Αν επιλέγετε τις ελληνικές και κυπριακές ακτές για τις καλοκαιρινές σας εξορμήσεις, σίγουρα θα έχετε ακούσει για τον μεγαλύτερο «πονοκέφαλο» των θαλασσών μας: τον λαγοκέφαλο (Lagocephalus sceleratus). Αυτός ο ξενικός εισβολέας, που έφτασε στη Μεσόγειο από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ έχει εξελιχθεί σε έναν αληθινό περιβαλλοντικό και οικονομικό εφιάλτη.
Δεν πρόκειται απλώς για ένα ακόμη ψάρι. Ο λαγοκέφαλος είναι άκρως τοξικός αν καταναλωθεί από τον άνθρωπο, καθώς περιέχει τη θανατηφόρα νευροτοξίνη τετροδοτοξίνη (TTX), για την οποία δεν υπάρχει αντίδοτο. Επιπλέον, διαθέτει πανίσχυρα δόντια σαν ράμφος, είναι εξαιρετικά επιθετικός και δεν έχει φυσικούς θηρευτές στα νερά μας, με αποτέλεσμα να πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα.
Η καταστροφή στην αλιεία και το οικοσύστημα
Αν μιλήσετε με επαγγελματίες ή ερασιτέχνες ψαράδες, θα σας περιγράψουν μια κατάσταση απόγνωσης. Οι λαγοκέφαλοι σκίζουν τα δίχτυα, σπάνε τα αγκίστρια και καταβροχθίζουν τα αλιεύματα πριν προλάβουν οι ψαράδες να ανασύρουν τα εργαλεία τους.
Η παρουσία τους είναι πλέον καταιγιστική:
Στην Ελλάδα, το πρόβλημα ξεκίνησε έντονα από την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, όμως πλέον έχει επεκταθεί στο Κεντρικό Αιγαίο, τις Κυκλάδες, τον Σαρωνικό, ακόμα και στο Ιόνιο Πέλαγος.
Στην Κύπρο, λόγω της γεωγραφικής της θέσης πιο κοντά στη Διώρυγα του Σουέζ, οι πληθυσμοί του ψαριού έχουν αγγίξει αδιανόητα επίπεδα, απειλώντας με πλήρη αφανισμό εγχώρια εμπορικά είδη, όπως το μπαρμπούνι και τη μαρίδα.
Πώς αντιμετωπίζει το πρόβλημα η Κύπρος: Το μοντέλο της επικήρυξης
Η Κύπρος έχει επιδείξει τα πιο άμεσα και δραστικά ανακλαστικά στην αντιμετώπιση του φαινομένου, εφαρμόζοντας εδώ και χρόνια στοχευμένα προγράμματα μέσω του Τμήματος Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών.
Αν αναρωτιέστε πώς λειτουργεί αυτό το πλάνο, η κυπριακή κυβέρνηση έχει ουσιαστικά «επικηρύξει» τον λαγοκέφαλο. Παρέχεται οικονομική επιδότηση στους επαγγελματίες αλιείς, η οποία φτάνει μέχρι και τα 3 ευρώ ανά κιλό για τους λαγοκέφαλους που ψαρεύουν και παραδίδουν προς καταστροφή.
Το μέτρο αυτό, το οποίο χρηματοδοτείται εν μέρει από ευρωπαϊκά κονδύλια, έχει οδηγήσει στην εξόντωση εκατοντάδων τόνων του τοξικού ψαριού κάθε χρόνο. Παράλληλα, οι κυπριακές αρχές επιδοτούν την αγορά ειδικών, πιο ανθεκτικών αλιευτικών εργαλείων, ώστε να στηρίξουν τον κλάδο που πλήττεται.
Η κατάσταση στην Ελλάδα: Ερευνητικά προγράμματα και αναμονή για λύσεις
Στην Ελλάδα, η αντιμετώπιση κινείται με ελαφρώς πιο αργούς ρυθμούς, επικεντρωμένη κυρίως στην επιστημονική καταγραφή. Το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) παρακολουθεί στενά την εξάπλωση του είδους και ενημερώνει συνεχώς το κοινό.
Οι προσπάθειες στη χώρα μας εστιάζουν στους εξής άξονες:
- Εκστρατείες ενημέρωσης: Οι λιμενικές αρχές και οι υγειονομικές υπηρεσίες εκδίδουν συνεχώς οδηγίες προς τους λουόμενους και τους ερασιτέχνες αλιείς, τονίζοντας ότι η κατανάλωση του ψαριού απαγορεύεται αυστηρά, καθώς και ότι δεν πρέπει να το αγγίζετε με γυμνά χέρια αν έχει αγκίστρι.
- Πιλοτικά προγράμματα: Κατά καιρούς έχουν εφαρμοστεί τοπικά προγράμματα επιδότησης της αλιείας του λαγοκέφαλου (όπως στην Κρήτη), ωστόσο οι αλιευτικοί σύλλογοι ζητούν επίμονα από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων μια μόνιμη, οριζόντια και γενναία χρηματοδότηση στα πρότυπα της Κύπρου.
- Η λύση της εμπορικής αξιοποίησης: Επιστήμονες εξετάζουν το ενδεχόμενο να επιτραπεί η αλιεία του για εξαγωγή σε χώρες της Ασίας (όπως η Ιαπωνία, όπου το αντίστοιχο ψάρι fugu θεωρείται γκουρμέ έδεσμα και το καθαρίζουν ειδικά εκπαιδευμένοι σεφ), ή για τη χρήση της τοξίνης του στη φαρμακοβιομηχανία. Ωστόσο, οι νομικές και υγειονομικές δικλίδες ασφαλείας καθιστούν αυτή τη λύση ακόμα μακρινή.
Το σίγουρο είναι ότι η μάχη με τον λαγοκέφαλο είναι μια μάχη για την επιβίωση της μεσογειακής βιοποικιλότητας. Οι αρχές και στις δύο χώρες τονίζουν ότι δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να εφησυχάζετε και αν εντοπίσετε το συγκεκριμένο ψάρι, οφείλετε να ενημερώσετε αμέσως τις τοπικές λιμενικές αρχές.
