Όταν ακούμε για «επιστημονική έρευνα», το μυαλό μας πάει σε κλειστά εργαστήρια και λευκές ποδιές. Η διεθνής οργάνωση Biosphere Expeditions, όμως, έχει μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία. Η πρόσφατη πρωτοβουλία της στη Σουηδία, σε συνεργασία με το Scandinavian Brown Bear Research Project (SBBRP), αποδεικνύει ότι η σωτηρία της άγριας φύσης είναι μια υπόθεση που μας αφορά όλους, αρκεί να έχουμε το θάρρος να λερώσουμε τις μπότες μας.
Μια πρωτοβουλία που γεννήθηκε από ανάγκη
Το πρόγραμμα δεν ξεκίνησε απλώς ως μια τουριστική εμπειρία, αλλά ως μια λύση σε ένα κρίσιμο πρόβλημα. Οι επιστήμονες στη Σκανδιναβία έχουν τα δεδομένα, αλλά δεν έχουν τα «χέρια» για να καλύψουν τις τεράστιες εκτάσεις των σουηδικών δασών. Εδώ παρεμβαίνει η Biosphere Expeditions, η οποία οργανώνει αποστολές όπου απλοί πολίτες χρηματοδοτούν και συμμετέχουν ενεργά στην έρευνα.
Πρόκειται για ένα μοντέλο «διατήρησης μέσω της δράσης», όπου τα έσοδα από τις συμμετοχές επιστρέφουν απευθείας στην προστασία της αρκούδας, καλύπτοντας έξοδα για εξοπλισμό, GPS και αναλύσεις DNA.
Η στρατηγική της ασφάλειας: Πριν το πρώτο βήμα στο δάσος
Πολλοί αναρωτιούνται αν αυτή η πρωτοβουλία θέτει σε κίνδυνο τους συμμετέχοντες. Η απάντηση κρύβεται στην αυστηρή προεργασία. Η Biosphere Expeditions δεν ρίχνει κανέναν στα βαθιά χωρίς προστασία. Η αποστολή ξεκινά με εντατική εκπαίδευση στο πεδίο από την Dr. Andrea Friebe και την ομάδα της Björn & Vildmark. Οι εθελοντές μαθαίνουν:
Να «διαβάζουν» το δάσος: Πριν πλησιάσουν οποιαδήποτε φωλιά, χρησιμοποιούν τηλεμετρία και δεδομένα από δορυφορικά κολάρα για να βεβαιωθούν ότι το ζώο βρίσκεται χιλιόμετρα μακριά.
Την ψυχολογία της αρκούδας: Εκπαιδεύονται στο πώς να αποφεύγουν τον αιφνιδιασμό του ζώου. Οι αρκούδες την άνοιξη είναι πεινασμένες και προστατευτικές με τα μικρά τους, οπότε η ομάδα κινείται πάντα με συγκεκριμένο θόρυβο και σε σχηματισμούς που δηλώνουν την ανθρώπινη παρουσία από απόσταση.
Πρωτόκολλα εισόδου: Η είσοδος στις φωλιές γίνεται μόνο αφού επιβεβαιωθεί οπτικά και ηχητικά ότι η κατοικία έχει εγκαταλειφθεί οριστικά για τη σεζόν.
Μέσα στα «άδυτα» της χειμερίας νάρκης
Η στιγμή που ο εθελοντής καλείται να μπει στη φωλιά είναι το αποκορύφωμα της πρωτοβουλίας. Δεν είναι μια κίνηση εντυπωσιασμού, αλλά μια διαδικασία συλλογής κρίσιμων στοιχείων.
- Τι ψάχνουν; Οι εθελοντές μετρούν το πάχος της στρώσης από βρύα, το ύψος της οροφής και το μέγεθος της εισόδου.
- Γιατί τώρα; Η κλιματική αλλαγή κάνει τον χειμώνα στη Σουηδία πιο υγρό. Αν η φωλιά δεν είναι σωστά μονωμένη ή αν το έδαφος πλημμυρίσει, η αρκούδα ξυπνά πρόωρα, καταναλώνοντας πολύτιμη ενέργεια που μπορεί να της κοστίσει τη ζωή. Τα δεδομένα των εθελοντών βοηθούν τους επιστήμονες να προβλέψουν ποιοι πληθυσμοί κινδυνεύουν περισσότερο.
Το αποτύπωμα της προσπάθειας
Η πρωτοβουλία αυτή έχει ήδη αποδώσει καρπούς. Χάρη στους εθελοντές, έχει χαρτογραφηθεί ένας τεράστιος αριθμός φωλιών και έχουν συλλεχθεί χιλιάδες δείγματα DNA από τρίχες και περιττώματα. Αυτά τα «σκουπίδια» του δάσους για εμάς, είναι για τους επιστήμονες ένα ανοιχτό βιβλίο για την υγεία, τη διατροφή και τις μετακινήσεις των ζώων.
Αυτό που ξεκίνησε από την Biosphere Expeditions ως μια τολμηρή ιδέα, έχει εξελιχθεί σε έναν θεσμό που προστατεύει την καφέ αρκούδα, προσφέροντας ταυτόχρονα στους ανθρώπους μια εμπειρία που αλλάζει την κοσμοθεωρία τους.
Γίνε εσύ ο επόμενος «επιστήμονας πολίτης»: Η αποστολή του 2026
Αν το άρθρο αυτό ξύπνησε μέσα σου την επιθυμία για δράση, η ευκαιρία είναι πιο κοντά από όσο νομίζεις. Οι επόμενες αποστολές για τη μελέτη της καφέ αρκούδας στη Σουηδία έχουν ήδη προγραμματιστεί για το διάστημα 23 Μαΐου έως 3 Ιουνίου 2026.
Ποια είναι η Biosphere Expeditions; Δεν πρόκειται για ένα απλό ταξιδιωτικό γραφείο, αλλά για έναν βραβευμένο, μη κερδοσκοπικό οργανισμό που από το 1999 μάχεται στην πρώτη γραμμή της προστασίας της φύσης. Ως μέλος της IUCN και του Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών, η Biosphere Expeditions πιστεύει στη δύναμη των απλών ανθρώπων. Το έργο της έχει οδηγήσει στη δημιουργία προστατευόμενων περιοχών σε τέσσερις ηπείρους, αποδεικνύοντας ότι η συνεργασία πολιτών και επιστημόνων φέρνει πραγματικά αποτελέσματα.
Η Δύναμη της «Επιστήμης των Πολιτών» (Citizen Science) Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Σημαίνει τον εκδημοκρατισμό της γνώσης. Είναι η συμμετοχή του κοινού στην επιστημονική έρευνα, προσφέροντας στους ειδικούς δύο πολύτιμα εφόδια: δεδομένα και χρηματοδότηση. Σε έναν πλανήτη που φλέγεται, η διεθνής επιστήμη των πολιτών είναι το πιο ισχυρό εργαλείο για την επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης μέχρι το 2030.
👉 Μάθετε περισσότερα και δηλώστε συμμετοχή στην επίσημη ιστοσελίδα της Biosphere Expeditions.
