Έχετε αναρωτηθεί ποτέ πώς θα έμοιαζε ο κόσμος αν η οικονομική αφετηρία ήταν κοινή για όλους; Αν, αντί για το χάσμα των τεράστιων ανισοτήτων, υπήρχε μια δίκαιη μοιρασιά; Ένα «πείραμα σκέψης» που κυκλοφόρησε πρόσφατα στο διαδίκτυο ανοίγει ξανά τη συζήτηση για τον πλούτο και την κοινωνική δικαιοσύνη στις ΗΠΑ, και οι αριθμοί είναι πραγματικά αποκαλυπτικοί.
Η αριθμητική της «μοιρασιάς»
Το ερώτημα είναι απλό: Αν πατούσαμε ένα κουμπί «reset» και μοιράζαμε όλο τον πλούτο των Ηνωμένων Πολιτειών σε κάθε πολίτη, τι ποσό θα αναλογούσε στον καθένα;
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Federal Reserve, η συνολική καθαρή περιουσία στις ΗΠΑ (ρευστό, ακίνητα, επενδύσεις, μείον τα χρέη) ξεπερνά τα 160 τρισεκατομμύρια δολάρια. Αν αυτό το αστρονομικό ποσό μοιραζόταν εξίσου στον πληθυσμό των περίπου 340 εκατομμυρίων ανθρώπων, τότε:
- Κάθε άτομο (συμπεριλαμβανομένων των παιδιών) θα κατείχε περίπου 470.000 δολάρια.
- Κάθε ζευγάρι θα ξεκινούσε τη ζωή του με 940.000 δολάρια.
- Μια τετραμελής οικογένεια θα είχε περιουσία που αγγίζει τα 1,9 εκατομμύρια δολάρια.
Η παγίδα των «μέσων όρων»
Γιατί όμως αυτοί οι αριθμοί μάς ξενίζουν; Η απάντηση κρύβεται στην ακραία συγκέντρωση του πλούτου. Στην πραγματικότητα, ο «μέσος όρος» των 470.000 δολαρίων είναι πλασματικός για τη συντριπτική πλειονότητα των πολιτών.
Σήμερα, το πλουσιότερο 1% των Αμερικανών κατέχει περίπου το 30% του συνολικού πλούτου της χώρας. Αντίθετα, το φτωχότερο 50% του πληθυσμού μοιράζεται μόλις το 2,5%. Αυτό σημαίνει ότι οι δισεκατομμυριούχοι «τραβάνε» τον μέσο όρο σε ύψη που ο μέσος εργαζόμενος δεν θα δει ποτέ στον τραπεζικό του λογαριασμό.
Το όνειρο και η σκληρή πραγματικότητα
Για τους περισσότερους, το σενάριο της ισόποσης κατανομής ακούγεται σαν το απόλυτο σενάριο ελευθερίας. Ωστόσο, οι οικονομολόγοι επισημαίνουν τρία βασικά εμπόδια:
- Πλούτος δεν σημαίνει μετρητά: Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των 160 τρισεκατομμυρίων είναι «κλειδωμένο» σε ακίνητα, μετοχές και εργοστάσια. Δεν μπορείς να «ρευστοποιήσεις» μια χώρα χωρίς να εκμηδενίσεις την αξία της.
- Το φάντασμα του πληθωρισμού: Αν όλοι είχαν ξαφνικά μισό εκατομμύριο δολάρια διαθέσιμο, η ζήτηση για αγαθά θα εκτοξευόταν. Οι τιμές θα ακολουθούσαν αμέσως, ο πληθωρισμός θα κάλυπτε τα κέρδη και η αγοραστική δύναμη θα επέστρεφε γρήγορα σε χαμηλά επίπεδα.
- Η ανάγκη για παραγωγή: Το χρήμα από μόνο του δεν δημιουργεί ευημερία. Η ισορροπία, η κυκλοφορία των αγαθών και η παραγωγική διαδικασία είναι αυτά που κρατούν μια οικονομία ζωντανή.
Τι μας διδάσκει τελικά αυτό το πείραμα;
Αυτό το υποθετικό σενάριο δεν αποτελεί μια ρεαλιστική πολιτική πρόταση, αλλά έναν καθρέφτη της εποχής μας. Φωτίζει το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στις δυνατότητες που έχει η ανθρωπότητα και στην καθημερινή εμπειρία του πολίτη.
Το γεγονός ότι παράγεται τόσο πολύς πλούτος, ώστε θεωρητικά να είναι όλοι ευκατάστατοι, την ώρα που εκατομμύρια άνθρωποι βιώνουν οικονομική ανασφάλεια, αναδεικνύει το κεντρικό πρόβλημα του αιώνα μας που δεν είναι άλλο από την ανάγκη για μια πιο δίκαιη διανομή των καρπών της ανάπτυξης.
Ίσως η ουσία δεν βρίσκεται στο να γίνουν όλοι εκατομμυριούχοι μέσα σε μια νύχτα. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς μπορεί να υπάρξει περισσότερη ισορροπία και δικαιοσύνη. Η ποιότητα ζωής δεν μετριέται μόνο με τους αριθμούς, αλλά με την ηρεμία κάθε ανθρώπου να μπορεί να σχεδιάζει το αύριο με αξιοπρέπεια, χωρίς το άγχος της επιβίωσης να σκιάζει κάθε του βήμα.
