος της διαδικασίας ταρίχευσης.
Σε προηγούμενες ανασκαφικές περιόδους στο ίδιο σημείο είχαν ήδη καταγραφεί ελληνικοί πάπυροι συνδεδεμένοι με μούμιες και τοποθετημένοι σε παρόμοιες θέσεις. Η ταυτοποίηση αυτού του κειμένου σε μια αιγυπτιακή ταφή καταδεικνύει ότι η ελληνική λογοτεχνία συνέχισε να αποτελεί μέρος της πολιτιστικής ζωής της περιοχής κατά τη ρωμαϊκή περίοδο.
Η ανάλυση του ευρήματος πραγματοποιήθηκε στην επόμενη αποστολή, μεταξύ Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου 2026, από τη συντηρήτρια Margalida Munar, την ερευνήτρια Leah Mascia και τον κλασικό φιλόλογο Ignasi-Xavier Adiego, καθηγητή του Τμήματος Κλασικής, Ρομανικής και Σημιτικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου και διευθυντή του έργου. Χάρη στην ανάγνωση της Mascia, ο Adiego μπόρεσε να αναγνωρίσει το κείμενο ως μέρος του λεγόμενου «Καταλόγου Νεών».
«Δεν είναι η πρώτη φορά που βρίσκονται ελληνικοί πάπυροι τοποθετημένοι και σφραγισμένοι μέσα στη διαδικασία ταρίχευσης μούμιας, αλλά μέχρι τώρα επρόκειτο κυρίως για μαγικά κείμενα», αναφέρει ο φιλόλογος Ignasi-Xavier Adiego. «Από την άλλη, από το τέλος του 19ου αιώνα έχουν βρεθεί στην Οξυρρύγχο πάρα πολλοί πάπυροι, ανάμεσά τους σημαντικά λογοτεχνικά ελληνικά κείμενα, αλλά η πραγματική καινοτομία εδώ είναι η εύρεση ενός λογοτεχνικού παπύρου σε ταφικό πλαίσιο».
Το πλαίσιο της ανακάλυψης είναι η νεκρόπολη της ελ Μπαχνάσα, που βρίσκεται περίπου 190 χιλιόμετρα νότια του Καΐρου, δίπλα στον Μπαχρ Γιουσέφ, έναν παραπόταμο του Νείλου. Η περιοχή αντιστοιχεί σε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου.
Οι ανασκαφές έφεραν, επίσης, στο φως μια ταφική κατασκευή που αποτελείται από τρεις θαλάμους από ασβεστόλιθο, μέσα στους οποίους βρέθηκαν μούμιες της ρωμαϊκής εποχής και διακοσμημένοι ξύλινοι σαρκοφάγοι. Πολλά από αυτά τα αντικείμενα είχαν υποστεί φθορές λόγω αρχαίων λεηλασιών.
Σε έναν από τους χώρους, ένα μεγάλο αγγείο περιείχε τα αποτεφρωμένα λείψανα ενός ενήλικα, μαζί με οστά βρέφους και το κεφάλι ενός ζώου, όλα τυλιγμένα σε ύφασμα. Ένας άλλος θάλαμος περιείχε αποτεφρωμένα λείψανα δύο ατόμων αναμεμειγμένα με οστά ζώων παρόμοιου τύπου. Νότια του χώρου, αποκαλύφθηκαν πήλινα και χάλκινα ειδώλια, μεταξύ των οποίων παραστάσεις του Αρποκράτη, θεού του αιγυπτιακού πανθέου, γνωστου ως Ώρος, γιός της Ίσιδας και του Όσιρι, ως ιππέα και ένα μικρό άγαλμα του Έρωτα.
Τα ευρήματα αυτά υποδεικνύουν ποικιλία ταφικών πρακτικών στον χώρο, συμπεριλαμβανομένων τόσο της μουμιοποίησης όσο και της καύσης των νεκρών, σε μια περίοδο μετάβασης από τις πτολεμαϊκές στις ρωμαϊκές νεκρικές συνήθειες.
Οι δραστηριότητες της αποστολής πραγματοποιούνται με την υποστήριξη του ισπανικού υπουργείου Πολιτισμού, του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, του Ιδρύματος Palarq, της Καταλανικής Αιγυπτιολογικής Εταιρείας και της AIXA Serveis Arqueològics, καθώς και με τη συνεργασία του Ανωτάτου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου και του Πανεπιστημίου του Καΐρου.
