Υπάρχουν κάποια ταξίδια που δεν μετρούνται σε χιλιόμετρα, αλλά σε μνήμες και αρώματα. Ένα τέτοιο ταξίδι ξεκίνησε πριν από καιρό, όταν βρεθήκαμε καλεσμένοι του κ. Καπλάνη Ιωσηφίδη, ιδρυτή του Ιστορικού και Εθνολογικού Μουσείου των Ελλήνων της Καππαδοκίας και προέδρου του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών «Η Ναζιανζός». Εκεί, η καρδιά της Καππαδοκίας χτυπά ακόμα δυνατά, μεταφέροντας μια πολιτιστική κληρονομιά που πρόσφατα σφραγίστηκε και επίσημα με μνημόνιο συνεργασίας με το Υπουργείο Πολιτισμού.
Σήμερα, παραμονή των Θεοφανείων, οι αναμνήσεις από εκείνη τη μύηση στον οικισμό «Ακόντισμα» επιστρέφουν πιο επίκαιρες από ποτέ. Στις παρυφές της Νέας Καρβάλης, σε αυτόν τον πέτρινο, ενεργειακό πολυχώρο, βιώσαμε τι σημαίνει αυθεντική καππαδοκική φιλοξενία. Μια εμπειρία που «παντρεύει» την ευλάβεια του Χριστιανισμού με τη ρωμαλέα κουζίνα της Μικράς Ασίας.
Η Γη του μπερκετιού και των μπαχαρικών
Η Καππαδοκία, πατρίδα του Αϊ-Βασίλη αλλά και του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου (το σκήνωμα του οποίου φυλάσσεται στη Νέα Καρβάλη), υπήρξε πάντα ένας τόπος ευλογημένος. Σιτοβολώνας της Μικράς Ασίας, τόπος του μήλου, του δαμάσκηνου, του βερίκοκου, του βύσσινου, του καρυδιού, του φουντουκιού αλλά και του οίνου…
Η κουζίνα, που ευλαβικά οι Καππαδόκες διατηρούν μέχρι σήμερα, «παίζει» ανάμεσα στα παράγωγα του σιταριού, του γάλακτος, των φρούτων και των ξηρών καρπών. Οι Καππαδόκες πρώτοι «υιοθέτησαν» την δύναμη των μπαχαρικών, αφού τα θεωρούσαν ευεργετικά για την υγεία και την ευζωία. Ακόμα και σήμερα προσφέρουν τσάι μήλου και μέντας απίθανο, κανελάδα εξαιρετική και κόκκινο κρασί. Η φιλοσοφία των γιορτινών πιάτων των Καππαδοκών της Ν. Καρβάλης είναι γεμάτη από αυθεντικές φρουτένιες και μπαχαρένιες γεύσεις με φρεσκάδα και αρώματα.
Στο γιορτινό τους τραπέζι, το πλιγούρι, ο τραχανάς, το ρύζι, το αβγό και το ρόδι κυριαρχούν, αφού συμβολίζουν την προσδοκία για αφθονία («μπερκέτι» στα καππαδοκικά), γονιμότητα και χαρά. Δίπλα στα πιάτα με το κυδωνάτο, στέκουν πάντα τα «τζερέζια» (ξηροί καρποί) και το «κοβέμ» (σαλάτα άκοπων λαχανικών). Είναι γεύσεις δοξαστικές, που σε μεταφέρουν αμέσως στη «χώρα των αγγέλων», εκεί όπου τα σπίτια από τις αρχές του εορταστικού δωδεκαημέρου ήταν στολισμένα με κλαδιά μυρτιάς, κουμαριάς, ρόδια, κυδώνια και τσερέζια, το τζάκι δεν έσβηνε όλες τις ημέρες και τα παιδιά έφτιαχναν κηροπήγια από ρόδια και κολοκύθες.
Η παραμονή των Φώτων και η «Σάγια»
Τα Θεοφάνεια έριχναν πετιμέζι στη δεξαμενή για να είναι τα νερά γλυκά σαν σερμπέτια. Οι μουστόπιτες και τα γιαούρτια, καλυμμένα με βούτυρο, που κρύβονταν στα κελάρια έκαναν την εμφάνισή τους. Οι κουραμπιέδες, τα μελομακάρονα, τα ισλί, τα κανταΐφια, οι ζαχαροτηγανίτες, τα φοινίκια, τα σαραγλί, τα γλυκά του κουταλιού και τα φρουτοποτά είχαν την τιμητική τους, ενώ το χιόνι ήταν για τα καλά στρωμένο….». Αυτά μου διηγήθηκε η γιαγιά Μάλαμα Ιωσηφίδου, όπως τα έμαθε από την Καρβαλιώτισσα μάνα της. Εμφανής ήταν η μελαγχολία στο βλέμμα της, αλλά και η υπερηφάνεια γιατί, ενώ τώρα ζουν στη Ν. Καρβάλη, διατηρούν ευλαβικά τις παραδόσεις τους.
Τα παιδιά την παραμονή των Θεοφανείων «μεταμορφώνονται» σε «σάγια». Φορούν κουκούλα με κέρατα, χάντρες και κουδουνάκια. Πηγαίνουν στα σπίτια φωνάζοντας «ήρθε η σάγια, την άκουσες…» παραφθορά του «εις τα άγια». Οι χριστιανοί, για να «σωπάσουν», τους δίνουν ευχές, φοινίκια και ζαχαροτηγανίτες. Πρόκειται για μια σύνθετη τελετουργική πράξη με λατρευτική διάσταση και κύριο σκοπό την ευημερία, «ξορκίζοντας» το κακό από τη γη με φωτιές, χορούς και τραγούδια στην πλατεία της Ν. Καρβάλης.
Ένας επίλογος με γεύση μνήμης
Το ταξίδι στην Καππαδοκία, είτε το κάνει κανείς στα πατρογονικά εδάφη της Μικράς Ασίας είτε στη ζεστή αγκαλιά του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών στη Νέα Καρβάλη, είναι ένα προσκύνημα. Είναι η σύνδεση της νέας γενιάς με τις ρίζες της.
Απόψε, παραμονή των Θεοφανείων, η κουζίνα γεμίζει αρώματα από κανέλα και μοσχοκάρυδο. Και καθώς ετοιμάζουμε τις συνταγές που μας εμπιστεύτηκαν οι άνθρωποι της Νέας Καρβάλης, νιώθουμε κι εμείς λίγη από εκείνη τη μαγεία της Καισάρειας, τότε που ο Αϊ-Βασίλης έβαζε το χρυσάφι μέσα στις πίτες για να μοιράσει χαρά και δικαιοσύνη.
