Η Anne Carson είναι η νέα κάτοχος του Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η 76χρονη Καναδή ποιήτρια, δοκιμιογράφος και μεταφράστρια τιμήθηκε από τη Σουηδική Ακαδημία για το «τολμηρό και ευρηματικό έργο» της, που συνδέει την κλασική παράδοση με τη σύγχρονη λογοτεχνία.
Η ανακοίνωση έγινε σήμερα, 8 Οκτωβρίου, ενώ η Carson βρισκόταν στην Ισλανδία. Όταν δέχθηκε το τηλεφώνημα από τη Σουηδική Ακαδημία, άκουγε τον άνεμο, όπως ανέφερε η μόνιμη γραμματέας της Ακαδημίας, Ingrid Carlberg.
Ποια είναι η Anne Carson
Η Carson γεννήθηκε στο Toronto το 1950 και σπούδασε κλασική φιλολογία στο University of Toronto. Η αρχαία ελληνική γραμματεία βρίσκεται από νωρίς στο επίκεντρο της δουλειάς της, τόσο ως ακαδημαϊκό αντικείμενο όσο και ως πρώτη ύλη για τη δική της λογοτεχνία.
Έχει διδάξει κλασικές σπουδές, συγκριτική λογοτεχνία και δημιουργική γραφή σε πανεπιστήμια του Καναδά και των ΗΠΑ, μεταξύ άλλων στο McGill, στο University of Michigan και στο Princeton.
Στα βιβλία της συναντώνται η ποίηση, η πρόζα, το δοκίμιο και η μετάφραση. Η Carson δεν αντιμετωπίζει τους αρχαίους μύθους ως κλειστά, τελειωμένα κείμενα. Τους χρησιμοποιεί για να μιλήσει για την αγάπη, την απώλεια, την επιθυμία και τη μοναξιά με όρους που αφορούν τον σημερινό αναγνώστη.
Από τον Γηρυόνη σε μια σύγχρονη ιστορία αγάπης
Ένα από τα πιο γνωστά έργα της είναι το Autobiography of Red, που κυκλοφόρησε το 1998. Η αφετηρία του βρίσκεται σε ένα αρχαίο ποίημα του Στησίχορου και στον Γηρυόνη, το μυθολογικό πλάσμα με τα κόκκινα φτερά.
Η Carson παίρνει αυτόν τον χαρακτήρα και του δίνει μια καινούργια ζωή. Ο Γηρυόνης γίνεται ένας σύγχρονος νεαρός που μεγαλώνει, ερωτεύεται και προσπαθεί να καταλάβει τον εαυτό του. Ο αρχαίος μύθος μετατρέπεται έτσι σε μια ιστορία ενηλικίωσης, χωρίς να χάνει τη σύνδεσή του με το αρχικό κείμενο.
Η ίδια προσέγγιση υπάρχει και στο Norma Jeane Baker of Troy του 2019. Εδώ η Ελένη της Τροίας συναντά τη Marilyn Monroe, δύο γυναίκες που χωρίζονται από χιλιάδες χρόνια αλλά συνδέονται μέσα από την ομορφιά, την επιθυμία και τον τρόπο με τον οποίο τις βλέπει το κοινό.
Ποίηση, μετάφραση και αρχαία ελληνική γραμματεία
Η Carson έχει μεταφράσει έργα αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, ανάμεσά τους τον Σοφοκλή και τον Ευριπίδη, ενώ έχει ασχοληθεί εκτενώς και με τη Σαπφώ.
Στο If Not, Winter, για παράδειγμα, μεταφράζει τα σωζόμενα αποσπάσματα της Σαπφούς, αφήνοντας ορατά και τα κενά που δημιούργησε ο χρόνος. Η απουσία των χαμένων στίχων δεν κρύβεται· γίνεται μέρος της ίδιας της εμπειρίας της ανάγνωσης.
(Photo by Atila Altuntas/Anadolu via Getty Images)
Στο Eros the Bittersweet, ήδη από το 1986, η Carson εξετάζει τον έρωτα μέσα από την αρχαία ελληνική ποίηση και φιλοσοφία. Έχει επίσης γράψει το The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos, το Men in the Off Hours, το Nox και το Wrong Norma.
Η δουλειά της έχει επεκταθεί ακόμη και πέρα από το βιβλίο, με θεατρικά έργα και λιμπρέτα για όπερες.
Μια συγγραφέας που δεν χωρά εύκολα σε μία κατηγορία
Η Anne Carson κινείται ανάμεσα σε διαφορετικές μορφές γραφής χωρίς να ακολουθεί αυστηρά τα όριά τους. Ένα βιβλίο της μπορεί να ξεκινά από ένα αρχαίο κείμενο, να περνά στην ποίηση και να καταλήγει σε πρόζα, δοκίμιο ή μυθοπλασία.
Ίσως γι’ αυτό το έργο της είναι δύσκολο να περιγραφεί με μία μόνο λέξη. Είναι ποιήτρια, αλλά όχι μόνο. Είναι κλασική φιλόλογος, μεταφράστρια, δοκιμιογράφος και συγγραφέας που χρησιμοποιεί την αρχαία γραμματεία όχι για να επιστρέψει στο παρελθόν, αλλά για να μιλήσει για το παρόν.
Η φετινή βράβευση την κάνει τη δεύτερη Καναδή που κερδίζει το Νόμπελ Λογοτεχνίας, μετά την Alice Munro. Για μια συγγραφέα που έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής της στην αρχαία ελληνική γραμματεία, η επιλογή της έχει και μια ιδιαίτερη διάσταση μιας και τα κείμενα και οι μύθοι που μελετά εδώ και δεκαετίες συνεχίζουν, μέσα από τη δική της γραφή, να βρίσκουν καινούργιους αναγνώστες.
